ભારત સરકારે જમ્મુ-કાશ્મીરમાં ચિનાબ નદી પર વિકસાવવામાં આવતા સાવલકોટ હાઇડ્રોઇલેક્ટ્રિક પ્રોજેક્ટને ઝડપથી આગળ ધપાવવાનો મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો છે. દેશના સૌથી મોટા હાઇડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટ્સમાં ગણાતા આ પ્રોજેક્ટની કુલ વીજ ઉત્પાદન ક્ષમતા 1,856 મેગાવોટ છે. રાષ્ટ્રીય હાઇડ્રોઇલેક્ટ્રિક પાવર કોર્પોરેશન (NHPC) દ્વારા પ્રોજેક્ટના મુખ્ય સિવિલ અને હાઇડ્રો-મિકેનિકલ કામો માટે ₹5,129 કરોડનું ટેન્ડર 5 ફેબ્રુઆરી 2026ના રોજ જાહેર કરવામાં આવ્યું છે.
આ ટેન્ડર ડોમેસ્ટિક કોમ્પિટિટિવ બિડિંગ (DCB) મોડ હેઠળ જાહેર થયું છે, જેમાં માત્ર ભારતીય કંપનીઓને જ ભાગ લેવા મંજૂરી આપવામાં આવી છે. સરકારના આ પગલાંથી પ્રોજેક્ટના નિર્માણને ઝડપી ગતિ મળવાની અપેક્ષા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.
ટેન્ડરમાં સામેલ મુખ્ય કામો
જાહેર કરાયેલા ટેન્ડરમાં ડાયવર્ઝન ટનલ્સ, એડિટ્સ, કોફર ડેમ્સ, એક્સેસ ટનલ્સ, રસ્તાઓ તેમજ ડેમ સાથે જોડાયેલા અન્ય મહત્વપૂર્ણ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર કામોનો સમાવેશ થાય છે. બિડિંગ પ્રક્રિયા 12 માર્ચથી શરૂ થઈને 20 માર્ચ 2026 સુધી ચાલુ રહેશે અને બિડ્સ 180 દિવસ સુધી માન્ય રહેશે.
પ્રોજેક્ટ પૂર્ણ કરવા માટે કુલ 3,285 દિવસ (લગભગ 9 વર્ષ)નો સમયગાળો નક્કી કરવામાં આવ્યો છે, જે પ્રમાણે કામ પૂર્ણ થવાની પ્રક્રિયા લાંબા ગાળાની છે પરંતુ સરકાર તેને પ્રાથમિકતા આપી રહી છે.
જમ્મુ-કાશ્મીરમાં સ્ટ્રેટેજિક સ્થાન
સાવલકોટ હાઇડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટ ચિનાબ નદી પર રમ્બન જિલ્લામાં તેમજ ઉધમપુર અને રિયાસી જિલ્લાઓમાં વિકસિત થશે. આ પ્રોજેક્ટ બગલીહાર (અપસ્ટ્રીમ) અને સલાલ (ડાઉનસ્ટ્રીમ) હાઇડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટ્સ વચ્ચે આવેલો છે.
આ એક રન-ઑફ-ધ-રિવર પ્રકારનો પ્રોજેક્ટ છે, જેમાં નદીના કુદરતી પ્રવાહનો ઉપયોગ કરીને વીજળી ઉત્પન્ન કરવામાં આવશે અને મોટા પ્રમાણમાં પાણીનો સંગ્રહ કરવામાં નહીં આવે.
ટેક્નિકલ વિગતો અને વીજ ઉત્પાદન ક્ષમતા
પ્રોજેક્ટ હેઠળ 192.5 મીટર ઊંચો રોલર-કમ્પેક્ટેડ કોંક્રીટ (RCC) ગ્રેવિટી ડેમ બનાવવામાં આવશે. પાવરહાઉસ અંડરગ્રાઉન્ડ હશે અને તેમાં બે તબક્કામાં યુનિટ્સ સ્થાપિત થશે:
-
પ્રથમ તબક્કો: 6 x 225 MW + 1 x 56 MW યુનિટ્સ
-
બીજા તબક્કો: 2 x 225 MW યુનિટ્સ
આ પ્રોજેક્ટ દ્વારા દર વર્ષે અંદાજે 8,000 ગીગાવોટ-આવર્સ (મિલિયન યુનિટ્સ) વીજળી ઉત્પાદન થવાની શક્યતા છે. રિઝર્વોયરની ક્ષમતા લગભગ 550 મિલિયન ક્યુબિક મીટર હશે.
કુલ ખર્ચ અને પૂર્ણ થવાની સમયરેખા
સાવલકોટ પ્રોજેક્ટનો કુલ અંદાજિત ખર્ચ ₹31,380 કરોડ છે, જે પહેલાંના અંદાજ કરતાં વધુ છે. ફુગાવો, વધારેલા સુરક્ષા પગલાં અને ટેક્નિકલ કારણોસર ખર્ચમાં વધારો થયો હોવાનું જણાવાયું છે.
પ્રથમ તબક્કો 2032 સુધીમાં શરૂ થઈ શકે છે, જ્યારે સંપૂર્ણ પ્રોજેક્ટ 2035 સુધી પૂર્ણ થવાની અપેક્ષા છે.
ઇન્ડસ વોટર્સ ટ્રીટી સસ્પેન્શન પછી ઝડપ
આ પ્રોજેક્ટને ઝડપથી આગળ ધપાવવાનો એક મહત્વપૂર્ણ કારણ ઇન્ડસ વોટર્સ ટ્રીટીનું સસ્પેન્શન માનવામાં આવી રહ્યું છે. એપ્રિલ 2025માં પહલગામમાં થયેલા આતંકવાદી હુમલા બાદ ભારતે 23 એપ્રિલ 2025ના રોજ આ સંધિને અમલમાંથી બહાર કરી દીધી હતી.
આ સંધિ અનુસાર પશ્ચિમી નદીઓનું મોટાભાગનું પાણી પાકિસ્તાનને મળતું હતું, જ્યારે ભારતને મર્યાદિત હાઇડ્રોપાવર ઉપયોગની મંજૂરી હતી. સંધિ સસ્પેન્ડ થયા બાદ ભારત હવે પોતાના હિસ્સાના પાણીનો વધુ અસરકારક ઉપયોગ કરી શકે છે.
ઊર્જા સુરક્ષા અને આર્થિક લાભ
સાવલકોટ પ્રોજેક્ટ ચિનાબ પર ચાલી રહેલા અન્ય પ્રોજેક્ટ્સ — જેમ કે પકલ દુલ, કિરુ, રટલે અને બુરસર — સાથે મળીને 10,000 મેગાવોટથી વધુ વીજ ઉત્પાદન ક્ષમતા ઉમેરવામાં મદદ કરશે.
આ પ્રોજેક્ટથી:
-
જમ્મુ-કાશ્મીર, પંજાબ અને હરિયાણાની વીજળી જરૂરિયાતો પૂરી કરવામાં મદદ મળશે
-
રાષ્ટ્રીય ગ્રીડ મજબૂત બનશે
-
સ્વચ્છ અને નવીનીકરણીય ઊર્જા વધશે
-
કાર્બન ઉત્સર્જન ઘટાડાશે
-
આયાતી ઇંધણ પર નિર્ભરતા ઓછી થશે
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
