ભારતના ચૂંટણી પંચ દ્વારા દેશભરમાં હાથ ધરવામાં આવેલી મતદાર યાદીની ખાસ સઘન સુધારણા એટલે કે સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR) પ્રક્રિયા અંગે મહત્વપૂર્ણ સ્પષ્ટતા જાહેર કરવામાં આવી છે. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન વિવિધ કારણોસર જે મતદારોના નામ મુસદ્દા મતદાર યાદીમાં સામેલ થઈ શક્યા નથી, તેઓ હવે નિયત પ્રક્રિયા અનુસાર ફોર્મ-6 ભરીને પોતાનું નામ આખરી મતદાર યાદીમાં નોંધાવવા અરજી કરી શકશે.
ગાંધીનગરથી જાહેર કરવામાં આવેલી માહિતી અનુસાર, SIR પ્રક્રિયા બાદ અગાઉથી નોંધાયેલા કેટલાક મતદારોમાં ફોર્મ-6 ભરવા અંગે મૂંઝવણ ઊભી થઈ હતી. ખાસ કરીને અગાઉ મતદાર યાદીમાં નામ ધરાવતા નાગરિકોને એવી આશંકા હતી કે ફરીથી ફોર્મ-6 ભરવાથી તેઓ ખોટી ઘોષણા કરતા હોવાનું માનવામાં આવી શકે છે. આ મૂંઝવણ દૂર કરવા માટે ચૂંટણી પંચે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે મુસદ્દા મતદાર યાદીમાં નામ ન હોય તેવા અગાઉના મતદારો પણ ફોર્મ-6 દ્વારા નામ નોંધાવવા અરજી કરી શકે છે.
અગાઉ મતદાર હોવા છતાં ફોર્મ-6 ભરવાથી ખોટી ઘોષણા ગણાશે?
SIR પ્રક્રિયા દરમિયાન મતદારોમાં ઊભી થયેલી મુખ્ય મૂંઝવણ ફોર્મ-6માં આપવામાં આવેલી ઘોષણાને લઈને હતી. ફોર્મ-6માં અરજદાર દ્વારા પ્રથમ વખત મતદાર યાદીમાં નામ નોંધાવવા સંબંધિત ઘોષણા કરવાની જોગવાઈ છે. આ કારણે જે નાગરિકો અગાઉથી મતદાર તરીકે નોંધાયેલા હતા, પરંતુ SIR દરમિયાન તેમના નામ મુસદ્દા મતદાર યાદીમાં સામેલ થઈ શક્યા નહોતા, તેમને ફરીથી ફોર્મ-6 ભરવા અંગે શંકા હતી.
આવા મતદારોને આશંકા હતી કે અગાઉ મતદાર તરીકે નોંધાયેલા હોવા છતાં નવેસરથી ફોર્મ-6 ભરવામાં આવે તો તે ખોટી ઘોષણા ગણાઈ શકે છે. પરિણામે લોક પ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમ, 1950ની કલમ-31 હેઠળ તેમની સામે કાયદાકીય કાર્યવાહી થવાની શક્યતા અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી હતી. જોકે, ભારતના ચૂંટણી પંચે આ બાબતે સ્પષ્ટતા કરીને મતદારોની મૂંઝવણ દૂર કરવાનો પ્રયાસ કર્યો છે.
ચૂંટણી પંચની સ્પષ્ટતા: અગાઉ નોંધાયેલા મતદારો પણ ફોર્મ-6 ભરી શકશે
ભારતના ચૂંટણી પંચે જણાવ્યું છે કે ફોર્મ-6 હેઠળની સંબંધિત ઘોષણા 1 ઓગસ્ટ, 2022થી અમલમાં છે. જો કોઈ મતદારનું નામ SIR દરમિયાન તૈયાર કરવામાં આવેલી મુસદ્દા મતદાર યાદીમાં સામેલ ન હોય, તો તે નિયત પ્રક્રિયા અનુસાર ફોર્મ-6 રજૂ કરીને આખરી મતદાર યાદીમાં પોતાનું નામ સામેલ કરાવવા અરજી કરી શકે છે. ચૂંટણી પંચના જણાવ્યા અનુસાર, અરજદાર અગાઉ મતદાર તરીકે નોંધાયેલો હતો કે નહીં તે બાબતને ધ્યાનમાં લીધા વિના વર્તમાન મતદાર યાદીમાં નામ ઉમેરવા માટે ફોર્મ-6 રજૂ કરી શકાય છે.
આવા સંજોગોમાં ફોર્મ-6 રજૂ કરવાનો મુખ્ય હેતુ વર્તમાન મતદાર યાદીમાં નામ સામેલ કરાવવાનો છે. અરજદાર અગાઉ મતદાર રહી ચૂક્યો હોય તે માત્ર કારણસર ફોર્મ-6માં કરવામાં આવેલી ઘોષણાને ખોટી ગણવામાં આવશે નહીં. આ સ્પષ્ટતાથી એવા મતદારોને રાહત મળશે, જેમના નામ અગાઉ મતદાર યાદીમાં હતા પરંતુ SIR દરમિયાન મુસદ્દા યાદીમાં સામેલ થઈ શક્યા નથી.
લોક પ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમની કલમ-31 હેઠળ કાર્યવાહી થશે કે નહીં?
SIR પ્રક્રિયા દરમિયાન ફોર્મ-6 ભરવા અંગે મતદારોમાં સૌથી મોટી ચિંતા લોક પ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમ, 1950ની કલમ-31 હેઠળ સંભવિત કાયદાકીય કાર્યવાહી અંગે હતી. આ કલમ હેઠળ મતદાર યાદી સંબંધિત પ્રક્રિયામાં જાણપૂર્વક ખોટી લેખિત ઘોષણા કરવાના કિસ્સામાં કાયદાકીય કાર્યવાહી થઈ શકે છે. આથી અગાઉ મતદાર તરીકે નોંધાયેલા નાગરિકોને આશંકા હતી કે ફરીથી ફોર્મ-6 ભરવાથી તેમની સામે કાર્યવાહી થઈ શકે છે.
ચૂંટણી પંચે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જો કોઈ મતદાર SIR પ્રક્રિયા દરમિયાન અથવા ત્યારબાદ ફોર્મ-6 રજૂ કરે, તો માત્ર તે અગાઉ મતદાર તરીકે નોંધાયેલો હતો તે કારણસર મતદાર નોંધણી અધિકારી દ્વારા તેની સામે કલમ-31 હેઠળ દંડાત્મક કાર્યવાહી શરૂ કરવામાં આવશે નહીં.
જોકે, આ સ્પષ્ટતા સાથે કેટલીક મહત્વપૂર્ણ શરતો પણ લાગુ રહેશે. અરજદાર હાલમાં અન્ય કોઈ સંસદીય કે વિધાનસભા મતવિસ્તારમાં મતદાર તરીકે નોંધાયેલો ન હોવો જોઈએ. આ ઉપરાંત ફોર્મ-6માં રજૂ કરવામાં આવેલી તમામ વિગતો કાયદા અનુસાર સાચી અને યોગ્ય હોવી જરૂરી છે.
દિલ્હી હાઈકોર્ટના ચુકાદાને અનુરૂપ ચૂંટણી પંચની સ્પષ્ટતા
ભારતના ચૂંટણી પંચે પોતાની સ્પષ્ટતામાં દિલ્હી હાઈકોર્ટના મહત્વપૂર્ણ ચુકાદાનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો છે. દિલ્હી હાઈકોર્ટમાં નીલોત્પલ દત્તા અને અન્ય વિરુદ્ધ ભારતના ચૂંટણી પંચના કેસમાં 14 ઓક્ટોબર, 2026ના રોજ આપવામાં આવેલા ચુકાદાને આ સ્પષ્ટતા અનુરૂપ હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે.
આ કેસનો નંબર W.P.(C) No. 14955/2026 છે. ચૂંટણી પંચના જણાવ્યા અનુસાર, દિલ્હી હાઈકોર્ટે પોતાના ચુકાદામાં ફોર્મ-6 ભરવાથી ખોટી ઘોષણા થવાની અરજદારોની આશંકાને અસ્થાને ગણાવી હતી. હાઈકોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે સંબંધિત મતદારો કાયદામાં નિર્ધારિત પ્રક્રિયા અનુસાર ફોર્મ-6 રજૂ કરી શકે છે.
આ ચુકાદાના સંદર્ભમાં ચૂંટણી પંચે પણ સ્પષ્ટતા કરી છે કે અગાઉ મતદાર તરીકે નોંધાયેલા હોવાના એકમાત્ર કારણસર ફોર્મ-6 ભરનાર વ્યક્તિ સામે દંડાત્મક કાર્યવાહી કરવામાં આવશે નહીં.
ફોર્મ-6 ભરવા માટે મતદારોએ કઈ શરતોનું પાલન કરવું પડશે?
ચૂંટણી પંચ દ્વારા આપવામાં આવેલી સ્પષ્ટતા અનુસાર, મુસદ્દા મતદાર યાદીમાં નામ ન હોય તેવા મતદારો ફોર્મ-6 દ્વારા નામ નોંધાવવા અરજી કરી શકે છે. જોકે, આ માટે કેટલીક મહત્વપૂર્ણ બાબતોનું પાલન કરવું જરૂરી છે.
સૌપ્રથમ અરજદારનું નામ વર્તમાન મુસદ્દા મતદાર યાદીમાં સામેલ ન હોવું જોઈએ. જો કોઈ વ્યક્તિ અગાઉ મતદાર તરીકે નોંધાયેલી હતી, પરંતુ SIR પ્રક્રિયા દરમિયાન તેનું નામ મુસદ્દા યાદીમાં સામેલ થયું નથી, તો તે ફોર્મ-6 રજૂ કરી શકે છે. બીજી મહત્વપૂર્ણ શરત એ છે કે અરજદાર હાલમાં અન્ય કોઈ સંસદીય કે વિધાનસભા મતવિસ્તારમાં મતદાર તરીકે નોંધાયેલો ન હોવો જોઈએ. એક જ વ્યક્તિનું નામ એકથી વધુ મતવિસ્તારોની મતદાર યાદીમાં નોંધાયેલું ન હોવું જોઈએ.
આ ઉપરાંત અરજદારે ફોર્મ-6માં રજૂ કરેલી માહિતી સાચી અને કાયદાકીય જોગવાઈઓ અનુસાર હોવી જરૂરી છે. ચૂંટણી પંચની સ્પષ્ટતા માત્ર અગાઉ નોંધાયેલા હોવાના કારણસર ઊભી થતી ખોટી ઘોષણાની આશંકા દૂર કરે છે. જાણપૂર્વક ખોટી માહિતી આપવાના કિસ્સામાં લાગુ કાયદાકીય જોગવાઈઓ યથાવત્ રહેશે.
મુસદ્દા મતદાર યાદીમાં નામ ન હોય તો શું કરવું?
SIR દરમિયાન પ્રસિદ્ધ થયેલી મુસદ્દા મતદાર યાદીમાં પોતાનું નામ ન હોય તેવા મતદારોએ સૌપ્રથમ મતદાર યાદીમાં પોતાના નામની સ્થિતિ તપાસવી જોઈએ. જો તેમનું નામ મુસદ્દા મતદાર યાદીમાં સામેલ ન હોય, તો તેઓ નિયત પ્રક્રિયા અનુસાર ફોર્મ-6 ભરીને નામ નોંધાવવા અરજી કરી શકે છે.
ફોર્મ-6 દ્વારા અરજી કરતી વખતે અરજદારે જરૂરી વ્યક્તિગત વિગતો, સરનામું અને લાગુ પડતા આધારરૂપ દસ્તાવેજો રજૂ કરવાના રહેશે. અરજીની ચકાસણી બાદ સંબંધિત મતદાર નોંધણી અધિકારી કાયદાકીય પ્રક્રિયા અનુસાર નિર્ણય લેશે.
મતદારો ભારતના ચૂંટણી પંચના સત્તાવાર Voters’ Services Portal, https://voters.eci.gov.in પર મતદાર નોંધણી સંબંધિત સેવાઓનો ઉપયોગ કરી શકે છે. આ ઉપરાંત સંબંધિત મતદાર નોંધણી અધિકારી અથવા બૂથ લેવલ ઓફિસર (BLO) પાસેથી પણ માર્ગદર્શન મેળવી શકાય છે. ફોર્મ-6 રજૂ કરવાથી નામ આપમેળે આખરી મતદાર યાદીમાં સામેલ થઈ જતું નથી. અરજીની યોગ્ય ચકાસણી અને મંજૂરી બાદ જ નામ નોંધવામાં આવશે.
SIR પ્રક્રિયા બાદ મતદારોની મૂંઝવણ દૂર કરવાનો ચૂંટણી પંચનો પ્રયાસ
મતદાર યાદીની ખાસ સઘન સુધારણા પ્રક્રિયા દરમિયાન અગાઉથી નોંધાયેલા કેટલાક મતદારોના નામ મુસદ્દા મતદાર યાદીમાં સામેલ ન થતાં ફોર્મ-6 ભરવા અંગે અનેક સવાલો ઊભા થયા હતા.
ખાસ કરીને અગાઉ મતદાર તરીકે નોંધાયેલા નાગરિકોને ફરીથી નોંધણી માટે અરજી કરવાથી ખોટી ઘોષણા થવાની આશંકા હતી. આ બાબતે ચૂંટણી પંચે સ્પષ્ટતા કરીને જણાવ્યું છે કે વર્તમાન મતદાર યાદીમાં નામ સામેલ કરાવવાના હેતુથી ફોર્મ-6 રજૂ કરી શકાય છે. આ સ્પષ્ટતાથી એવા નાગરિકોને રાહત મળશે, જેમના નામ SIR પહેલાં મતદાર યાદીમાં નોંધાયેલા હતા પરંતુ મુસદ્દા યાદીમાં સામેલ થઈ શક્યા નથી.
આખરી મતદાર યાદીમાં નામ નોંધાવવા માટે મહત્વપૂર્ણ તક
ભારતના ચૂંટણી પંચની આ સ્પષ્ટતા SIR દરમિયાન મુસદ્દા મતદાર યાદીમાંથી બાકાત રહેલા અગાઉના મતદારો માટે મહત્વપૂર્ણ છે. હવે આવા મતદારો અગાઉની નોંધણીને કારણે ખોટી ઘોષણાની આશંકા રાખ્યા વિના ફોર્મ-6 રજૂ કરી શકશે. જોકે, અરજદાર અન્ય કોઈ મતવિસ્તારમાં હાલમાં નોંધાયેલો ન હોવો જોઈએ અને અરજીમાં આપવામાં આવેલી વિગતો સાચી હોવી જરૂરી છે.
ચૂંટણી પંચે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે માત્ર અગાઉ મતદાર તરીકે નોંધાયેલા હોવાના કારણસર ફોર્મ-6 ભરનાર સામે લોક પ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમની કલમ-31 હેઠળ કાર્યવાહી શરૂ કરવામાં આવશે નહીં. આમ, SIR પ્રક્રિયા દરમિયાન મુસદ્દા મતદાર યાદીમાં નામ સામેલ ન થયું હોય તેવા મતદારો માટે ફોર્મ-6 દ્વારા નિયત પ્રક્રિયા અનુસાર આખરી મતદાર યાદીમાં નામ નોંધાવવાનો માર્ગ સ્પષ્ટ થયો છે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel












