ગુજરાતની શાળાઓમાં અભ્યાસ કરતા વિદ્યાર્થીઓની સુરક્ષા, ગરિમા અને વ્યક્તિગત ગોપનીયતાને ધ્યાનમાં રાખીને રાજ્યના શિક્ષણ વિભાગે મહત્વપૂર્ણ પરિપત્ર જાહેર કર્યો છે. નવા નિયમો અનુસાર હવે કોઈપણ બાહ્ય કે બિનઅધિકૃત વ્યક્તિ શાળાના આચાર્ય અથવા સંસ્થાના વડાની પૂર્વ લેખિત મંજૂરી વિના શાળા પરિસરમાં પ્રવેશ કરી શકશે નહીં. એટલું જ નહીં, શાળામાં વિદ્યાર્થીઓ, શિક્ષકો અથવા શૈક્ષણિક પ્રવૃત્તિઓની મંજૂરી વગર ફોટોગ્રાફી, વીડિયોગ્રાફી, ઓડિયો રેકોર્ડિંગ, ઇન્ટરવ્યૂ કે લાઇવ સ્ટ્રીમિંગ કરવા પર પણ પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે. નિયમોનો ભંગ કરનાર સામે ગુનાની પ્રકૃતિ અનુસાર ભારતીય ન્યાય સંહિતા (BNS), પોક્સો (POCSO) એક્ટ, કિશોર ન્યાય અધિનિયમ અને આઈટી એક્ટ સહિતના લાગુ પડતા કાયદા હેઠળ કાર્યવાહી થઈ શકે છે.
ગુજરાતની શાળાઓમાં વિદ્યાર્થીઓની સુરક્ષા માટે શિક્ષણ વિભાગનો મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય
રાજ્યની શાળાઓમાં વિદ્યાર્થીઓ માટે સુરક્ષિત અને શિસ્તબદ્ધ શૈક્ષણિક વાતાવરણ સુનિશ્ચિત કરવા શિક્ષણ વિભાગ દ્વારા નવા નિયમો જાહેર કરવામાં આવ્યા છે.
આ પરિપત્રમાં વિદ્યાર્થીઓની સુરક્ષા, ગોપનીયતા અને ગરિમાને સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી છે. શાળા પરિસરમાં બિનઅધિકૃત વ્યક્તિઓના પ્રવેશને નિયંત્રિત કરવા ઉપરાંત વિદ્યાર્થીઓની તસવીરો, વીડિયો અને વ્યક્તિગત માહિતીના અનધિકૃત ઉપયોગને રોકવા માટે પણ જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.
શિક્ષણ વિભાગે ‘ઈન લોકો પેરેન્ટિસ’ (In Loco Parentis) એટલે કે શાળા સમય દરમિયાન વિદ્યાર્થીઓ પ્રત્યે વાલી સમાન જવાબદારીના સિદ્ધાંતને ધ્યાનમાં રાખીને આ નિયમો જાહેર કર્યા છે. આ સિદ્ધાંત મુજબ શાળાના આચાર્ય, શિક્ષકો અને સંચાલકોની જવાબદારી માત્ર શિક્ષણ પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ વિદ્યાર્થીઓની સલામતી અને કલ્યાણ સુનિશ્ચિત કરવાની પણ છે.
આચાર્યની લેખિત મંજૂરી વગર શાળામાં પ્રવેશ નહીં મળે
નવા પરિપત્ર અનુસાર કોઈપણ બાહ્ય વ્યક્તિ, મુલાકાતી અથવા બિનઅધિકૃત વ્યક્તિએ શાળા પરિસરમાં પ્રવેશ મેળવતા પહેલાં આચાર્ય અથવા સંસ્થાના વડાની લેખિત મંજૂરી મેળવવી ફરજિયાત રહેશે. પૂર્વ મંજૂરી વિના કોઈપણ વ્યક્તિ શાળામાં પ્રવેશ મેળવી શકશે નહીં. આ નિયમનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય શાળા પરિસરમાં અજાણી અથવા શંકાસ્પદ વ્યક્તિઓની અવરજવર નિયંત્રિત કરવાનો છે.
જોકે, સરકારી ફરજ પર સત્તાવાર રીતે અધિકૃત અધિકારીઓને આ પૂર્વ લેખિત મંજૂરીની જોગવાઈમાંથી મુક્તિ આપવામાં આવી છે. શાળા સંચાલકોએ મુલાકાતીઓના પ્રવેશ પર યોગ્ય દેખરેખ રાખવાની રહેશે, જેથી વિદ્યાર્થીઓની સુરક્ષાને કોઈ જોખમ ઊભું ન થાય.
દરેક મુલાકાતીએ શાળાના પ્રવેશદ્વાર પર રજિસ્ટરમાં વિગતો નોંધાવવી ફરજિયાત
શિક્ષણ વિભાગે શાળામાં આવતા તમામ મુલાકાતીઓ માટે મુલાકાતી રજિસ્ટરમાં નોંધણી કરાવવાની વ્યવસ્થા ફરજિયાત બનાવી છે. શાળામાં પ્રવેશ કરતી વ્યક્તિએ પ્રવેશદ્વાર પર જ પોતાની જરૂરી વિગતો નોંધાવવાની રહેશે. આ વ્યવસ્થાથી શાળા પરિસરમાં કોણ પ્રવેશ્યું હતું તેની માહિતી શાળા સત્તાધિકારીઓ પાસે ઉપલબ્ધ રહેશે.
મુલાકાતી રજિસ્ટરનો હેતુ શાળામાં આવનારી વ્યક્તિઓની અવરજવરનો યોગ્ય રેકોર્ડ જાળવવાનો અને જરૂર પડે ત્યારે તપાસમાં મદદરૂપ થાય તેવી વ્યવસ્થા ઊભી કરવાનો છે.
વર્ગખંડથી છાત્રાલય સુધીના સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાં પ્રવેશ પર નિયંત્રણ
શિક્ષણ વિભાગના નવા નિયમો અનુસાર શાળાના કેટલાક વિસ્તારોમાં બાહ્ય વ્યક્તિઓના પ્રવેશ માટે વિશેષ નિયંત્રણ લાગુ કરવામાં આવ્યું છે. વર્ગખંડ, પ્રયોગશાળા, પુસ્તકાલય, છાત્રાલય, રમતનું મેદાન અને શૌચાલય જેવા સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાં કોઈપણ બાહ્ય વ્યક્તિ મનસ્વી રીતે પ્રવેશ કરી શકશે નહીં. આવા વિસ્તારોમાં પ્રવેશ માટે આચાર્ય અથવા અધિકૃત શિક્ષકની પૂર્વ મંજૂરી અને ઉપસ્થિતિ જરૂરી રહેશે.
ખાસ કરીને વિદ્યાર્થીઓની ગોપનીયતા અને સુરક્ષા સાથે સીધા સંકળાયેલા વિસ્તારોમાં અનધિકૃત અવરજવર અટકાવવા આ જોગવાઈ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહી છે.
શાળા પરિસરમાં મંજૂરી વગર ફોટોગ્રાફી અને વીડિયોગ્રાફી પર પ્રતિબંધ
વિદ્યાર્થીઓની વ્યક્તિગત ગોપનીયતાને સુરક્ષિત રાખવા માટે શિક્ષણ વિભાગે ફોટોગ્રાફી અને વીડિયો રેકોર્ડિંગ અંગે પણ કડક નિયમો જાહેર કર્યા છે. નવા પરિપત્ર મુજબ, આચાર્યની પૂર્વ લેખિત મંજૂરી વિના કોઈપણ વ્યક્તિ કે સંસ્થા શાળામાં વિદ્યાર્થીઓ, શિક્ષકો અથવા શાળાકીય પ્રવૃત્તિઓની ફોટોગ્રાફી કે વીડિયોગ્રાફી કરી શકશે નહીં.
આ પ્રતિબંધમાં ઇન્ટરવ્યૂ, ઓડિયો રેકોર્ડિંગ અને લાઇવ સ્ટ્રીમિંગનો પણ સમાવેશ થાય છે. આથી શાળાની અંદર વીડિયો બનાવીને સોશિયલ મીડિયા પર પ્રસારિત કરવા જેવી પ્રવૃત્તિઓ માટે પણ જરૂરી પૂર્વ મંજૂરી લેવી પડશે. આ નિયમોનો હેતુ વિદ્યાર્થીઓની ગોપનીયતાનું રક્ષણ કરવાનો અને તેમની તસવીરો અથવા વીડિયોનો અનધિકૃત ઉપયોગ અટકાવવાનો છે.
વિદ્યાર્થીઓની તસવીરો અને વ્યક્તિગત માહિતી જાહેર કરવા અંગે પણ સાવચેતી
શિક્ષણ વિભાગે શાળા સત્તાધિકારીઓને વિદ્યાર્થીઓની વ્યક્તિગત માહિતી અને તસવીરોના પ્રસારણ અંગે ખાસ સાવચેતી રાખવા સૂચના આપી છે. શાળા સંચાલકોએ સુનિશ્ચિત કરવાનું રહેશે કે વિદ્યાર્થીઓની એવી કોઈ માહિતી, તસવીર અથવા વીડિયો જાહેર ન થાય, જેના કારણે તેમની ગરિમા, ગોપનીયતા કે સુરક્ષા જોખમમાં મુકાય.
ખાસ કરીને સગીર વિદ્યાર્થીઓની ઓળખ અને વ્યક્તિગત વિગતોના રક્ષણને મહત્વ આપવામાં આવ્યું છે. આ જોગવાઈથી શાળા પરિસરમાં રેકોર્ડિંગ અને ડિજિટલ માધ્યમો દ્વારા માહિતીના પ્રસારણ માટે જવાબદારીપૂર્વકની પ્રક્રિયા અપનાવવાની જરૂરિયાત ઊભી થશે.
શંકાસ્પદ વ્યક્તિ શાળામાં પ્રવેશે તો પોલીસને તાત્કાલિક જાણ કરવી પડશે
નવા પરિપત્રમાં શાળાની સુરક્ષા સામે જોખમ ઊભું કરતી પરિસ્થિતિઓમાં આચાર્યની જવાબદારી પણ સ્પષ્ટ કરવામાં આવી છે. જો કોઈ અજાણી કે શંકાસ્પદ વ્યક્તિ પરવાનગી વગર શાળામાં પ્રવેશ કરે અથવા શાળાની કામગીરીમાં અવરોધ ઊભો કરે, તો આચાર્યએ તાત્કાલિક સ્થાનિક પોલીસ અને જિલ્લા શિક્ષણાધિકારીને જાણ કરવાની રહેશે.
આ વ્યવસ્થાનો હેતુ શાળામાં કોઈ અનિચ્છનીય ઘટના બને તે પહેલાં જ યોગ્ય પગલાં લઈ શકાય તે સુનિશ્ચિત કરવાનો છે. આચાર્ય અને શાળા સંચાલકોને આવી પરિસ્થિતિઓમાં સાવચેતીપૂર્વક કાર્યવાહી કરવાની જવાબદારી સોંપવામાં આવી છે.
શૈક્ષણિક વાતાવરણ બગાડતા મુલાકાતીઓને પ્રવેશ નકારવાનો આચાર્યને અધિકાર
શિક્ષણ વિભાગના પરિપત્રમાં શાળાના આચાર્યને મુલાકાતીઓના પ્રવેશ અંગે મહત્વપૂર્ણ અધિકાર આપવામાં આવ્યો છે. જો કોઈ મુલાકાતીની હાજરીથી શાળાનું શૈક્ષણિક વાતાવરણ બગડવાની અથવા વિદ્યાર્થીઓની સુરક્ષા જોખમમાં મુકાવાની શક્યતા હોય, તો આચાર્ય તેને પ્રવેશ આપવાનો ઇનકાર કરી શકશે.
આ જોગવાઈ શાળામાં શિસ્ત અને સુરક્ષા જાળવવા માટે મહત્વપૂર્ણ છે. શાળામાં વિદ્યાર્થીઓના અભ્યાસને અસર કરતી પ્રવૃત્તિઓ અટકાવવા અને બિનજરૂરી હસ્તક્ષેપ રોકવા માટે આચાર્યને નિર્ણય લેવાની સત્તા આપવામાં આવી છે.
નિયમ ભંગ કરનાર સામે BNS અને POCSO સહિતના કાયદા હેઠળ કાર્યવાહી
શિક્ષણ વિભાગે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે શાળા પરિસરમાં પ્રવેશ, રેકોર્ડિંગ અથવા વિદ્યાર્થીઓની સુરક્ષા સંબંધિત નિયમોનું ઉલ્લંઘન થાય તો કાયદા અનુસાર કાર્યવાહી હાથ ધરવામાં આવશે.
ગુનાની પ્રકૃતિ અને સંબંધિત કાયદાકીય જોગવાઈઓને આધારે નીચેના કાયદાઓ લાગુ પડી શકે છે.
- ભારતીય ન્યાય સંહિતા (BNS), 2023: ગેરકાયદેસર પ્રવેશ, ધમકી અથવા અન્ય સંબંધિત ગુનાકીય કૃત્યો માટે લાગુ પડતી જોગવાઈઓ હેઠળ કાર્યવાહી થઈ શકે છે.
- પોક્સો (POCSO) એક્ટ: બાળકો સામે જાતીય ગુનાના તત્ત્વો હોય ત્યારે આ કાયદાની સંબંધિત જોગવાઈઓ લાગુ પડી શકે છે.
- કિશોર ન્યાય અધિનિયમ: બાળકોની સુરક્ષા અને કલ્યાણ સાથે સંબંધિત લાગુ પડતી જોગવાઈઓ અનુસાર કાર્યવાહી થઈ શકે છે.
- ઇન્ફોર્મેશન ટેક્નોલોજી (IT) એક્ટ: ડિજિટલ માધ્યમો દ્વારા કરવામાં આવેલા સંબંધિત ગેરકાયદેસર કૃત્યો માટે લાગુ પડતી જોગવાઈઓ હેઠળ કાર્યવાહી થઈ શકે છે.
મહત્વપૂર્ણ બાબત એ છે કે માત્ર શાળામાં મંજૂરી વગર પ્રવેશ કરવો અથવા વીડિયો બનાવવો એ દરેક કિસ્સામાં આપમેળે POCSO હેઠળ ગુનો બનતો નથી. સંબંધિત કાયદાની જોગવાઈઓ લાગુ પડે તેવા તથ્યો અને ગુનાના તત્ત્વો હોવા જરૂરી છે.
‘ઈન લોકો પેરેન્ટિસ’ સિદ્ધાંત હેઠળ શાળાઓની જવાબદારી વધશે
શિક્ષણ વિભાગે નવા નિયમોમાં ‘ઈન લોકો પેરેન્ટિસ’ના સિદ્ધાંતનો વિશેષ ઉલ્લેખ કર્યો છે. આ લેટિન શબ્દસમૂહનો અર્થ વાલી સમાન જવાબદારી એવો થાય છે. શાળામાં અભ્યાસ કરતા બાળકોની સુરક્ષા, કલ્યાણ અને યોગ્ય દેખરેખ માટે શાળા સત્તાધિકારીઓની વિશેષ જવાબદારી હોય છે.
આ સિદ્ધાંતને આધારે જાહેર કરાયેલા નિયમો દ્વારા આચાર્ય અને શિક્ષકોની સુરક્ષા સંબંધિત ભૂમિકા વધુ સ્પષ્ટ કરવામાં આવી છે. વિદ્યાર્થીઓને સુરક્ષિત વાતાવરણમાં અભ્યાસ કરવાની તક મળે અને તેમની ગોપનીયતા જળવાઈ રહે તે આ પરિપત્રનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય છે.
શાળાઓમાં સુરક્ષા અને ગોપનીયતા માટે નવા નિયમોનું મહત્વ
રાજ્યના શિક્ષણ વિભાગના આ નિર્ણયથી શાળાઓમાં બાહ્ય વ્યક્તિઓના પ્રવેશ અને રેકોર્ડિંગ સંબંધિત પ્રક્રિયા વધુ નિયંત્રિત બનશે. મુલાકાતી રજિસ્ટર, પૂર્વ લેખિત મંજૂરી, સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાં પ્રવેશ પર નિયંત્રણ અને શંકાસ્પદ વ્યક્તિ અંગે પોલીસને જાણ કરવાની વ્યવસ્થા જેવી જોગવાઈઓ વિદ્યાર્થીઓની સુરક્ષા માટે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
આ સાથે વિદ્યાર્થીઓની તસવીરો, વીડિયો અને વ્યક્તિગત માહિતીના અનધિકૃત પ્રસારણને રોકવા માટે પણ શાળાઓએ જરૂરી સાવચેતી રાખવી પડશે. આ નિયમોના અસરકારક અમલીકરણ માટે શાળા સંચાલકો, આચાર્યો, શિક્ષકો અને મુલાકાતીઓએ જાહેર કરેલી માર્ગદર્શિકાનું પાલન કરવું જરૂરી રહેશે.
ગુજરાતની શાળાઓમાં હવે સુરક્ષા નિયમોનું પાલન ફરજિયાત
ગુજરાતના શિક્ષણ વિભાગ દ્વારા જાહેર કરાયેલા નવા પરિપત્રનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય શાળાઓમાં અભ્યાસ કરતા વિદ્યાર્થીઓની સુરક્ષા, ગરિમા અને ગોપનીયતાનું રક્ષણ કરવાનો છે.
હવે બાહ્ય કે બિનઅધિકૃત વ્યક્તિઓએ શાળા પરિસરમાં પ્રવેશ મેળવવા માટે પૂર્વ લેખિત મંજૂરી લેવી પડશે અને મુલાકાતી રજિસ્ટરમાં નોંધણી કરાવવી પડશે. આ ઉપરાંત શાળા પરિસરમાં ફોટોગ્રાફી, વીડિયોગ્રાફી, ઇન્ટરવ્યૂ, ઓડિયો રેકોર્ડિંગ અને લાઇવ સ્ટ્રીમિંગ માટે પણ આચાર્યની પૂર્વ લેખિત મંજૂરી જરૂરી રહેશે. નિયમોના ઉલ્લંઘનના કિસ્સામાં ગુનાની પ્રકૃતિ અનુસાર લાગુ પડતા કાયદા હેઠળ કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.
શિક્ષણ વિભાગના આ નિર્ણયથી રાજ્યની શાળાઓમાં વિદ્યાર્થીઓ માટે વધુ સુરક્ષિત અને જવાબદાર શૈક્ષણિક વાતાવરણ ઊભું કરવામાં મદદ મળશે તેવી અપેક્ષા છે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
