ભારત સરકારે સ્થાનિક બજારમાં ખાંડની ઉપલબ્ધતા જાળવી રાખવા અને વધતા ભાવને નિયંત્રણમાં રાખવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ અને વ્યૂહાત્મક નિર્ણય લીધો છે. Directorate General of Foreign Trade (DGFT) દ્વારા 13 મે 2026ના રોજ જાહેર કરવામાં આવેલા નોટિફિકેશન મુજબ ખાંડની નિકાસ નીતિને ‘નિયંત્રિત’ (Restricted)માંથી બદલીને ‘પ્રતિબંધિત’ (Prohibited) શ્રેણીમાં મૂકી દેવામાં આવી છે. આ નિર્ણય તરત જ અમલમાં આવ્યો છે અને 30 સપ્ટેમ્બર 2026 સુધી અથવા આગામી આદેશ સુધી લાગુ રહેશે.
આ નવા નિયમ હેઠળ કાચી, સફેદ અને રિફાઇન્ડ એમ તમામ પ્રકારની ખાંડની નિકાસ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે. આ પગલાંથી દેશની આંતરિક માંગને પહોંચી વળવા અને ભાવવધારાને અટકાવવા સરકારનો સ્પષ્ટ સંદેશ જોવા મળે છે.
ઉત્પાદન ઘટવાનું કારણ અને માંગમાં વધારો
ભારતમાં વર્ષ 2025-26ની સીઝનમાં ખાંડના ઉત્પાદન અંગે ચિંતાજનક અંદાજ વ્યક્ત કરવામાં આવ્યા છે. અંદાજ મુજબ ઉત્પાદન લગભગ 275 લાખ ટન રહેશે, જ્યારે દેશની ઘરેલુ માંગ 280 લાખ ટન સુધી પહોંચી શકે છે. આથી સપ્લાય અને માંગ વચ્ચેનું અંતર ઊભું થવાનું જોખમ છે.
સીઝનના અંતે ક્લોઝિંગ સ્ટોક આશરે 45 લાખ ટન રહેવાની શક્યતા છે, જે 2016-17 પછીનું સૌથી નીચું સ્તર ગણાશે. આ સ્થિતિ ભાવમાં તેજી લાવી શકે છે, જેને ધ્યાનમાં રાખીને સરકારે પૂર્વ સાવચેતીના પગલાં લીધા છે.
એલ નીનો અને વૈશ્વિક પરિબળોનો પ્રભાવ
આ નિર્ણય પાછળ પર્યાવરણ અને વૈશ્વિક પરિસ્થિતિઓ પણ મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. El Ninoના કારણે ભારતનું ચોમાસું નબળું રહેવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે, જે સીધી રીતે શેરડીના ઉત્પાદનને અસર કરી શકે છે.
તે ઉપરાંત પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષને કારણે ખાતરની સપ્લાયમાં વિક્ષેપ થવાની શક્યતા છે, જે કૃષિ ઉત્પાદનને વધુ અસર કરી શકે છે. હાલ સ્થિતિ નિયંત્રણમાં છે, પરંતુ સરકાર કોઈ જોખમ લેવા તૈયાર નથી.
કેટલીક શરતી છૂટછાટ પણ આપવામાં આવી
સરકારે સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ હોવા છતાં કેટલીક મહત્વપૂર્ણ છૂટછાટો પણ જાહેર કરી છે:
- યુરોપિયન યુનિયન અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સને ટેરિફ રેટ ક્વોટા (TRQ) હેઠળ નિકાસ ચાલુ રહેશે
- 13 મે પહેલાં શરૂ થયેલી નિકાસ પ્રક્રિયા પર પ્રતિબંધ લાગુ નહીં પડે
- કસ્ટમ્સને સોંપાયેલ માલની નિકાસ મંજૂર રહેશે
- એડવાન્સ ઓથોરાઈઝેશન સ્કીમ હેઠળની નિકાસ પર છૂટછાટ
- અન્ય દેશોની ખાદ્ય સુરક્ષા માટે ખાસ પરવાનગી હેઠળ નિકાસ શક્ય
આ છૂટછાટો દર્શાવે છે કે ભારત વૈશ્વિક વેપાર સંબંધોને જાળવી રાખવા સાથે આંતરિક જરૂરિયાતોને પણ સંતુલિત રાખવા માગે છે.
વૈશ્વિક બજારમાં અસર
ભારત વિશ્વમાં બ્રાઝિલ પછી ખાંડનો બીજો સૌથી મોટો નિકાસકાર દેશ છે. ભારતના આ નિર્ણયથી આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ખાંડના ભાવમાં વધારો થવાની સંભાવના છે. ખાસ કરીને એશિયા અને આફ્રિકાના દેશો, જે ભારતીય ખાંડ પર આધાર રાખે છે, તેઓ પર સીધી અસર પડી શકે છે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
