પશ્ચિમ બંગાળ પોલીસની સ્પેશિયલ ટાસ્ક ફોર્સે પૂર્વ બર્ધમાન જિલ્લામાંથી હમીમ મોંડલ નામના એક યુવકની ધરપકડ કરીને સંભવિત આતંકી અને જાસૂસી નેટવર્કની તપાસ શરૂ કરી છે. તપાસ એજન્સીઓને શંકા છે કે હમીમ પાકિસ્તાન સ્થિત પ્રતિબંધિત આતંકી સંગઠન જૈશ-એ-મોહમ્મદ સાથે સંપર્કમાં હતો અને પશ્ચિમ બંગાળની સંવેદનશીલ માહિતી સરહદ પાર બેઠેલા હેન્ડલરો સુધી પહોંચાડતો હતો.
STFએ હમીમને બર્ધમાન શહેરના રેનેસાં હાઉસિંગ કોમ્પ્લેક્સમાં આવેલા તેના ભાડાના રહેઠાણમાંથી ઝડપી પાડ્યો હતો. તેની પાસેથી મોબાઇલ ફોન અને અન્ય ઇલેક્ટ્રોનિક ઉપકરણો જપ્ત કરવામાં આવ્યા છે. તપાસકર્તાઓ આ સાધનોનું ફોરેન્સિક વિશ્લેષણ કરીને તે કોની સાથે વાતચીત કરતો હતો, કઈ માહિતી મોકલતો હતો અને તેના સંપર્કમાં અન્ય કયા લોકો હતા તેની તપાસ કરી રહ્યા છે.
પોલીસ સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ હમીમ મૂળ પૂર્વ બર્ધમાન જિલ્લાના કુસુમગ્રામ-મોંતેશ્વર વિસ્તારનો રહેવાસી છે. તેના અભ્યાસ, નોકરી અને વ્યક્તિગત પૃષ્ઠભૂમિ અંગે અલગ-અલગ અહેવાલો સામે આવ્યા છે. તપાસ પૂર્ણ ન થાય ત્યાં સુધી આ વિગતોને અંતિમ માનવી યોગ્ય નહીં ગણાય.
JeM અને પાકિસ્તાની હેન્ડલર સાથે સંપર્કની શંકા
તપાસકર્તાઓને શંકા છે કે હમીમ મોંડલ જૈશ-એ-મોહમ્મદ સાથે જોડાયેલા વિદેશી હેન્ડલરોના સંપર્કમાં હતો. કેટલાક અહેવાલોમાં તેને પાકિસ્તાન સ્થિત શેહઝાદ ભટ્ટી નેટવર્ક સાથે જોડાયેલો હોવાનું પણ જણાવવામાં આવ્યું છે.
હાલ તપાસ એજન્સીઓ તેના મોબાઇલ ફોન, સોશિયલ મીડિયા એકાઉન્ટ, મેસેજિંગ એપ્લિકેશન, સંપર્ક યાદી અને આર્થિક વ્યવહારોની તપાસ કરી રહી છે. તે માત્ર ઓનલાઇન સંપર્કમાં હતો કે તેને કોઈ ચોક્કસ કામગીરી સોંપવામાં આવી હતી તે શોધવાનો પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે.
પોલીસ તરફથી હજુ સુધી તેની સામેના તમામ પુરાવાની સંપૂર્ણ વિગતો જાહેર કરવામાં આવી નથી. તેથી તેને આતંકી સંગઠનનો સક્રિય સભ્ય ગણવાને બદલે શંકાસ્પદ ઓપરેટિવ અથવા આરોપી તરીકે ઓળખાવવું વધુ સચોટ રહેશે.
સોશિયલ મીડિયા દ્વારા સંપર્કમાં આવ્યો હોવાની આશંકા
પ્રાથમિક તપાસમાં હમીમ સોશિયલ મીડિયા પર ખૂબ સક્રિય હોવાનું સામે આવ્યું છે. તપાસ અધિકારીઓને આશંકા છે કે તેની ઓનલાઇન પ્રવૃત્તિઓના આધારે વિદેશી કટ્ટરપંથી નેટવર્કના સભ્યોએ તેનો સંપર્ક કર્યો હતો.
ઓનલાઇન વાતચીત બાદ તેને ધીમે-ધીમે વૈચારિક રીતે પ્રભાવિત કરવામાં આવ્યો હોવાનું તપાસકર્તાઓ માની રહ્યા છે. બાદમાં સુરક્ષિત અથવા એન્ક્રિપ્ટેડ મેસેજિંગ પ્લેટફોર્મ મારફતે તેની સાથે વધુ સંવેદનશીલ વાતચીત શરૂ થઈ હોવાની શક્યતા તપાસવામાં આવી રહી છે.
આ ઘટનાએ ફરી એકવાર સોશિયલ મીડિયા પર ચાલતા કટ્ટરપંથી પ્રચાર, યુવાનોની ઓનલાઇન ઓળખ અને વિદેશી આતંકી સંગઠનો દ્વારા કરવામાં આવતી ડિજિટલ ભરતી અંગે ગંભીર ચિંતા ઊભી કરી છે.
યુવાઓને ઓનલાઇન કટ્ટરપંથ તરફ વાળવાની નવી રીત
તપાસ એજન્સીઓના મતે આતંકી સંગઠનો હવે માત્ર સીધી મુલાકાત કે સ્થાનિક મોડ્યુલ પર આધારિત નથી. તેઓ સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટ, ખાનગી ગ્રુપ, ગેમિંગ ચેટ અને એન્ક્રિપ્ટેડ એપ્લિકેશન દ્વારા યુવાનો સુધી પહોંચવાનો પ્રયાસ કરે છે.
શરૂઆતમાં ધાર્મિક, રાજકીય અથવા સામાજિક મુદ્દા પર સામાન્ય ચર્ચા કરવામાં આવે છે. ત્યારબાદ વ્યક્તિની વિચારસરણી, અસંતોષ અને તેની ઉપયોગિતા તપાસીને તેને વધુ ઉગ્ર સામગ્રી મોકલવામાં આવે છે.
પસંદ કરાયેલા વ્યક્તિને શરૂઆતમાં જાહેરમાં ઉપલબ્ધ માહિતી એકત્રિત કરવા, ફોટોગ્રાફ મોકલવા, સ્થળોની ઓળખ કરવા અથવા કોઈ વ્યક્તિની દિનચર્યા પર નજર રાખવા જેવા નાના કાર્યો સોંપવામાં આવી શકે છે. હમીમના કેસમાં પણ આવી પ્રક્રિયા અપનાવવામાં આવી હતી કે નહીં તેની તપાસ થઈ રહી છે.
શુભેન્દુ અધિકારીની મૂવમેન્ટની માહિતી મળી હોવાનો દાવો
જપ્ત કરાયેલા મોબાઇલ અને ડિજિટલ સામગ્રીમાંથી પશ્ચિમ બંગાળના મુખ્યમંત્રી શુભેન્દુ અધિકારીની મુસાફરી, વાહનવ્યવસ્થા અને જાહેર કાર્યક્રમો અંગે માહિતી મળી હોવાનો તપાસકર્તાઓએ દાવો કર્યો છે.
એજન્સીઓને શંકા છે કે આરોપી રાજકીય નેતાની દૈનિક હિલચાલ અને પ્રવાસ માર્ગો પર નજર રાખતો હતો. આ માહિતી તેણે કોઈ વિદેશી હેન્ડલરને મોકલી હતી કે માત્ર પોતાના ફોનમાં એકત્રિત કરી હતી તે હજી તપાસનો વિષય છે.
હાલ સુધી કોઈ હુમલાની ચોક્કસ તારીખ, સ્થળ અથવા સંપૂર્ણ યોજના અંગે સત્તાવાર માહિતી જાહેર કરવામાં આવી નથી. તેથી આ બાબતને હત્યાના સાબિત કાવતરા તરીકે નહીં, પરંતુ સંભવિત સર્વેલન્સ અથવા રેકી તરીકે રજૂ કરવી યોગ્ય રહેશે.
અન્ય BJP અને RSS નેતાઓ અંગે પણ માહિતીની તપાસ
અહેવાલો મુજબ તપાસકર્તાઓ એ પણ તપાસી રહ્યા છે કે હમીમ માત્ર શુભેન્દુ અધિકારી નહીં, પરંતુ અન્ય રાજકીય અને સામાજિક સંગઠનો સાથે જોડાયેલા નેતાઓ અંગે પણ માહિતી એકત્રિત કરતો હતો કે નહીં.
તેના મોબાઇલમાં મળેલા ફોટા, સ્ક્રીનશૉટ, લોકેશન, સંપર્ક નંબર અને ચેટ્સનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવી રહ્યું છે. કોઈ માહિતી જાહેર સ્ત્રોતમાંથી એકત્રિત કરવામાં આવી હતી કે સ્થળ પર જઈને રેકી કરવામાં આવી હતી તે પણ તપાસનો મહત્વપૂર્ણ મુદ્દો છે.
સુરક્ષા એજન્સીઓ સંબંધિત નેતાઓની સુરક્ષા વ્યવસ્થાની સમીક્ષા કરી શકે છે અને જરૂર જણાય તો તેમના કાર્યક્રમો તથા પ્રવાસ દરમિયાન વધારાની તકેદારી રાખી શકે છે.
ઉમેશ રાયને નિશાન બનાવવાની યોજના અંગે તપાસ
હમીમના મોબાઇલમાંથી મળેલી કથિત વાતચીતના આધારે પશ્ચિમ બંગાળના નેતા ઉમેશ રાયને નિશાન બનાવવાની અથવા તેમના અપહરણની યોજના અંગે પણ તપાસ ચાલી રહી છે.
કેટલાક અહેવાલોમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે આરોપી સ્થાનિક યુવાનોને પોતાની સાથે જોડવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યો હતો. જોકે આ માટે લોકોની ભરતી થઈ હતી કે માત્ર ઓનલાઇન ચર્ચા સુધી જ બાબત મર્યાદિત હતી તે હજી સ્પષ્ટ થયું નથી.
ઉમેશ રાય સંબંધિત દાવો પણ તપાસ એજન્સીઓના પ્રાથમિક તારણો પર આધારિત છે. તપાસ પૂર્ણ થયા અને કોર્ટમાં પુરાવા રજૂ થયા બાદ જ આ કથિત યોજનાનું સંપૂર્ણ સ્વરૂપ સ્પષ્ટ થશે.
માહિતી એકત્ર કરનાર એજન્ટ તરીકે કામ કર્યાની આશંકા
અધિકારીઓનું પ્રાથમિક અનુમાન છે કે હમીમ પરંપરાગત સ્લીપર સેલના સભ્ય તરીકે હથિયાર કે વિસ્ફોટક સાથે કોઈ હુમલો કરવાની તૈયારીમાં નહોતો. તેના બદલે તે સ્થાનિક માહિતી એકત્રિત કરીને વિદેશી હેન્ડલરો સુધી પહોંચાડનાર સહયોગી તરીકે કામ કરતો હોઈ શકે છે.
આવી કામગીરીમાં મહત્વપૂર્ણ વ્યક્તિઓની દિનચર્યા, જાહેર કાર્યક્રમ, પ્રવાસ માર્ગ, સુરક્ષા વ્યવસ્થા, સરકારી ઇમારતો અને અન્ય સંવેદનશીલ સ્થળો અંગે માહિતી એકત્રિત કરવાનું સામેલ થઈ શકે છે.
જોકે તેના પર લગાવવામાં આવેલા આરોપો હજી તપાસના તબક્કે છે. પોલીસે ચાર્જશીટ દાખલ કર્યા અને અદાલતમાં પુરાવા રજૂ કર્યા બાદ જ તેની ચોક્કસ ભૂમિકા નક્કી થશે.
STFના રડાર પર કેવી રીતે આવ્યો હમીમ?
બંગાળ STF અને અન્ય સુરક્ષા એજન્સીઓ કેટલાક સમયથી તેની ડિજિટલ પ્રવૃત્તિઓ પર નજર રાખતી હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે. સોશિયલ મીડિયા સંપર્કો, શંકાસ્પદ ચેટ અને વિદેશી નંબરો સાથેની વાતચીતના આધારે તેની ઓળખ થઈ હોવાની શક્યતા છે.
એજન્સીઓએ ડિજિટલ સર્વેલન્સ અને સ્થાનિક માહિતીના આધારે તેના રહેઠાણની ઓળખ કરી હતી. ત્યારબાદ બર્ધમાનના હાઉસિંગ કોમ્પ્લેક્સમાં કાર્યવાહી કરીને તેની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી.
હવે તેના ફોનમાં ડિલીટ કરાયેલા મેસેજ, ક્લાઉડ બેકઅપ, સોશિયલ મીડિયા ડાયરેક્ટ મેસેજ અને એન્ક્રિપ્ટેડ ચેટ ફરી મેળવવા માટે ટેક્નિકલ નિષ્ણાતોની મદદ લેવામાં આવી રહી છે.
અર્પિતા સરકારની ઝારખંડમાંથી ધરપકડ
હમીમની પૂછપરછ અને ડિજિટલ તપાસ આગળ વધતાં STFએ તેની પરિચિત અર્પિતા સરકારની પણ ઝારખંડના સાહિબગંજથી ધરપકડ કરી છે.
તપાસકર્તાઓને શંકા છે કે અર્પિતા પણ આ જ નેટવર્ક સાથે જોડાયેલી હતી અને પ્રભાવશાળી વ્યક્તિઓને હનીટ્રેપમાં ફસાવીને સંવેદનશીલ માહિતી મેળવવામાં ઉપયોગી બનતી હતી. અર્પિતાને બર્ધમાન લાવીને કોર્ટમાં રજૂ કરવાની અને વધુ પૂછપરછ માટે પોલીસ કસ્ટડી માંગવાની પ્રક્રિયા હાથ ધરવામાં આવી હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે.
હનીટ્રેપ મોડ્યુલની પણ તપાસ
અર્પિતાની ધરપકડ બાદ કેસમાં સંભવિત હનીટ્રેપ એંગલ પણ સામે આવ્યો છે. તપાસકર્તાઓને આશંકા છે કે સોશિયલ મીડિયા મારફતે પ્રભાવશાળી વ્યક્તિઓ સાથે સંબંધ સ્થાપિત કરીને તેમની પાસેથી માહિતી મેળવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવતો હતો.
આરોપી નેટવર્કે વાસ્તવમાં કોઈ વ્યક્તિને હનીટ્રેપમાં ફસાવી હતી કે માત્ર તેની યોજના બનાવી હતી તેની તપાસ ચાલી રહી છે. તેના મોબાઇલ અને સોશિયલ મીડિયા એકાઉન્ટમાંથી મળેલી ચેટ્સ આ દિશામાં મહત્વપૂર્ણ પુરાવા બની શકે છે. અર્પિતા સામેના આરોપો પણ હજી પ્રાથમિક તપાસ પર આધારિત છે અને અદાલતમાં સાબિત થયા નથી.
બંને આરોપીઓના નાણાકીય વ્યવહારોની તપાસ
STF હમીમ અને અર્પિતાના બેન્ક ખાતા, ડિજિટલ પેમેન્ટ, મની ટ્રાન્સફર અને સંભવિત ક્રિપ્ટોકરન્સી વ્યવહારોની તપાસ કરી શકે છે.
વિદેશી હેન્ડલરો તરફથી કોઈ નાણાકીય સહાય મળી હતી કે નહીં, કોઈ કામ પૂર્ણ કરવા બદલ પૈસા આપવામાં આવ્યા હતા કે નહીં અને અન્ય સ્થાનિક વ્યક્તિઓને ચુકવણી કરવામાં આવી હતી કે નહીં તે શોધવું તપાસનું મહત્વપૂર્ણ પાસું રહેશે. અસામાન્ય નાણાકીય વ્યવહારો મળે તો એન્ફોર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટ અથવા અન્ય કેન્દ્રીય તપાસ એજન્સીઓ પણ કેસમાં જોડાઈ શકે છે.
સ્થાનિક સહયોગીઓની શોધ
તપાસ એજન્સીઓ એ જાણવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે કે આરોપી એકલો કામ કરતો હતો કે તેની સાથે અન્ય સ્થાનિક લોકો પણ જોડાયેલા હતા.
તેના સંપર્કમાં આવેલા મિત્રો, સહકર્મીઓ, પડોશીઓ અને સોશિયલ મીડિયા સંપર્કોની પૂછપરછ થઈ શકે છે. જોકે માત્ર સંપર્કમાં હોવું ગુનો સાબિત કરતું નથી અને તપાસમાં દરેક વ્યક્તિની ભૂમિકા અલગથી ચકાસવામાં આવશે. કોઈએ તેને સિમકાર્ડ, રહેઠાણ, વાહન, નાણાં અથવા સંવેદનશીલ માહિતી પૂરી પાડી હતી કે નહીં તેની પણ તપાસ કરવામાં આવી રહી છે.
બર્ધમાનના હાઉસિંગ કોમ્પ્લેક્સની સુરક્ષા અંગે પ્રશ્ન
હમીમની ધરપકડ એક ગેટેડ હાઉસિંગ કોમ્પ્લેક્સમાંથી થતાં ભાડૂતોની ઓળખ અને પોલીસ વેરિફિકેશન અંગે પણ પ્રશ્નો ઊભા થયા છે.
તપાસકર્તાઓ ફ્લેટ કોના નામે ભાડે લેવામાં આવ્યો હતો, ભાડા કરાર કરવામાં આવ્યો હતો કે નહીં અને હાઉસિંગ મેનેજમેન્ટ પાસે તેની ઓળખના દસ્તાવેજો હતા કે નહીં તેની ચકાસણી કરી શકે છે.
પોલીસ દ્વારા રહેણાંક સોસાયટીઓને નવા ભાડૂતોની વિગતો સ્થાનિક પોલીસ સ્ટેશનમાં નોંધાવવા અને શંકાસ્પદ પ્રવૃત્તિ જણાય તો તાત્કાલિક જાણ કરવા અપીલ કરવામાં આવી શકે છે.
કોર્ટમાં રજૂ કર્યા બાદ પોલીસ કસ્ટડી
ધરપકડ બાદ હમીમને કોર્ટમાં રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો અને તપાસ માટે પોલીસ કસ્ટડી આપવામાં આવી હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે. પોલીસ કસ્ટડી દરમિયાન વિદેશી હેન્ડલરની ઓળખ, કોડ નામ, સંપર્કનું માધ્યમ, મોકલાયેલી માહિતી અને અન્ય સંભવિત સહયોગીઓ અંગે પૂછપરછ કરવામાં આવશે.
તપાસકર્તાઓ આરોપીને તેના ડિજિટલ પુરાવાઓ સામે બેસાડીને પ્રશ્નો પૂછી શકે છે. જો તેના નિવેદન અને ટેક્નિકલ પુરાવા વચ્ચે વિરોધાભાસ મળે તો તેની ભૂમિકાની વધુ ઊંડાણથી તપાસ થશે.
સત્તાવાર આરોપપત્ર પહેલાં સાવચેતી જરૂરી
કેસમાં આતંકી સંગઠન, જાસૂસી, રાજકીય નેતાની રેકી અને અપહરણની યોજના જેવા ગંભીર આરોપો છે. છતાં તપાસ હજી પ્રારંભિક તબક્કામાં છે અને તમામ દાવા અદાલતમાં સાબિત થવાના બાકી છે.
તેથી સમાચાર પ્રકાશિત કરતી વખતે હમીમને ‘આતંકી’ તરીકે અંતિમ રીતે ઓળખવાને બદલે ‘શંકાસ્પદ JeM ઓપરેટિવ’, ‘આરોપી’ અથવા ‘આતંકી જોડાણની શંકામાં ધરપકડ કરાયેલ યુવક’ તરીકે દર્શાવવું યોગ્ય છે. અર્પિતા સરકાર સામેના હનીટ્રેપ અને આતંકી મોડ્યુલમાં સંડોવણીના આરોપોને પણ તપાસ એજન્સીઓના દાવા તરીકે જ રજૂ કરવા જોઈએ.
ઓનલાઇન રેડિકલાઇઝેશન સામે મોટો પડકાર
આ કેસ સુરક્ષા એજન્સીઓ માટે ઓનલાઇન કટ્ટરપંથ અને આતંકી ભરતીનો વધતો પડકાર દર્શાવે છે. સામાન્ય સોશિયલ મીડિયા વપરાશકર્તાને ધીમે-ધીમે પ્રભાવિત કરીને વિદેશી સંગઠનો સ્થાનિક માહિતી મેળવવા માટે ઉપયોગ કરી શકે છે.
પરિવાર, શૈક્ષણિક સંસ્થા અને સમાજે યુવાનોના ડિજિટલ વર્તનમાં અચાનક આવતાં ફેરફારો, અજાણ્યા વિદેશી સંપર્ક અને સતત ઉગ્ર સામગ્રી શેર કરવાની પ્રવૃત્તિ અંગે સતર્ક રહેવું જરૂરી છે. કોઈ શંકાસ્પદ ઓનલાઇન સંપર્ક, આતંકી પ્રચાર અથવા સંવેદનશીલ માહિતી માંગવામાં આવે તો તેની જાણ પોલીસ અથવા સાયબર ક્રાઇમ અધિકારીઓને કરવી જોઈએ.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
