કોંગ્રેસ નેતા અને લોકસભામાં વિપક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધીને બોમ્બે હાઈકોર્ટમાંથી મોટો કાનૂની ઝટકો લાગ્યો છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી વિશે વર્ષ 2018માં કરેલી કથિત ટિપ્પણીઓને લઈને દાખલ થયેલા ફોજદારી માનહાનિ કેસમાં હાઈકોર્ટે મેજિસ્ટ્રેટ કોર્ટ દ્વારા જારી કરાયેલા સમન્સ અને કાર્યવાહી રદ કરવાની રાહુલ ગાંધીની માંગ સ્વીકારી નથી.
જસ્ટિસ એન. આર. બોરકરની સિંગલ બેન્ચે 8 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ અરજી ફગાવતા જણાવ્યું કે હાલના તબક્કે મેજિસ્ટ્રેટના આદેશમાં એવી કોઈ સ્પષ્ટ ગેરકાયદેસરતા કે ખામી દેખાતી નથી કે જેના આધારે હાઈકોર્ટ પોતાની વિશેષ સત્તાનો ઉપયોગ કરીને કાર્યવાહી રદ કરે. જોકે રાહુલ ગાંધીને આ આદેશ સામે સુપ્રીમ કોર્ટમાં જવાની તક મળે તે માટે છ અઠવાડિયાની રાહત આપવામાં આવી છે.
2018ની રાજસ્થાન રેલીથી શરૂ થયો હતો વિવાદ
આ સમગ્ર કેસ સપ્ટેમ્બર 2018ની એક રાજકીય રેલી સાથે જોડાયેલો છે. ફરિયાદ મુજબ રાહુલ ગાંધીએ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી માટે “Commander-in-Thief” અને “ચોરોના સરદાર” જેવી કથિત ટિપ્પણીઓ કરી હતી.
ભાજપ કાર્યકર્તા મહેશ શ્રીશ્રીમાલે આરોપ લગાવ્યો હતો કે આ નિવેદનો વડાપ્રધાન મોદી પૂરતા મર્યાદિત નહોતા, પરંતુ તેનાથી ભાજપ અને તેના સભ્યોની પ્રતિષ્ઠા પર પણ અસર થઈ હતી. આ આધાર પર તેમણે મુંબઈની ગિરગાંવ મેટ્રોપોલિટન મેજિસ્ટ્રેટ કોર્ટમાં ફોજદારી માનહાનિની ફરિયાદ કરી હતી.
2019માં મેજિસ્ટ્રેટ કોર્ટે જારી કર્યા હતા સમન્સ
મહેશ શ્રીશ્રીમાલની ફરિયાદ બાદ ઓગસ્ટ 2019માં મેજિસ્ટ્રેટ કોર્ટે રાહુલ ગાંધી સામે પ્રક્રિયા શરૂ કરી અને તેમને સમન્સ જારી કર્યા હતા.
રાહુલ ગાંધીને સમન્સ મળ્યા બાદ તેમણે બોમ્બે હાઈકોર્ટનો દરવાજો ખખડાવ્યો હતો. તેમણે મેજિસ્ટ્રેટના આદેશને રદ કરવાની સાથે સમગ્ર માનહાનિની કાર્યવાહી બંધ કરવાની માંગ કરી હતી.
રાહુલ ગાંધીના વકીલોની દલીલ: ફરિયાદ રાજકીય રીતે પ્રેરિત
રાહુલ ગાંધી તરફથી હાજર સિનિયર એડવોકેટે કોર્ટમાં દલીલ કરી હતી કે ફરિયાદ frivolous, vexatious અને politically motivated છે.
તેમનો મુખ્ય દાવો હતો કે રાહુલ ગાંધીની કથિત ટિપ્પણીમાં ભાજપના તમામ કાર્યકર્તાઓ અથવા કોઈ સ્પષ્ટ અને ઓળખી શકાય એવા સમૂહનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો નહોતો. તેથી એક વ્યક્તિગત ભાજપ કાર્યકર્તા આ ટિપ્પણીના આધારે પોતાના નામે માનહાનિની ફરિયાદ કરી શકે કે નહીં તે મુદ્દો ઉઠાવવામાં આવ્યો હતો.
CrPCની કલમ 199 અને IPCની કલમ 499 પર થઈ દલીલો
રાહુલ ગાંધીના વકીલોએ ફોજદારી પ્રક્રિયા સંહિતાની કલમ 199 તથા ભારતીય દંડ સંહિતાની કલમ 499ની Explanation 2નો આધાર લીધો હતો.
બચાવ પક્ષે દલીલ કરી હતી કે રાજકીય પક્ષને લઈને કરવામાં આવેલી સામાન્ય ટિપ્પણીને દરેક સભ્ય સામે વ્યક્તિગત માનહાનિ તરીકે ગણાવી શકાય નહીં. તેમનું કહેવું હતું કે ફરિયાદકર્તાએ પોતે સીધી રીતે બદનામ થયો હોવાનું કાયદાકીય રીતે સાબિત કરવું જરૂરી છે.
બીજી તરફ ફરિયાદકર્તાના વકીલો અને મહારાષ્ટ્રના એડવોકેટ જનરલે દલીલ કરી હતી કે ઉપલબ્ધ સામગ્રી પરથી પ્રાથમિક રીતે માનહાનિનો કેસ બનતો દેખાય છે અને આ મુદ્દાનો અંતિમ નિર્ણય પુરાવા તથા ટ્રાયલ બાદ જ થવો જોઈએ.
હાઈકોર્ટે કેમ અરજી ફગાવી?
બોમ્બે હાઈકોર્ટે નોંધ્યું કે હાલના તબક્કે કથિત ટિપ્પણીઓનો પ્રભાવ માત્ર વડાપ્રધાન મોદી સુધી મર્યાદિત હતો કે ભાજપ સાથે સ્પષ્ટ રીતે જોડાયેલા પદાધિકારીઓ અને સભ્યો સુધી પણ પહોંચતો હતો, તે પુરાવાના આધારે નક્કી કરવાનો પ્રશ્ન છે.
કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે આ પ્રકારનો મુદ્દો હાઈકોર્ટ દ્વારા શરૂઆતના તબક્કે અંતિમ રીતે નક્કી કરવાની જગ્યાએ ટ્રાયલ દરમિયાન પુરાવા અને સંદર્ભના આધારે નક્કી થવો જોઈએ. તેથી મેજિસ્ટ્રેટ કોર્ટની કાર્યવાહી રદ કરવાની અરજી સ્વીકારવામાં આવી નહીં.
‘સ્પષ્ટ ગેરકાયદેસરતા દેખાતી નથી’: હાઈકોર્ટ
જસ્ટિસ એન. આર. બોરકરે પોતાના નિર્ણયમાં નોંધ્યું કે મેજિસ્ટ્રેટના આદેશમાં કોઈ એવી સ્પષ્ટ ગેરકાયદેસરતા કે વિસંગતિ દેખાતી નથી કે હાઈકોર્ટ CrPCની કલમ 482 હેઠળ હસ્તક્ષેપ કરે.
આથી રાહુલ ગાંધી સામેની ફોજદારી માનહાનિની કાર્યવાહી હાલ યથાવત રહેશે. જોકે આ નિર્ણયનો અર્થ રાહુલ ગાંધી દોષિત ઠર્યા છે એવો નથી; દોષિતતા કે નિર્દોષતાનો નિર્ણય ટ્રાયલની પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા બાદ જ થઈ શકે છે.
છ અઠવાડિયા સુધી રાહત, સુપ્રીમ કોર્ટ જઈ શકશે રાહુલ ગાંધી
હાઈકોર્ટે અરજી ફગાવવાની સાથે રાહુલ ગાંધીને તાત્કાલિક રાહત પણ આપી છે. અગાઉ મેજિસ્ટ્રેટ કોર્ટની કાર્યવાહી આગળ ન વધારવા માટે આપવામાં આવેલી સુરક્ષા છ અઠવાડિયા સુધી ચાલુ રાખવામાં આવી છે.
આ સમયગાળા દરમિયાન રાહુલ ગાંધી બોમ્બે હાઈકોર્ટના નિર્ણયને સુપ્રીમ કોર્ટમાં પડકારી શકે છે. જો તેઓ સુપ્રીમ કોર્ટમાં અરજી નહીં કરે અથવા ત્યાંથી કોઈ અન્ય રાહત નહીં મળે તો મેજિસ્ટ્રેટ કોર્ટમાં માનહાનિ કેસની કાર્યવાહી આગળ વધી શકે છે.
રાહુલ ગાંધી માટે કાનૂની લડાઈ હજુ પૂર્ણ નથી
બોમ્બે હાઈકોર્ટના તાજા નિર્ણયથી રાહુલ ગાંધીને આ કેસમાં તાત્કાલિક રાહત મળી નથી, પરંતુ તેમની કાનૂની લડાઈનો અંત પણ આવ્યો નથી.
હવે તેમના માટે મુખ્ય વિકલ્પ સુપ્રીમ કોર્ટનો રહેશે. બીજી તરફ જો મામલો ટ્રાયલ સુધી આગળ વધે છે તો ફરિયાદકર્તાએ પોતાના આરોપો અને માનહાનિના દાવાને પુરાવા દ્વારા સાબિત કરવો પડશે, જ્યારે રાહુલ ગાંધીને પોતાની તરફથી બચાવ રજૂ કરવાની તક મળશે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
