ગુજરાતને ભારતના અગ્રણી સેમિકન્ડક્ટર મેન્યુફેક્ચરિંગ હબ તરીકે વધુ મજબૂત બનાવવા રાજ્ય સરકારે મહત્વપૂર્ણ નીતિગત નિર્ણય લીધો છે. માઇક્રોન સેમિકન્ડક્ટર ટેક્નોલોજી ઇન્ડિયા પ્રાઇવેટ લિમિટેડના સાણંદ સ્થિત પ્લાન્ટમાં 12 કલાકની કામકાજની શિફ્ટ ચલાવવાની મંજૂરી આપવામાં આવી છે. રાજ્ય સરકારના જણાવ્યા મુજબ ગુજરાતમાં આ પ્રકારની આ પ્રથમ મંજૂરી છે.
મહત્વપૂર્ણ બાબત એ છે કે 12 કલાકની શિફ્ટની મંજૂરી હોવા છતાં કર્મચારીઓના કુલ સાપ્તાહિક કામકાજનો સમય 48 કલાકથી વધુ નહીં રહે. એટલે કે લાંબી શિફ્ટ સાથે કર્મચારીઓએ સપ્તાહમાં ઓછા દિવસ કામ કરવાનું રહેશે. કામકાજની આ વ્યવસ્થા ખાસ કરીને સતત ઉત્પાદનની જરૂરિયાત ધરાવતા સેમિકન્ડક્ટર ઉદ્યોગને ધ્યાનમાં રાખીને કરવામાં આવી છે.
OSH Code હેઠળ આપવામાં આવી મંજૂરી
રાજ્ય સરકારનો આ નિર્ણય Occupational Safety, Health and Working Conditions (OSH&WC) Code, 2020 હેઠળ ઉપલબ્ધ કાયદાકીય જોગવાઈઓના આધારે લેવામાં આવ્યો હોવાનું જણાવાયું છે. કેન્દ્રના શ્રમ અને રોજગાર મંત્રાલય અનુસાર OSH&WC Codeનો ઉદ્દેશ કામદારો માટે સલામત અને આરોગ્યપ્રદ કામકાજની પરિસ્થિતિ સુનિશ્ચિત કરવાની સાથે ઉદ્યોગો માટે કમ્પ્લાયન્સને વધુ સરળ બનાવવાનો છે.
ગુજરાત સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે 12 કલાકની શિફ્ટનો અર્થ સાપ્તાહિક કામકાજના કલાકોમાં વધારો નથી. કર્મચારીઓ માટે કુલ મર્યાદા 48 કલાક જ રહેશે અને સલામતી, આરામ તથા કર્મચારીઓની સંમતિ સહિતની શરતોનું પાલન કરવું પડશે.
સેમિકંડક્ટર ક્ષેત્રે ગુજરાતમાં ઈઝ ઓફ ડૂઈંગ બિઝનેસને પ્રોત્સાહન આપવા રાજ્ય સરકારનો મહત્ત્વનો નિર્ણય…
માઈક્રોન સેમિકંડક્ટર ટેક્નોલોજી ઈન્ડિયા પ્રાઈવેટ લિમિટેડના સાણંદ સ્થિત પ્લાન્ટમાં 12 કલાકની કામકાજની શિફ્ટ ચલાવવાની મંજૂરી; આ 12 કલાકની શિફ્ટમાં કર્મચારીઓ માટે અઠવાડિયામાં કુલ… pic.twitter.com/rwoji1UjTg
— Gujarat Information (@InfoGujarat) August 19, 2026
કોઈપણ કંપની પોતાની રીતે 12 કલાકની શિફ્ટ લાગુ નહીં કરી શકે
શ્રમ, કૌશલ્ય વિકાસ અને રોજગાર મંત્રી કુંવરજી બાવળિયાએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે કોઈપણ ઔદ્યોગિક એકમ પોતાની રીતે કર્મચારીઓ માટે 12 કલાકની શિફ્ટ શરૂ કરી શકશે નહીં. તેના માટે રાજ્ય સરકારની પૂર્વ મંજૂરી લેવી ફરજિયાત રહેશે.
આ પ્રકારની છૂટછાટ ચોક્કસ ઉદ્યોગોની કામગીરી અને ટેક્નિકલ જરૂરિયાતને ધ્યાનમાં રાખીને જ આપવામાં આવશે. એટલે માઈક્રોનને મળેલી મંજૂરીને રાજ્યના તમામ ઉદ્યોગો માટે આપમેળે લાગુ થતી સામાન્ય 12 કલાકની શિફ્ટ નીતિ તરીકે જોવી યોગ્ય નહીં રહે.
કર્મચારીની લેખિત સંમતિ ફરજિયાત
માઇક્રોનના સાણંદ પ્લાન્ટ માટે આપવામાં આવેલી મંજૂરીમાં શ્રમિકોના હિતને ધ્યાનમાં રાખીને કેટલીક મહત્વપૂર્ણ શરતો મૂકવામાં આવી છે. 12 કલાકની શિફ્ટમાં માત્ર એવા કર્મચારીઓને જ કામ પર રાખી શકાશે જેઓ પોતાની સ્વૈચ્છિક અને લેખિત સંમતિ આપે.
દિવસ દરમિયાન આરામના વિરામ સહિત કુલ કાર્યસમય 12 કલાકથી વધુ નહીં રાખી શકાય અને સપ્તાહમાં કુલ કામકાજ 48 કલાકની મર્યાદામાં જ રાખવું પડશે. કંપનીએ આ વ્યવસ્થા હેઠળ કામ કરતા કર્મચારીઓનો અલગ રેકોર્ડ પણ જાળવવાનો રહેશે.
નિયમનો ભંગ થશે તો મંજૂરી રદ થઈ શકે
રાજ્ય સરકારે મંજૂરી સાથે સલામતી અને શ્રમિક કલ્યાણને લગતી શરતોનું પાલન ફરજિયાત બનાવ્યું છે. ફેક્ટરીઓના Chief Inspector-cum-Facilitator દ્વારા નક્કી કરવામાં આવતી વધારાની શરતોનું પણ કંપનીએ પાલન કરવું પડશે.
જો કંપની કોઈ શરતનો ભંગ કરે અથવા કર્મચારીઓના કામકાજના કલાકો અને સુરક્ષા સંબંધિત નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરે તો આપવામાં આવેલી છૂટછાટ પાછી ખેંચી શકાય છે અને કાયદા મુજબ કાર્યવાહી પણ થઈ શકે છે.
સેમિકન્ડક્ટર પ્લાન્ટમાં કેમ જરૂરી છે સતત કામગીરી?
સેમિકન્ડક્ટર ઉત્પાદન સામાન્ય ફેક્ટરી ઉત્પાદનથી ઘણી રીતે અલગ છે. ચિપ એસેમ્બલી, પેકેજિંગ અને ટેસ્ટિંગ જેવી પ્રક્રિયાઓ અત્યંત નિયંત્રિત ક્લીનરૂમ વાતાવરણમાં ચાલે છે. તેમાં અત્યાધુનિક અને ખર્ચાળ મશીનો સતત કાર્યરત રાખવાની જરૂર પડે છે.
લાંબી શિફ્ટ દ્વારા વારંવાર થતા શિફ્ટ-ચેન્જ ઘટાડી શકાય છે, ક્લીનરૂમમાં અવરજવર ઓછી કરી શકાય છે અને ઉત્પાદન પ્રક્રિયામાં સાતત્ય જાળવી શકાય છે. આ કારણથી વિશ્વના અનેક સેમિકન્ડક્ટર ઉત્પાદન એકમોમાં લાંબી શિફ્ટ આધારિત રોસ્ટર જોવા મળે છે.
માઈક્રોનનું સાણંદ પ્લાન્ટ ભારતની ચિપ યાત્રામાં મહત્વપૂર્ણ
માઇક્રોનનો સાણંદ પ્લાન્ટ ભારતના સેમિકન્ડક્ટર મેન્યુફેક્ચરિંગ ઇકોસિસ્ટમ માટે મહત્વપૂર્ણ પ્રોજેક્ટ છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ 28 ફેબ્રુઆરી 2026ના રોજ સાણંદમાં માઇક્રોન ટેકનોલોજીના સેમિકન્ડક્ટર એસેમ્બલી, પરીક્ષણ અને પેકેજિંગ (ATMP) પ્લાન્ટનું ઉદ્ઘાટન કર્યું હતું.
કેન્દ્ર સરકારના જણાવ્યા મુજબ સંપૂર્ણ ક્ષમતાએ પહોંચ્યા બાદ સાણંદ ફેસિલિટીમાં આશરે 5 લાખ ચોરસ ફૂટનું ક્લીનરૂમ સ્પેસ હશે, જે વિશ્વના સૌથી મોટા ઉંચા માળવાળા સ્વચ્છ રૂમ પૈકીનું એક બનશે. આ ફેસિલિટી વૈશ્વિક બજાર માટે મેમરી અને સંગ્રહ ઉત્પાદનો સંબંધિત એસેમ્બલી અને પરીક્ષણની કામગીરી કરશે.
ગુજરાતમાં ઝડપથી વિકસી રહ્યું છે સેમિકન્ડક્ટર ઇકોસિસ્ટમ
ગુજરાત છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં સેમિકન્ડક્ટર ક્ષેત્રમાં દેશના મહત્વપૂર્ણ રોકાણ કેન્દ્ર તરીકે ઊભર્યું છે. સાણંદ અને ધોલેરા સહિતના વિસ્તારોમાં ફેબ્રિકેશન, એસેમ્બલી, પરીક્ષણ અને પેકેજિંગ સાથે જોડાયેલા અનેક મોટા પ્રોજેક્ટ આગળ વધી રહ્યા છે.
જુલાઈ 2026માં વડાપ્રધાને સાણંદ ખાતે સીજી સેમીની Outsourced Semiconductor Assembly and Test (OSAT) facilityનું પણ ઉદ્ઘાટન કર્યું હતું. કેન્દ્ર સરકારે માઈક્રોન, કેઈન્સ અને સીજી સેમી જેવા પ્રોજેક્ટ્સને રાજ્યમાં ઝડપથી ઊભા થઈ રહેલા સેમિકન્ડક્ટર ક્લસ્ટરના મહત્વપૂર્ણ ભાગ તરીકે દર્શાવ્યા છે.
ગુજરાત સેમિકન્ડક્ટર ક્ષેત્રે રોકાણનું કેન્દ્ર
ગુજરાત દેશનું પ્રથમ રાજ્ય હતું જેણે સેમિકન્ડક્ટર ઉદ્યોગ માટે અલગ નીતિ જાહેર કરી હતી. કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકાર દ્વારા આપવામાં આવતા વિવિધ પ્રોત્સાહનોને કારણે રાજ્યમાં ચિપ ફેબ્રિકેશનથી લઈને એસેમ્બલી, ટેસ્ટિંગ અને પેકેજિંગ સુધીની સંપૂર્ણ વેલ્યૂ ચેઇન વિકસાવવાનો પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે.
માઈક્રોનનો સાણંદ પ્રોજેક્ટ પોતે જ ભારતના Semiconductor Mission હેઠળના સૌથી મહત્વપૂર્ણ પ્રોજેક્ટ્સ પૈકીનો એક છે. કેન્દ્ર સરકારના સત્તાવાર દસ્તાવેજોમાં માઈક્રોનના સાણંદ ATMP પ્રોજેક્ટનું રોકાણ લગભગ ₹22,516 કરોડ દર્શાવવામાં આવ્યું છે.
રોજગારી અને સ્થાનિક સપ્લાય ચેઇનને મળશે વેગ
સેમિકન્ડક્ટર ઉદ્યોગના વિસ્તરણથી માત્ર સીધી ટેક્નિકલ નોકરીઓ જ નહીં પરંતુ ઇલેક્ટ્રોનિક્સ, કેમિકલ્સ, ગેસ, લોજિસ્ટિક્સ, એન્જિનિયરિંગ, મેન્ટેનન્સ, ક્લીનરૂમ સપ્લાય અને અન્ય સહાયક ઉદ્યોગોમાં પણ રોજગારી ઊભી થવાની સંભાવના છે.
સાણંદમાં માઈક્રોન અને અન્ય સેમિકન્ડક્ટર કંપનીઓના પ્રોજેક્ટ્સ શરૂ થતાં ગુજરાતમાં સ્થાનિક સપ્લાય ચેઇન અને ટેક્નોલોજી આધારિત MSME ક્ષેત્રને પણ નવા અવસર મળી શકે છે. કેન્દ્ર સરકારે પણ રાજ્યમાં ઝડપથી વિકસતા સેમિકન્ડક્ટર ઇકોસિસ્ટમ સાથે વિશેષ કેમિકલ ઉત્પાદકો, ટેસ્ટિંગ લેબ, ડિઝાઇન સેન્ટર અને સ્ટાર્ટઅપ્સ માટે તકો ઊભી થવાની વાત કરી છે.
ઔદ્યોગિક વિકાસ સાથે શ્રમિક સુરક્ષાનું સંતુલન
રાજ્ય સરકારનો 12 કલાકની શિફ્ટનો નિર્ણય એક તરફ સેમિકન્ડક્ટર ઉદ્યોગની 24×7 ઉત્પાદન જરૂરિયાતને ધ્યાનમાં રાખે છે, તો બીજી તરફ કર્મચારીઓના સપ્તાહના કામના કુલ કલાક 48 સુધી મર્યાદિત રાખવા, લેખિત સંમતિ અને સુરક્ષાત્મક જોગવાઈઓ દ્વારા શ્રમિકોના હિત જાળવવાનો પ્રયાસ કરે છે.
હવે માઈક્રોનના સાણંદ પ્લાન્ટમાં આ મોડેલનો અમલ કેવી રીતે થાય છે તેના પર ઉદ્યોગ જગતની નજર રહેશે. જો આ વ્યવસ્થા સફળ રહે તો સતત ઉત્પાદનની જરૂરિયાત ધરાવતા અન્ય વ્યૂહાત્મક ઉદ્યોગો પણ સરકાર સમક્ષ આવી મંજૂરી માટે અરજી કરી શકે છે, જોકે દરેક કેસમાં પૂર્વ મંજૂરી અને કાયદાકીય શરતોનું પાલન જરૂરી રહેશે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
