ભરૂચ જિલ્લાના વાગરા તાલુકામાં આવેલા સાયખા GIDC ઔદ્યોગિક વિસ્તારમાં સ્થિત સેનઝીલ ફાર્માકેમ (SynZeal PharmaChem) કંપનીમાં મોડી રાત્રે થયેલા ભયાનક રિએક્ટર બ્લાસ્ટે સમગ્ર ઔદ્યોગિક પંથકમાં હાહાકાર મચાવી દીધો છે. આ દુર્ઘટનામાં પાંચ શ્રમિકોનાં કરુણ મોત નીપજ્યાં હોવાની માહિતી સામે આવી છે, જ્યારે બે કામદારો ગંભીર રીતે દાઝી જતાં હોસ્પિટલમાં સારવાર હેઠળ છે. વિસ્ફોટ એટલો પ્રચંડ હતો કે રિએક્ટરના લોખંડના ટુકડા કંપનીની હદ વટાવીને આશરે એક કિલોમીટર દૂર સુધી ફંગોળાયા હોવાના અહેવાલ છે. બ્લાસ્ટની અસર આસપાસની અન્ય ઔદ્યોગિક કંપનીઓ, ફેક્ટરીના શેડ, લેબોરેટરી અને ખુલ્લા ખેતરો સુધી પહોંચી હોવાનું સામે આવ્યું છે. આ ઘટનાએ ઔદ્યોગિક એકમોમાં કામ કરતા શ્રમિકોની સુરક્ષા અને કેમિકલ કંપનીઓમાં અમલમાં મૂકવામાં આવતી સલામતી વ્યવસ્થા સામે ગંભીર સવાલો ઊભા કર્યા છે.
1000 મીટર દૂર ટ્રેક્ટરના ટાયરમાં ઘૂસ્યો રિએક્ટરનો લોખંડનો ટુકડો
સેનઝીલ ફાર્માકેમ કંપનીમાં થયેલા વિસ્ફોટની તીવ્રતાનો અંદાજ એ વાત પરથી લગાવી શકાય છે કે રિએક્ટરના લોખંડના ટુકડા આશરે 1000 મીટર દૂર સુધી પહોંચી ગયા હોવાના અહેવાલ છે. પ્રાપ્ત વિગતો અનુસાર, કંપનીથી લગભગ એક કિલોમીટર દૂર આવેલા ખેતર અથવા ખુલ્લા વિસ્તારમાં એક ટ્રેક્ટર કામ કરી રહ્યું હતું. તે દરમિયાન વિસ્ફોટના કારણે હવામાં ફંગોળાયેલો રિએક્ટરનો એક ભારે લોખંડી ટુકડો ટ્રેક્ટરના ટાયરમાં ઘૂસી ગયો હતો. ટુકડો એટલી જોરથી અથડાયો હતો કે ટ્રેક્ટરના મજબૂત રબરના ટાયરને ભારે નુકસાન પહોંચ્યું હતું.
આ ઘટનામાં સદનસીબે ટ્રેક્ટરચાલક અથવા અન્ય કોઈ વ્યક્તિ લોખંડના ટુકડાની સીધી ઝપેટમાં આવી ન હોવાનું જણાવવામાં આવી રહ્યું છે. જોકે, આ બનાવે સ્થાનિક લોકોમાં ભયનો માહોલ સર્જ્યો છે. કંપનીથી આટલા મોટા અંતરે રિએક્ટરના ટુકડા પહોંચવાની ઘટનાએ વિસ્ફોટ કેટલો શક્તિશાળી હતો તે અંગે ચર્ચા જગાવી છે. જો આ ટુકડો કોઈ વ્યક્તિ અથવા પશુને વાગ્યો હોત તો ગંભીર જાનહાનિ થઈ શકી હોત. આ ઘટનાને પગલે ઔદ્યોગિક વિસ્તારની આસપાસ ખેતી કરતા ખેડૂતો અને સ્થાનિક રહેવાસીઓની સુરક્ષા અંગે પણ ચિંતા વ્યક્ત થઈ રહી છે.
NK Pigments કંપનીના શેડ અને લેબોરેટરીને ભારે નુકસાન
સેનઝીલ ફાર્માકેમ કંપનીમાં થયેલા પ્રચંડ બ્લાસ્ટની અસર માત્ર એક જ કંપની સુધી સીમિત રહી નથી. નજીકમાં આવેલી એન.કે. પિગમેન્ટ્સ (NK Pigments) કંપનીને પણ વિસ્ફોટના કારણે ભારે નુકસાન થયું હોવાની વિગતો સામે આવી છે. વિસ્ફોટના આંચકા અને હવામાં ફંગોળાયેલા કાટમાળને કારણે કંપનીના શેડના સિમેન્ટ તથા લોખંડના પતરાં તૂટી પડ્યા હોવાનું જણાવવામાં આવી રહ્યું છે. અચાનક થયેલા આ બનાવને કારણે આસપાસની ફેક્ટરીઓમાં પણ અફરાતફરીનો માહોલ સર્જાયો હતો.
મળતી માહિતી અનુસાર, NK Pigments કંપનીની ટેસ્ટિંગ લેબોરેટરીમાં પણ મોટાપાયે નુકસાન થયું છે. લેબોરેટરીમાં રાખવામાં આવેલા મોંઘા વૈજ્ઞાનિક સાધનો, કાચનાં ઉપકરણો, ગ્લાસવેર અને કેમિકલ સંબંધિત સામગ્રી વિસ્ફોટના આંચકાથી તૂટી જતાં વેરવિખેર થઈ ગઈ હોવાનું સામે આવ્યું છે. આ ઘટનામાં લાખો રૂપિયાનું આર્થિક નુકસાન થયું હોવાનો પ્રાથમિક અંદાજ વ્યક્ત કરવામાં આવી રહ્યો છે. જોકે, નુકસાનનો ચોક્કસ આંકડો સત્તાવાર મૂલ્યાંકન બાદ જ સ્પષ્ટ થઈ શકશે.
આ ઉપરાંત આસપાસની અન્ય ઔદ્યોગિક કંપનીઓનાં બારી-દરવાજાના કાચ, દીવાલો અને સીલિંગને પણ નુકસાન પહોંચ્યું હોવાના અહેવાલ છે. આ સમગ્ર ઘટનાએ ઔદ્યોગિક વિસ્તારોમાં એક કંપનીમાં સર્જાતી ગંભીર દુર્ઘટનાની અસર પડોશી એકમો સુધી કેવી રીતે પહોંચી શકે છે તે અંગે ચિંતા વધારી છે.
નાઈટ શિફ્ટમાં કામ કરતા 5 શ્રમિકોનાં મોત, 2 ગંભીર રીતે દાઝ્યા
સાયખા GIDCમાં આવેલી સેનઝીલ ફાર્માકેમ કંપનીમાં મોડી રાત્રે રિએક્ટર ફાટવાની ઘટનામાં નાઈટ શિફ્ટ દરમિયાન ફરજ બજાવી રહેલા પાંચ શ્રમિકોનાં મોત નીપજ્યાં હોવાની વિગતો સામે આવી છે. જ્યારે અન્ય બે કામદારો ગંભીર રીતે દાઝી જતાં તેમને સારવાર માટે હોસ્પિટલ ખસેડવામાં આવ્યા છે. ઈજાગ્રસ્ત કામદારોની સ્થિતિ ગંભીર હોવાનું જણાવવામાં આવી રહ્યું છે.
અચાનક થયેલા આ વિસ્ફોટને કારણે કંપની પરિસરમાં ભારે નુકસાન થયું હતું. ઘટનાને પગલે શ્રમિકો અને તેમના પરિવારજનોમાં શોકનો માહોલ છવાઈ ગયો છે. રોજગારી માટે જોખમી કેમિકલ પ્લાન્ટમાં ફરજ બજાવતા કામદારોની સલામતીને લઈને ફરી એક વખત ગંભીર પ્રશ્નો ઊભા થયા છે. ખાસ કરીને રાત્રિ દરમિયાન કાર્યરત રિએક્ટર અને અન્ય જોખમી મશીનરીની દેખરેખ, સુરક્ષા સાધનોની ઉપલબ્ધતા તથા ઈમરજન્સી રિસ્પોન્સ સિસ્ટમની અસરકારકતા અંગે તપાસ જરૂરી બની છે.
15 કિલોમીટર દૂર સુધી સંભળાયો બ્લાસ્ટનો અવાજ, ગામડાંઓમાં ધ્રૂજારી
સેનઝીલ ફાર્માકેમમાં થયેલા વિસ્ફોટનો અવાજ આશરે 15 કિલોમીટર દૂર સુધી સંભળાયો હોવાના સ્થાનિક અહેવાલ છે. મોડી રાત્રે અચાનક થયેલા પ્રચંડ ધડાકાથી આસપાસના ગામડાંઓમાં લોકો ગભરાઈ ગયા હતા. કેટલાક વિસ્તારોમાં ભૂકંપ જેવી ધ્રૂજારી અનુભવાઈ હોવાની પણ વિગતો સામે આવી છે.
બ્લાસ્ટ બાદ સવાર થતાં કંપની અને તેની આસપાસના વિસ્તારોમાં ભારે વિનાશના દૃશ્યો જોવા મળ્યાં હતાં. તૂટેલા શેડ, વિખરાયેલા લોખંડના ટુકડા, ક્ષતિગ્રસ્ત મશીનરી અને અન્ય કંપનીઓમાં થયેલા નુકસાનને કારણે સમગ્ર ઔદ્યોગિક વિસ્તારની સ્થિતિ ગંભીર બની ગઈ હતી. વિસ્ફોટની અસર કેટલા અંતર સુધી પહોંચી હતી અને આસપાસની મિલકતોને કુલ કેટલું નુકસાન થયું છે તે અંગે સંપૂર્ણ વિગતો તપાસ બાદ જ સામે આવી શકશે.
પોલીસ અને DISHની ટીમ દ્વારા રિએક્ટર બ્લાસ્ટની તપાસ
આ ગંભીર ઔદ્યોગિક દુર્ઘટનાને પગલે ભરૂચ જિલ્લા પોલીસ અને ડિરેક્ટરેટ ઓફ ઇન્ડસ્ટ્રિયલ સેફ્ટી એન્ડ હેલ્થ (DISH) દ્વારા તપાસ હાથ ધરવામાં આવી હોવાનું જણાવવામાં આવી રહ્યું છે. તપાસ દરમિયાન રિએક્ટરમાં વિસ્ફોટ થવાનું ચોક્કસ કારણ, તેમાં સર્જાયેલું દબાણ, તાપમાન નિયંત્રણ વ્યવસ્થાની કામગીરી અને કંપનીમાં લાગુ પડતા ઔદ્યોગિક સુરક્ષા નિયમોના પાલન સહિતના મુદ્દાઓ તપાસના કેન્દ્રમાં છે.
રિએક્ટરમાં વધુ પડતું દબાણ સર્જાયું હતું કે કેમ, ટેમ્પરેચર કંટ્રોલ સિસ્ટમમાં કોઈ ટેકનિકલ ખામી હતી કે નહીં, સેફ્ટી વાલ્વ અને અન્ય સુરક્ષા ઉપકરણો યોગ્ય રીતે કાર્યરત હતાં કે કેમ તથા નિયમિત મેન્ટેનન્સ કરવામાં આવ્યું હતું કે નહીં તેવા પ્રશ્નોના જવાબ મેળવવા ટેકનિકલ તપાસ મહત્ત્વપૂર્ણ બનશે.
આ ઉપરાંત કંપનીના સુરક્ષા ઓડિટ, રિએક્ટરની કામગીરીના રેકોર્ડ, મેન્ટેનન્સ સંબંધિત દસ્તાવેજો અને ઘટના સમયે ફરજ પર રહેલા કર્મચારીઓની વિગતો પણ તપાસમાં મહત્ત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે. જોકે, બ્લાસ્ટનું ચોક્કસ કારણ હજુ તપાસના અંતિમ તારણો પરથી જ નક્કી થઈ શકશે. કોઈપણ પ્રકારની બેદરકારી અથવા સુરક્ષા નિયમોના ભંગ અંગે સત્તાવાર તપાસ પૂર્ણ થયા પહેલાં નિષ્કર્ષ કાઢવો યોગ્ય નહીં ગણાય.
કેમિકલ કંપનીઓમાં શ્રમિકોની સુરક્ષા સામે ગંભીર સવાલ
ભરૂચ જિલ્લાનો વાગરા-સાયખા GIDC વિસ્તાર ગુજરાતના મહત્ત્વપૂર્ણ ઔદ્યોગિક વિસ્તારોમાંનો એક છે. અહીં વિવિધ પ્રકારના કેમિકલ અને ફાર્માસ્યુટિકલ ઉદ્યોગો કાર્યરત છે. આવા ઔદ્યોગિક એકમોમાં ઊંચા તાપમાન, દબાણ અને જોખમી રસાયણો સાથે થતી પ્રક્રિયાઓને કારણે સલામતીના નિયમોનું કડક પાલન અત્યંત જરૂરી બને છે.
સેનઝીલ ફાર્માકેમમાં થયેલી આ દુર્ઘટનાએ ફરી એક વખત ઔદ્યોગિક સુરક્ષા વ્યવસ્થાની અસરકારકતા અંગે ચર્ચા ઊભી કરી છે. ખાસ કરીને જોખમી રિએક્ટરનું સમયાંતરે નિરીક્ષણ, મશીનરીનું યોગ્ય મેન્ટેનન્સ, ઇમરજન્સી શટડાઉન સિસ્ટમ, કામદારોને સુરક્ષા તાલીમ અને સંકટ સમયે તાત્કાલિક બચાવ કામગીરી જેવી બાબતો અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ છે.
આ બનાવમાં વિસ્ફોટના ટુકડા એક કિલોમીટર દૂર સુધી પહોંચ્યા હોવાના અહેવાલને કારણે માત્ર ફેક્ટરીમાં કામ કરતા શ્રમિકો જ નહીં, પરંતુ આસપાસના ઉદ્યોગો, ખેડૂતો અને રહેણાંક વિસ્તારોની સુરક્ષા અંગે પણ પ્રશ્નો ઊભા થયા છે. ભવિષ્યમાં આવી દુર્ઘટનાઓ અટકાવવા ઔદ્યોગિક એકમોમાં સુરક્ષા વ્યવસ્થાની કડક સમીક્ષા કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકાઈ રહ્યો છે.
પાંચ શ્રમિકોનાં મોત બાદ જવાબદારી નક્કી કરવાની માંગ
સેનઝીલ ફાર્માકેમ કંપનીમાં થયેલી આ દુર્ઘટનામાં પાંચ શ્રમિકોએ જીવ ગુમાવ્યા હોવાની ઘટના અત્યંત દુઃખદ છે. આ બનાવે શ્રમિકોના પરિવારો સામે ગંભીર સંકટ ઊભું કર્યું છે. સાથે જ ગંભીર રીતે દાઝેલા બે કામદારોની સારવાર અને તેમના સ્વાસ્થ્ય અંગે પણ ચિંતા વ્યક્ત થઈ રહી છે.
આ ઘટનાની નિષ્પક્ષ અને ટેકનિકલ તપાસ દ્વારા વિસ્ફોટ પાછળનાં વાસ્તવિક કારણો શોધવા, જો કોઈ બેદરકારી સામે આવે તો જવાબદારી નક્કી કરવા તથા ભવિષ્યમાં આવા અકસ્માતો અટકાવવા જરૂરી પગલાં લેવા અંગે માંગ ઊઠી રહી છે.
હાલ આ સમગ્ર ઘટનામાં રિએક્ટર બ્લાસ્ટનું ચોક્કસ કારણ, નુકસાનનો કુલ આંકડો અને સુરક્ષા વ્યવસ્થામાં કોઈ ખામી હતી કે કેમ તે અંગે સત્તાવાર તપાસના તારણોની રાહ જોવાઈ રહી છે. સાયખા GIDCની આ દુર્ઘટના ઔદ્યોગિક વિકાસની સાથે શ્રમિકો અને આસપાસના નાગરિકોની સુરક્ષાને પ્રાથમિકતા આપવાની જરૂરિયાત તરફ ધ્યાન દોરે છે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
