દેશમાં મોબાઇલ ફોન પર આવતા અજાણ્યા નંબર, સ્પામ કોલ અને સાઇબર છેતરપિંડીના બનાવોથી પરેશાન કરોડો મોબાઇલ યુઝર્સ માટે મહત્વપૂર્ણ સમાચાર સામે આવ્યા છે. ટેલિકોમ ક્ષેત્રમાં કોલ કરનાર વ્યક્તિની ઓળખ વધુ પારદર્શક બનાવવા માટે કોલિંગ નેમ પ્રેઝન્ટેશન એટલે કે CNAP (Calling Name Presentation) સિસ્ટમ પર કામ ચાલી રહ્યું છે. આ ટેક્નોલોજી દ્વારા મોબાઇલ ફોન પર અજાણ્યા નંબર પરથી કોલ આવે ત્યારે નંબરની સાથે કોલ કરનારનું નોંધાયેલું નામ પણ દર્શાવી શકાય છે. 1 નવેમ્બર, 2026થી આ સુવિધા લાગુ થવાના અહેવાલો વચ્ચે મોબાઇલ ગ્રાહકોમાં નવી વ્યવસ્થા અંગે ઉત્સુકતા જોવા મળી રહી છે. જોકે, આ તારીખથી દેશભરના તમામ ગ્રાહકોને સુવિધા મળશે કે નહીં તે અંગે સત્તાવાર અમલીકરણની સ્થિતિ મહત્વપૂર્ણ છે.
શું છે CNAP સિસ્ટમ અને કેવી રીતે કરશે કામ?
CNAP એટલે કે Calling Name Presentation એક એવી ટેલિકોમ સુવિધા છે, જેનો મુખ્ય હેતુ કોલ રિસીવ કરનાર વ્યક્તિને કોલ કરનારની ઓળખ અંગે વધારાની માહિતી આપવાનો છે. હાલમાં સામાન્ય રીતે મોબાઇલ ફોન પર અજાણ્યા નંબર પરથી કોલ આવે ત્યારે માત્ર મોબાઇલ નંબર દેખાય છે. પરંતુ CNAP સુવિધા ઉપલબ્ધ થયા બાદ કોલરની ઓળખ સાથે સંકળાયેલું નોંધાયેલું નામ પણ મોબાઇલ સ્ક્રીન પર દર્શાવી શકાય છે.
આ સિસ્ટમ ટેલિકોમ ઓપરેટર્સના સબ્સ્ક્રાઇબર રેકોર્ડ સાથે સંકળાયેલી હોવાથી કોલરનું નામ દર્શાવવા માટે થર્ડ પાર્ટી એપ પરની નિર્ભરતા ઘટી શકે છે. જોકે, નામ દેખાવાની સુવિધા નેટવર્ક, મોબાઇલ ડિવાઇસની સુસંગતતા અને અમલીકરણની વ્યવસ્થા પર આધારિત રહેશે.
Jio, Airtel, Vodafone Idea અને BSNLના ગ્રાહકો માટે મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર
ભારતમાં રિલાયન્સ જિયો, ભારતી એરટેલ, વોડાફોન-આઇડિયા અને ભારત સંચાર નિગમ લિમિટેડ (BSNL) જેવી ટેલિકોમ કંપનીઓ કરોડો ગ્રાહકોને મોબાઇલ સેવાઓ પૂરી પાડે છે. CNAP જેવી વ્યવસ્થા લાગુ થવાથી આ કંપનીઓના ગ્રાહકોને અજાણ્યા કોલરની ઓળખ અંગે વધુ માહિતી મળી શકે છે.
ટેલિકોમ વિભાગ (DoT) અને ટેલિકોમ રેગ્યુલેટરી ઓથોરિટી ઓફ ઇન્ડિયા (TRAI) દ્વારા કોલર ઓળખની વ્યવસ્થા વધુ અસરકારક બનાવવા માટે વિવિધ ટેકનિકલ અને નિયમનકારી પાસાં પર વિચારણા કરવામાં આવી છે. આવી સુવિધાનો હેતુ ગ્રાહકોને કોલ ઉપાડતાં પહેલાં કોલરની ઓળખ અંગે માહિતી ઉપલબ્ધ કરાવવાનો છે.
સિમ કાર્ડના KYC રેકોર્ડ સાથે જોડાયેલી હશે કોલરની ઓળખ
CNAP સિસ્ટમની મહત્વપૂર્ણ વિશેષતા એ છે કે કોલરનું નામ ટેલિકોમ ઓપરેટરના સબ્સ્ક્રાઇબર રેકોર્ડ સાથે જોડાયેલું હોઈ શકે છે. સામાન્ય રીતે નવું સિમ કાર્ડ મેળવતી વખતે ગ્રાહકે જરૂરી ઓળખ અને KYC પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવી પડે છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન ગ્રાહકની ઓળખ સંબંધિત વિગતો ટેલિકોમ કંપનીના રેકોર્ડમાં નોંધવામાં આવે છે. CNAP વ્યવસ્થામાં આ નોંધાયેલાં નામનો ઉપયોગ કોલર ઓળખ માટે થઈ શકે છે. જોકે, મોબાઇલ નંબર અન્ય વ્યક્તિ વાપરતી હોય અથવા સિમ સંસ્થાના નામે નોંધાયેલું હોય તો સ્ક્રીન પર દેખાતું નામ વાસ્તવમાં વાત કરતી વ્યક્તિનું જ હશે તેની ખાતરી નથી.
Truecaller કરતાં CNAP સિસ્ટમ કેટલી અલગ?
હાલમાં અનેક મોબાઇલ યુઝર્સ અજાણ્યા નંબરની ઓળખ માટે Truecaller જેવી કોલર ID એપ્લિકેશનનો ઉપયોગ કરે છે. આવી એપ્સ વિવિધ ડેટા સ્ત્રોતો, યુઝર દ્વારા આપવામાં આવેલી માહિતી અને અન્ય ઓળખ સંબંધિત વ્યવસ્થાઓના આધારે કોલરનું નામ અથવા સ્પામ અંગેની ચેતવણી દર્શાવે છે.
બીજી તરફ CNAP ટેલિકોમ નેટવર્ક આધારિત ઓળખ વ્યવસ્થા છે. તેમાં કોલરની ઓળખ દર્શાવવા માટે ટેલિકોમ કંપનીના સબ્સ્ક્રાઇબર રેકોર્ડનો ઉપયોગ થઈ શકે છે. આથી થર્ડ પાર્ટી એપ ડાઉનલોડ કર્યા વગર કોલરની ઓળખ મેળવવાની સુવિધા ઉપલબ્ધ થઈ શકે છે.
જોકે, CNAP અને Truecaller જેવી એપ્સ સંપૂર્ણપણે સમાન નથી. Truecaller જેવી સેવાઓ સ્પામ રિપોર્ટિંગ, કોલ બ્લોકિંગ અને અન્ય વધારાની સુવિધાઓ પણ આપે છે, જ્યારે CNAPનો મુખ્ય હેતુ કોલ કરનારનું નોંધાયેલું નામ દર્શાવવાનો છે.
સ્પામ કોલ અને સાઇબર છેતરપિંડી સામે મળશે વધારાની સુરક્ષા?
દેશમાં છેલ્લા કેટલાક સમયથી ડિજિટલ અરેસ્ટ, નકલી બેન્ક અધિકારી, લોન ઓફર, KYC અપડેટ, નકલી પોલીસ અધિકારી અને કુરિયર સંબંધિત છેતરપિંડી જેવા કિસ્સાઓ ચર્ચામાં રહ્યા છે. સાઇબર ગુનેગારો ઘણીવાર અજાણ્યા નંબર પરથી કોલ કરીને લોકોને ખોટી ઓળખ આપે છે અને તેમની વ્યક્તિગત અથવા બેન્કિંગ માહિતી મેળવવાનો પ્રયાસ કરે છે.
CNAP સિસ્ટમ દ્વારા કોલરની નોંધાયેલ ઓળખ દર્શાવવાથી ગ્રાહકોને શંકાસ્પદ કોલ અંગે નિર્ણય લેવામાં મદદ મળી શકે છે. અજાણ્યા નંબર પરથી આવતા કોલમાં નામ દેખાવાથી ગ્રાહક કોલ સ્વીકારવો કે નહીં તે અંગે વધુ માહિતગાર નિર્ણય લઈ શકશે.
પરંતુ માત્ર કોલરનું નામ દેખાવું એ કોલ સુરક્ષિત હોવાની ખાતરી નથી. કોલર ID સ્પૂફિંગ, ખોટા દસ્તાવેજોથી મેળવેલા સિમ અથવા અન્ય વ્યક્તિના નામે નોંધાયેલા નંબરનો દુરુપયોગ જેવી સમસ્યાઓ સામે વધારાની તકેદારી જરૂરી રહેશે.
શું હવે અજાણ્યા નંબર માટે ઇન્ટરનેટની જરૂર નહીં પડે?
CNAP નેટવર્ક આધારિત સુવિધા હોવાથી તેની કાર્યપદ્ધતિ સામાન્ય થર્ડ પાર્ટી કોલર ID એપ્સ કરતાં અલગ હોઈ શકે છે. જો આ સુવિધા ટેલિકોમ નેટવર્ક દ્વારા ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવે તો કોલરનું નામ દર્શાવવા માટે અલગ એપ અથવા મોબાઇલ ઇન્ટરનેટ કનેક્શનની જરૂરિયાત ઘટી શકે છે.
જોકે, આ સુવિધા દરેક પ્રકારના ફોન, નેટવર્ક અને કોલિંગ ટેક્નોલોજી પર કેવી રીતે કામ કરશે તે સંબંધિત ટેકનિકલ અમલીકરણ પર આધાર રાખશે.
કોલરની ઓળખ ગુપ્ત રાખવાની સુવિધા અંગે પણ મહત્વપૂર્ણ જોગવાઈ
કોલર ઓળખ સંબંધિત વ્યવસ્થામાં વ્યક્તિગત ગોપનીયતા પણ મહત્વપૂર્ણ મુદ્દો છે. કેટલીક પરિસ્થિતિઓમાં નિયમો અનુસાર કોલરની ઓળખ દર્શાવવા પર પ્રતિબંધ અથવા વિશેષ વ્યવસ્થા હોઈ શકે છે.
CLIR એટલે કે Calling Line Identification Restriction જેવી સુવિધા કોલર નંબરની ઓળખ મર્યાદિત કરવા સાથે સંબંધિત છે. CNAP વ્યવસ્થામાં આવી ગોપનીયતા સંબંધિત જોગવાઈઓ કેવી રીતે લાગુ થશે તે સત્તાવાર નિયમો અને ટેકનિકલ માર્ગદર્શિકાના આધારે નક્કી થશે.
મોબાઇલ યુઝર્સે કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું?
CNAP જેવી નવી ટેક્નોલોજી ગ્રાહકો માટે ઉપયોગી બની શકે છે, પરંતુ સાઇબર સુરક્ષા માટે વ્યક્તિગત સાવચેતી એટલી જ જરૂરી છે. અજાણ્યા કોલર દ્વારા બેન્ક ખાતાની વિગતો, OTP, UPI PIN અથવા પાસવર્ડ માંગવામાં આવે તો આવી માહિતી કોઈપણ સંજોગોમાં આપવી નહીં.
કોઈ વ્યક્તિ પોતાને પોલીસ અધિકારી, બેન્ક કર્મચારી અથવા સરકારી અધિકારી તરીકે ઓળખાવે તો માત્ર સ્ક્રીન પર દેખાતા નામના આધારે તેની ઓળખ પર વિશ્વાસ ન કરવો. સંબંધિત સંસ્થાના સત્તાવાર નંબર પરથી માહિતીની પુષ્ટિ કરવી વધુ સુરક્ષિત છે.
CNAP સિસ્ટમનો મુખ્ય હેતુ મોબાઇલ કોલિંગમાં પારદર્શિતા વધારવાનો અને ગ્રાહકોને કોલર ઓળખ અંગે વધુ માહિતી ઉપલબ્ધ કરાવવાનો છે. આ વ્યવસ્થા અસરકારક રીતે અમલમાં આવે તો અજાણ્યા નંબર પરથી આવતા કોલ અંગે ગ્રાહકોની અનિશ્ચિતતા ઘટી શકે છે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
