ભારતીય નાગરિક ઉડ્ડયન ક્ષેત્રે એક મોટી ટેકનોલોજીકલ સિદ્ધિ નોંધાઈ છે. 27 જૂન, 2026ના રોજ ઉદયપુર એરપોર્ટ પર ઈન્ડિગો Airbus A320 વિમાને ભારતની સ્વદેશી સેટેલાઇટ આધારિત નેવિગેશન સિસ્ટમ GAGANની મદદથી સફળ લેન્ડિંગ કર્યું. DGCAની દેખરેખ હેઠળ આ પહેલી વખત હતું જ્યારે ભારતમાં જેટ એન્જિન એરક્રાફ્ટે GAGAN આધારિત Satellite-Based Landing System Approachનો ઉપયોગ કર્યો. અગાઉ આવી પ્રક્રિયા ટર્બોપ્રોપ એરક્રાફ્ટ સુધી મર્યાદિત હતી.
વિમાન ઉડાનમાં ટેક ઑફ અને લેન્ડિંગ સૌથી સંવેદનશીલ તબક્કા માનવામાં આવે છે. ખાસ કરીને લેન્ડિંગ દરમિયાન પાયલટને રનવે સાથે વિમાનની દિશા, ઊંચાઈ અને ઉતરાણનો કોણ ચોક્કસ રીતે જાળવવો પડે છે. ખરાબ હવામાન, વરસાદ, ધુમ્મસ, વાદળછાયું વાતાવરણ અથવા રાત્રિના સમયે પાયલટને બહારથી મળતી ટેકનિકલ મદદ વધુ મહત્વપૂર્ણ બની જાય છે. દાયકાઓથી આ કામ માટે Instrument Landing System એટલે કે ILSનો ઉપયોગ થતો આવ્યો છે.
ILSમાં રનવે નજીક લગાવવામાં આવેલા ગ્રાઉન્ડ આધારિત રેડિયો એન્ટેના અને ટ્રાન્સમીટર વિમાનને રનવે સાથે યોગ્ય લાઇનમાં લાવવા મદદ કરે છે. આ સિસ્ટમ વિમાનને લેટરલ ગાઇડન્સ એટલે કે ડાબે-જમણે દિશા અને વર્ટિકલ ગાઇડન્સ એટલે કે ઉતરાણનો યોગ્ય કોણ બતાવે છે. આધુનિક વિમાનોમાં ઓટો-લેન્ડ જેવી સુવિધાઓ પણ ILSની મદદથી શક્ય બને છે. પરંતુ ILSની એક મોટી મર્યાદા એ છે કે દરેક રનવે પર આ સાધનો લગાવવા, જાળવવા અને નિયમિત તપાસ કરવી ખર્ચાળ અને સમયસાપેક્ષ પ્રક્રિયા છે.
ભારત પ્રાદેશિક એર કનેક્ટિવિટી અને નાના શહેરોના એરપોર્ટ વિકાસ પર ઝડપથી કામ કરી રહ્યું છે. આવી સ્થિતિમાં દરેક એરપોર્ટ પર મોંઘી ગ્રાઉન્ડ આધારિત લેન્ડિંગ સિસ્ટમ ઊભી કરવી સરળ નથી. અહીં GAGAN જેવી સ્વદેશી સેટેલાઇટ આધારિત ટેકનોલોજી ભારત માટે ગેમ-ચેન્જર સાબિત થઈ શકે છે.
GAGANનું સંપૂર્ણ નામ GPS Aided GEO Augmented Navigation છે. આ સિસ્ટમ ISRO અને Airports Authority of India દ્વારા મળીને તૈયાર કરવામાં આવી છે. GAGAN એક Satellite Based Augmentation System છે, જે સામાન્ય GPS સિગ્નલને વધુ ચોક્કસ, વિશ્વસનીય અને સુરક્ષિત બનાવે છે. ISRO મુજબ GAGANનો મુખ્ય હેતુ નાગરિક ઉડ્ડયન માટે જરૂરી accuracy અને integrity સાથે સેટેલાઇટ આધારિત નેવિગેશન સેવા પૂરી પાડવાનો છે.
સરળ ભાષામાં કહીએ તો GAGAN પોતે GPS નથી, પરંતુ GPS સિગ્નલમાં રહેલી નાની ભૂલોને શોધીને સુધારતી એક ઇન્ટેલિજન્ટ કરેક્શન સિસ્ટમ છે. GPS સિગ્નલ પૃથ્વી સુધી પહોંચે તે પહેલાં વાતાવરણના અલગ-અલગ સ્તરોમાંથી પસાર થાય છે. ખાસ કરીને આયનોસ્ફિયર GPS સિગ્નલની ગતિ અને દિશા પર અસર કરી શકે છે. મોબાઈલ અથવા કાર નેવિગેશન માટે થોડા મીટરની ભૂલ મોટી સમસ્યા નથી, પરંતુ વિમાનના લેન્ડિંગમાં એવી ભૂલ જોખમી બની શકે છે.
GAGAN આ સમસ્યાને દૂર કરવા માટે ભારતભરમાં આવેલા રેફરન્સ સ્ટેશનોની મદદ લે છે. આ સ્ટેશનો GPS સિગ્નલ મેળવે છે અને પોતાના અગાઉથી માપેલા ચોક્કસ લોકેશન સાથે તેની સરખામણી કરે છે. જો GPSમાં કોઈ ભૂલ જોવા મળે, તો તેનો ડેટા માસ્ટર કન્ટ્રોલ સેન્ટર સુધી પહોંચે છે. ત્યારબાદ કરેક્શન ડેટા તૈયાર કરીને તેને જિઓસ્ટેશનરી સેટેલાઇટ મારફતે વિમાનો સુધી મોકલવામાં આવે છે.
ISROના જણાવ્યા મુજબ GAGAN Signal-in-Space GSAT-8 અને GSAT-10 દ્વારા ઉપલબ્ધ છે. URSC મુજબ GAGAN સિસ્ટમમાં 15 Indian Reference Stations, 2 Indian Master Control Centres, 3 Indian Land Uplink Stations અને GEO સેટેલાઇટ પેલોડ્સ જેવા મહત્વપૂર્ણ ઘટકો સામેલ છે.
GAGANનો સૌથી મોટો ફાયદો એ છે કે તે રનવે પર લગાવવામાં આવેલી ILS જેવી મોંઘી ગ્રાઉન્ડ સિસ્ટમ પર સંપૂર્ણ નિર્ભરતા ઘટાડે છે. ખાસ કરીને એવા એરપોર્ટ માટે આ ટેકનોલોજી મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે જ્યાં ILS ઉપલબ્ધ નથી અથવા મર્યાદિત રનવે પર જ ઉપલબ્ધ છે. GAGAN આધારિત LPV એટલે કે Localizer Performance with Vertical Guidance Approach પાયલટને ઉપગ્રહ આધારિત ચોક્કસ માર્ગદર્શન આપે છે, જેથી ખરાબ હવામાન કે ઓછી વિઝિબિલિટી જેવી સ્થિતિમાં પણ સલામત લેન્ડિંગ ક્ષમતા વધે છે.
આ સિદ્ધિ ભારતની આત્મનિર્ભર એવિએશન ટેકનોલોજી માટે મહત્વપૂર્ણ પગલું છે. અત્યાર સુધી વિશ્વના ગણતરીના દેશો પાસે જ પોતાના Satellite Based Augmentation Systemની ક્ષમતા છે. ભારતે GAGAN દ્વારા માત્ર સેટેલાઇટ નેવિગેશનમાં જ નહીં, પરંતુ સુરક્ષિત અને આધુનિક એર ટ્રાફિક મેનેજમેન્ટ તરફ પણ મજબૂત પગલું ભર્યું છે.
ઈન્ડિગો A320ના ઉદયપુર લેન્ડિંગથી સાબિત થયું છે કે ભારત હવે સ્વદેશી સેટેલાઇટ આધારિત સિસ્ટમની મદદથી કોમર્શિયલ જેટ એરક્રાફ્ટને પણ ચોક્કસ માર્ગદર્શન આપી શકે છે. આવનારા સમયમાં નાના અને મધ્યમ એરપોર્ટ પર પ્રિસિઝન એપ્રોચ સુવિધા વધારવામાં GAGAN મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી શકે છે. તેનાથી ફ્લાઇટ સેફ્ટી, એરપોર્ટ ઓપરેશન અને પ્રાદેશિક કનેક્ટિવિટી ત્રણેયને નવી દિશા મળશે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
