દેશમાં જ્ઞાનવાપી, સંભલ અને અન્ય ધાર્મિક સ્થળોને લઈને ચાલી રહેલી ચર્ચા વચ્ચે હવે ભરૂચની ઐતિહાસિક જામા મસ્જિદનો મુદ્દો ફરી ચર્ચામાં આવ્યો છે. પાકિસ્તાનના પૂર્વ હાઈ કમિશનર અબ્દુલ બાસિતે એક પોડકાસ્ટ દરમિયાન ભરૂચ જામા મસ્જિદનો ઉલ્લેખ કરતા કહ્યું કે ત્યાં 600થી 700 વર્ષ પહેલાં જૈન મંદિર હોવાની શક્યતા નકારી શકાય નહીં. તેમના નિવેદન બાદ ગુજરાતના ધાર્મિક અને સામાજિક વર્તુળોમાં ચર્ચા તેજ બની છે.
અબ્દુલ બાસિતે પોડકાસ્ટમાં ઉત્તર પ્રદેશના જ્ઞાનવાપી અને સંભલ જેવા વિવાદો સાથે ભરૂચની જામા મસ્જિદનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તેમના કહેવા મુજબ, ભરૂચની આ મસ્જિદ આશરે 600થી 700 વર્ષ જૂની છે અને સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ દાવાઓમાં તેના અંદર હિન્દુ અને જૈન સ્થાપત્ય સાથે જોડાયેલા નિશાનો દેખાતા હોવાની વાત થઈ રહી છે. તેમણે કહ્યું કે જો ઇતિહાસમાં આ સ્થળે જૈન મંદિર રહ્યું હોય તો તે શક્યતા નકારી શકાય નહીં, પરંતુ આવા મુદ્દાઓ પર અંતિમ નિર્ણય કાયદેસર પ્રક્રિયા અને પુરાવા આધારે થવો જોઈએ.
ભરૂચ જિલ્લા પ્રશાસનની સત્તાવાર વેબસાઇટ પર જામા મસ્જિદ અંગે નોંધવામાં આવ્યું છે કે આ મસ્જિદ ભરૂચ કિલ્લાની ટેકરી પર આવેલી છે અને તેનું નિર્માણ 14મી સદીમાં થયેલું માનવામાં આવે છે. સત્તાવાર વર્ણન મુજબ, મસ્જિદનું સૌથી નોંધપાત્ર પાસું એ છે કે તેનું નિર્માણ પ્રાચીન જૈન મંદિરના અવશેષોથી કરવામાં આવ્યું હોવાનું માનવામાં આવે છે. આ વેબસાઇટ પર મસ્જિદની રચનામાં મંદિર સામગ્રી, 48 સ્તંભો, ત્રણ મોટા ગુંબજ અને મંદિર મંડપોથી લેવામાં આવેલા ખંભાઓનો ઉલ્લેખ પણ છે.
અબ્દુલ બાસિતના નિવેદન બાદ હિન્દુ સંત મુક્તાનંદ સ્વામીએ કડક પ્રતિક્રિયા આપી છે. તેમણે કહ્યું કે પાકિસ્તાનના પૂર્વ રાજદ્વારી દ્વારા ભારતના સ્થાનિક ધાર્મિક અને ઐતિહાસિક મુદ્દા પર નિવેદન આપવું પોતે જ વિચારવા જેવી બાબત છે. તેમના મતે, જો વિદેશી વ્યક્તિઓ ભારતના આંતરિક ઐતિહાસિક પ્રશ્નો પર સૂર પુરાવતા હોય, તો સ્થાનિક સમાજ અને નેતૃત્વએ આત્મમંથન કરવું જોઈએ.
મુક્તાનંદ સ્વામીએ પોતાના નિવેદનમાં ભાર મૂક્યો કે ભરૂચના આવા સંવેદનશીલ મુદ્દાઓનો ઉકેલ ભારતના બંધારણ, કાયદા, પુરાતત્વીય પુરાવા અને સક્ષમ સત્તાના માધ્યમથી જ થવો જોઈએ. તેમણે સ્થાનિક સ્તરે શાંતિ જાળવવાની સાથે ઐતિહાસિક વારસાનું નિષ્પક્ષ સંરક્ષણ કરવાની માંગ કરી. સાથે જ તેમણે કહ્યું કે કોઈપણ વિદેશી રાજકીય કે વિચારધારાત્મક દખલ વગર ભારતના આંતરિક પ્રશ્નોનું સમાધાન દેશમાં જ થવું જોઈએ.
આ વિવાદનું મૂળ તાજેતરમાં વાયરલ થયેલા કેટલાક વીડિયો અને દાવાઓમાં છે. રિપોર્ટ્સ મુજબ, ભરૂચની જામા મસ્જિદના ભોંયરામાં હિન્દુ અને જૈન સ્થાપત્ય જેવી રચનાઓ અથવા અવશેષો હોવાના દાવાઓ બાદ કેટલાક હિન્દુ-જૈન સંગઠનોએ ASI દ્વારા સ્થળનું સંરક્ષણ અને વૈજ્ઞાનિક સર્વે કરવાની માંગ ઉઠાવી હતી. અહેવાલ મુજબ, વાયરલ વીડિયોથી વિવાદ શરૂ થયો અને 1,000થી વધુ લોકોએ કલેક્ટર કચેરી સુધી રેલી કાઢીને ASI દ્વારા સંરક્ષણની માંગ કરી હતી.
અહેવાલ મુજબ, 15 જૂન 2026ના રોજ ભરૂચમાં એક સામાજિક-ધાર્મિક સંગઠન દ્વારા રેલી યોજાઈ હતી અને જિલ્લા કલેક્ટર ડૉ. નવનાથ ગવ્હાણેને મેમોરેન્ડમ આપવામાં આવ્યું હતું. સંગઠને દાવો કર્યો હતો કે ASI-સંરક્ષિત જામા મસ્જિદમાં હિન્દુ અને જૈન પ્રતિમાઓ તથા રચનાઓ હોવાના દાવાઓની યોગ્ય રીતે સુરક્ષા થવી જોઈએ. સમિતિએ આ સ્થળને “સમડી વિહાર” અને શ્રી ચક્રધર સ્વામીના જન્મસ્થળ સાથે જોડવાનો દાવો પણ કર્યો હતો.
બીજી તરફ જામા મસ્જિદના ટ્રસ્ટી પક્ષે આ દાવાઓનો વિરોધ કર્યો છે. અહેવાલ મુજબ, ટ્રસ્ટી અબ્દુલ કામઠીએ કહ્યું હતું કે આ સ્થળ 700 વર્ષથી મુસ્લિમ સમુદાય સાથે સંકળાયેલું છે અને ત્યાં નમાજ અદા થાય છે. તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે આવા કાર્યક્રમો ભરૂચની સામાજિક શાંતિને અસર કરી શકે છે. ભરૂચ કલેક્ટરે લોકોને અફવા કે ભ્રામક દાવાઓ પર વિશ્વાસ ન કરવા અને ASI સક્ષમ સત્તા છે તેવું કહેતા સાવચેતી રાખવા અપીલ કરી હતી.
વિવાદને ધ્યાનમાં રાખીને ASIએ પણ જિલ્લા પ્રશાસનને સાવચેત કર્યું હતું. અહેવાલ મુજબ, ASIએ ભરૂચ કલેક્ટરને લખેલા પત્રમાં જણાવ્યું હતું કે સંવેદનશીલ ASI-સંરક્ષિત સ્મારક પાસે મોટી ભીડ ભેગી થવાથી કાયદો-વ્યવસ્થા અને સામૂહિક શાંતિ પર અસર થઈ શકે છે તેમજ સ્મારકને નુકસાન પહોંચવાની શક્યતા રહે છે. ત્યારબાદ પ્રશાસને પોલીસ અને સુરક્ષા વ્યવસ્થા મજબૂત કરી હતી.
અહેવાલ મુજબ, મુક્તાનંદ સ્વામીએ અગાઉ પણ દાવો કર્યો હતો કે ભરૂચની જામા મસ્જિદનું સ્થળ મૂળ મંદિર પરિસર હતું અને તેના વૈજ્ઞાનિક સર્વેની જરૂર છે. તેમણે જૈન અને સનાતન પરંપરાના નિશાનો તથા પ્રતિમાઓને ASI દ્વારા સંરક્ષિત કરવાની માંગ કરી હતી. જોકે, આ દાવા અંગે અંતિમ સત્તાવાર અથવા ન્યાયિક નિર્ણય જાહેર થયો નથી.
હાલમાં ભરૂચ જામા મસ્જિદનો મુદ્દો ઐતિહાસિક દાવા, ધાર્મિક લાગણી, પુરાતત્વીય સંરક્ષણ અને સામાજિક શાંતિ—આ ચારેય પાસાઓ સાથે જોડાઈ ગયો છે. એક તરફ સંગઠનો ASI સર્વે અને સંરક્ષણની માંગ કરી રહ્યા છે, તો બીજી તરફ મસ્જિદ ટ્રસ્ટી પક્ષ અને સ્થાનિક પ્રશાસન શાંતિ અને કાયદો-વ્યવસ્થા જાળવવા પર ભાર મૂકી રહ્યા છે.
અબ્દુલ બાસિતના નિવેદનથી આ સ્થાનિક મુદ્દો આંતરરાષ્ટ્રીય ચર્ચામાં આવ્યો છે. જોકે કાનૂની રીતે કોઈપણ ધાર્મિક સ્થળના ઇતિહાસ, સંરક્ષણ અથવા સ્વરૂપ અંગે અંતિમ નિર્ણય માત્ર સંબંધિત કાયદા, પુરાતત્વ વિભાગ, અદાલત અથવા સક્ષમ સત્તા દ્વારા જ થઈ શકે. હાલ માટે આ મુદ્દો દાવા અને પ્રતિક્રિયાના સ્તરે છે અને પ્રશાસન માટે સૌથી મોટો પડકાર ભરૂચમાં શાંતિ જાળવવાનો છે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
