ગુજરાતના કચ્છ જિલ્લામાં આસો નવરાત્રિના પવિત્ર પર્વ દરમિયાન ધાર્મિક આસ્થા, રાજવી પરંપરા અને સાંસ્કૃતિક વારસાનો અનોખો સંગમ જોવા મળ્યો હતો. ભુજ શહેરમાં આવેલા ઐતિહાસિક આશાપુરા માતાજીના મંદિરે આસો નવરાત્રિની આઠમના દિવસે આશરે 450 વર્ષ જૂની કચ્છ રાજપરિવારની પરંપરા અનુસાર પતરી એટલે કે જાતર વિધિ ભક્તિભાવપૂર્વક સંપન્ન કરવામાં આવી હતી. આ પ્રસંગે રાજપરિવાર વતી દેવપરના ઠાકોર કૃતાર્થસિંહ જાડેજાએ પરંપરાગત ધાર્મિક વિધિઓમાં ભાગ લીધો હતો. બીજી તરફ કચ્છના સુપ્રસિદ્ધ યાત્રાધામ માતાના મઢ ખાતે પણ શ્રદ્ધાળુઓની ભારે ભીડ જોવા મળી હતી. ઉપલબ્ધ વિગતો અનુસાર, છેલ્લા 10 દિવસમાં 7 લાખથી વધુ ભક્તોએ મા આશાપુરાના દર્શન કર્યા હતા, જ્યારે માત્ર આઠમના દિવસે જ 60 હજારથી વધુ ભાવિકોએ દર્શનનો લાભ લીધો હતો.
ભુજના આશાપુરા માતાજીના મંદિરે 450 વર્ષ જૂની પતરી વિધિ યોજાઈ
કચ્છના ઇતિહાસમાં આશાપુરા માતાજીનું વિશેષ ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક મહત્વ રહેલું છે. કચ્છના રાજપરિવારની કુળદેવી તરીકે પૂજાતાં મા આશાપુરાના મંદિરે દર વર્ષે આસો નવરાત્રિની આઠમના દિવસે વિશેષ પતરી વિધિ યોજવાની પરંપરા છે.
આ પરંપરા આશરે સાડા ચારસો વર્ષ જૂની હોવાનું માનવામાં આવે છે. રાજવી પરિવાર દ્વારા પેઢી દર પેઢી જાળવવામાં આવતી આ ધાર્મિક વિધિ કચ્છના ઐતિહાસિક વારસાનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે. આ વર્ષે પણ પરંપરા મુજબ ભુજના આશાપુરા માતાજીના મંદિરે પતરી વિધિ યોજાઈ હતી. મંદિર પરિસરમાં માતાજીના જયઘોષ વચ્ચે ધાર્મિક વિધિઓ પૂર્ણ કરવામાં આવી હતી.
મહારાણી પ્રીતિ દેવીનાજીના આદેશથી ઠાકોર કૃતાર્થસિંહ જાડેજાએ નિભાવી પરંપરા
આસો નવરાત્રિની આઠમના દિવસે યોજાયેલી પતરી વિધિમાં કચ્છના રાજપરિવારનું પ્રતિનિધિત્વ દેવપરના ઠાકોર કૃતાર્થસિંહ જાડેજાએ કર્યું હતું. મહારાણી પ્રીતિ દેવીનાજીના આદેશ અનુસાર ઠાકોર કૃતાર્થસિંહ જાડેજાએ પરંપરાગત રાજવી ધાર્મિક વિધિઓમાં ભાગ લીધો હતો. આ પ્રસંગે રાજપરિવારની વર્ષો જૂની ધાર્મિક પરંપરાને જાળવવાની સાથે કચ્છની સાંસ્કૃતિક ઓળખ અને મા આશાપુરા પ્રત્યેની શ્રદ્ધાનું પ્રદર્શન થયું હતું.
ઐતિહાસિક પ્રાગમહેલની ટીલામેડી ખાતે પૂજનવિધિથી કાર્યક્રમનો પ્રારંભ
પતરી વિધિના કાર્યક્રમની શરૂઆત ભુજના ઐતિહાસિક પ્રાગમહેલની ટીલામેડી ખાતે કરવામાં આવી હતી. કચ્છના રાજવી ઇતિહાસ સાથે જોડાયેલા આ સ્થળે પરંપરા મુજબ વિશેષ પૂજા-અર્ચના યોજાઈ હતી.
પૂજનવિધિ પૂર્ણ થયા બાદ દેવપરના ઠાકોર કૃતાર્થસિંહ જાડેજાએ હાથમાં ચામર ધારણ કર્યું હતું અને ખુલ્લા પગે આશાપુરા માતાજીના મંદિર તરફ પ્રસ્થાન કર્યું હતું. રાજપરિવારની આ પરંપરાગત યાત્રા કચ્છના રાજવી ઇતિહાસ અને ધાર્મિક શ્રદ્ધાનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે. પ્રાગમહેલથી આશાપુરા માતાજીના મંદિર સુધીની આ યાત્રા દરમિયાન વર્ષોથી ચાલી આવતી રાજપરંપરાનું પાલન કરવામાં આવ્યું હતું.
ખુલ્લા પગે આશાપુરા માતાજીના મંદિરે પહોંચ્યા રાજપરિવારના પ્રતિનિધિ
ભુજના કોટની અંદર આવેલા હેરિટેજ વિસ્તારમાં સ્થિત આશાપુરા માતાજીના મંદિરે પહોંચતાં રાજપરિવારના પ્રતિનિધિનું પરંપરાગત રીતે સ્વાગત કરવામાં આવ્યું હતું. મંદિરના પૂજારી જનાર્દનભાઈ રાવલે ઠાકોર કૃતાર્થસિંહ જાડેજાને હાર પહેરાવીને આવકાર્યા હતા. ત્યારબાદ મંદિરના પૂજારીઓ દ્વારા રાજપરિવારના સભ્યોને માતાજીના નિજ મંદિર સુધી લઈ જવામાં આવ્યા હતા.
અહીં શાસ્ત્રોક્ત વિધિ અનુસાર મા આશાપુરાની વિશેષ પૂજા-અર્ચના કરવામાં આવી હતી. માતાજીને ચામર અર્પણ કર્યા બાદ પતરી ચડાવવાની મુખ્ય ધાર્મિક વિધિ શરૂ કરવામાં આવી હતી.
માતાજીના મસ્તક પરથી પતરી ખેસમાં ઝીલવાની અનોખી પરંપરા
આશાપુરા માતાજીની પતરી વિધિનું સૌથી મહત્વપૂર્ણ અને વિશિષ્ટ અંગ માતાજીના મસ્તક પર ચડાવવામાં આવતી પતરી છે. પરંપરા મુજબ માતાજીની વિશેષ પૂજા બાદ તેમના મસ્તક પર પતરી ચડાવવામાં આવે છે. ત્યારબાદ રાજપરિવારના સભ્યો પોતાના ખેસમાં આ પતરી ઝીલે છે.
આ ધાર્મિક વિધિને રાજપરિવારની મા આશાપુરા પ્રત્યેની અતૂટ શ્રદ્ધા અને આશીર્વાદ પ્રાપ્ત કરવાની પરંપરા સાથે જોડવામાં આવે છે. આ વર્ષે પતરી વિધિ આશાપુરા મંદિરના જયેશભાઈ દ્વારા સંપન્ન કરાવવામાં આવી હતી. જ્યારે પૂજારી કવચ અને મારુતે મંદિરના ગર્ભગૃહમાં ધાર્મિક વિધિ દરમિયાન જરૂરી વ્યવસ્થા સંભાળી હતી. પતરી વિધિ પૂર્ણ થતાં મંદિર પરિસરમાં માતાજીના જયઘોષ ગુંજી ઊઠ્યા હતા અને સમગ્ર વાતાવરણ ભક્તિમય બની ગયું હતું.
700 કિલો લાપસીનો પ્રસાદ ભક્તોમાં વિતરણ કરાયો
ભુજના આશાપુરા માતાજીના મંદિરે પતરી વિધિ પૂર્ણ થયા બાદ શ્રદ્ધાળુઓ માટે મહાપ્રસાદનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. આ પ્રસંગે અંદાજે 700 કિલો લાપસી તૈયાર કરીને ભક્તોમાં પ્રસાદરૂપે વિતરણ કરવામાં આવી હતી.
મા આશાપુરાના દર્શન માટે આવેલા ભાવિકોએ પ્રસાદનો લાભ લીધો હતો. કચ્છની ધાર્મિક પરંપરામાં લાપસીના પ્રસાદનું વિશેષ મહત્વ રહેલું છે અને આવા પવિત્ર પ્રસંગોએ ભક્તોને પ્રસાદનું વિતરણ કરવામાં આવે છે.
માતાના મઢમાં નવરાત્રિ દરમિયાન ભક્તિનો મહાસાગર ઉમટ્યો
ભુજમાં પતરી વિધિની ઉજવણી સાથે કચ્છના સુપ્રસિદ્ધ યાત્રાધામ માતાના મઢ ખાતે પણ આસો નવરાત્રિનો ભારે ઉત્સાહ જોવા મળ્યો હતો. કચ્છની દેશદેવી તરીકે પૂજાતાં મા આશાપુરાના પવિત્ર સ્થાનક માતાના મઢમાં ગુજરાત સહિત વિવિધ વિસ્તારોમાંથી મોટી સંખ્યામાં શ્રદ્ધાળુઓ દર્શન માટે પહોંચ્યા હતા.
શ્રાદ્ધ પક્ષના અંતિમ દિવસોથી જ માતાના મઢ તરફ યાત્રિકોનો પ્રવાહ શરૂ થયો હતો. નવરાત્રિના પ્રારંભ સાથે શ્રદ્ધાળુઓની સંખ્યામાં નોંધપાત્ર વધારો થયો હતો. મંદિર પરિસર, મુખ્ય બજાર અને આસપાસના માર્ગો પર ભક્તોની ભારે અવરજવર જોવા મળી હતી.
10 દિવસમાં 7 લાખથી વધુ ભક્તોએ મા આશાપુરાના દર્શન કર્યા
ઉપલબ્ધ વિગતો અનુસાર, માતાના મઢ ખાતે છેલ્લા 10 દિવસમાં અંદાજે 7 લાખથી વધુ શ્રદ્ધાળુઓએ મા આશાપુરાના દર્શન કર્યા હતા. નવરાત્રિના દિવસોમાં માતાજીના દર્શન કરવા માટે ગુજરાતના વિવિધ જિલ્લાઓમાંથી ભાવિકો મોટી સંખ્યામાં કચ્છ પહોંચ્યા હતા.
અનેક શ્રદ્ધાળુઓએ પરિવાર સાથે માતાના મઢની મુલાકાત લીધી હતી, જ્યારે કેટલાક ભાવિકોએ પરંપરા મુજબ પગપાળા યાત્રા કરીને માતાજીના દર્શન કર્યા હતા. મોટી સંખ્યામાં ભક્તોના આગમનને કારણે સમગ્ર યાત્રાધામમાં ધાર્મિક ઉત્સાહ અને ભક્તિમય વાતાવરણ જોવા મળ્યું હતું.
માત્ર આઠમના દિવસે 60 હજારથી વધુ ભાવિકો ઉમટ્યા
આસો નવરાત્રિની આઠમના દિવસે માતાના મઢમાં શ્રદ્ધાળુઓની સંખ્યામાં વિશેષ વધારો જોવા મળ્યો હતો. મળતી માહિતી અનુસાર, માત્ર આઠમના દિવસે જ 60 હજારથી વધુ ભાવિકોએ મા આશાપુરાના દર્શન કર્યા હતા.
આઠમનું નવરાત્રિ દરમિયાન વિશેષ ધાર્મિક મહત્વ હોવાથી અનેક પરિવારો આ દિવસે માતાજીના દર્શન અને પૂજા-અર્ચના માટે માતાના મઢ પહોંચે છે. મંદિર પરિસરમાં સવારથી જ ભક્તોની અવરજવર જોવા મળી હતી. માતાજીના દર્શન માટે આવેલા શ્રદ્ધાળુઓના જયઘોષથી સમગ્ર યાત્રાધામ ગુંજી ઊઠ્યું હતું.
માતાના મઢના રસ્તા, બજાર અને પાર્કિંગમાં ભારે ભીડ
નવરાત્રિના પવિત્ર દિવસોમાં માતાના મઢ ખાતે ભક્તોની ભારે ભીડને કારણે મુખ્ય બજાર, હાઈવે માર્ગો, બસ સ્ટેશન અને મંદિર પરિસરમાં મોટી સંખ્યામાં લોકો જોવા મળ્યા હતા. નવરાત્રિના પ્રારંભિક દિવસોમાં પદયાત્રીઓ મોટી સંખ્યામાં પગપાળા માતાના મઢ પહોંચ્યા હતા. જ્યારે સાતમા અને આઠમા નોરતે પોતાના વાહનો દ્વારા આવતા શ્રદ્ધાળુઓની સંખ્યામાં વધારો થયો હતો.
આ દરમિયાન યાત્રાધામના વિવિધ પાર્કિંગ પ્લોટ વાહનોથી ભરાયેલા જોવા મળ્યા હતા. ભક્તોની અવરજવરને કારણે મુખ્ય માર્ગો પર પણ ભારે ચહલપહલ જોવા મળી હતી. સમગ્ર વિસ્તારમાં ‘જય માતાજી’ના નાદ સાથે ભક્તિમય વાતાવરણ સર્જાયું હતું.
કચ્છની રાજવી પરંપરા અને મા આશાપુરા પ્રત્યેની અતૂટ શ્રદ્ધાનો સંગમ
કચ્છના રાજપરિવાર અને મા આશાપુરા વચ્ચેનો ધાર્મિક સંબંધ કચ્છના ઇતિહાસમાં વિશેષ સ્થાન ધરાવે છે. રાજપરિવાર દ્વારા પેઢીઓથી જાળવવામાં આવતી પતરી વિધિ આ ઐતિહાસિક સંબંધનું પ્રતીક છે. આ પરંપરામાં રાજવી પરિવારની ધાર્મિક શ્રદ્ધાની સાથે કચ્છની સંસ્કૃતિ, લોકઆસ્થા અને ઐતિહાસિક વારસાની ઝલક જોવા મળે છે.
આસો નવરાત્રિની આઠમના દિવસે ભુજના આશાપુરા મંદિરે યોજાયેલી પતરી વિધિ અને માતાના મઢમાં ઉમટેલા લાખો શ્રદ્ધાળુઓએ કચ્છમાં નવરાત્રિના ધાર્મિક મહત્વને ફરી ઉજાગર કર્યું છે.
આશાપુરા માતાજીની પતરી વિધિ કચ્છના સાંસ્કૃતિક વારસાનું જીવંત પ્રતીક
ભુજમાં યોજાયેલી આશાપુરા માતાજીની પતરી વિધિ કચ્છના ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક ઇતિહાસની અનોખી પરંપરા છે. આશરે 450 વર્ષથી જળવાઈ રહેલી આ રાજપરંપરા આજે પણ શ્રદ્ધા અને ભક્તિભાવ સાથે નિભાવવામાં આવે છે. રાજપરિવાર વતી ઠાકોર કૃતાર્થસિંહ જાડેજાએ પરંપરા મુજબ ધાર્મિક વિધિમાં ભાગ લીધો હતો. પ્રાગમહેલથી આશાપુરા મંદિર સુધીની ખુલ્લા પગે યાત્રા, ચામર અર્પણ અને પતરી ઝીલવાની વિધિ આ મહોત્સવના મુખ્ય આકર્ષણો રહ્યા હતા.
બીજી તરફ માતાના મઢમાં 10 દિવસમાં 7 લાખથી વધુ ભક્તોના દર્શન અને આઠમના દિવસે 60 હજારથી વધુ ભાવિકોની ઉપસ્થિતિએ મા આશાપુરા પ્રત્યેની અતૂટ આસ્થાનું પ્રતિબિંબ રજૂ કર્યું હતું. કચ્છની આ ધાર્મિક પરંપરા રાજવી ઇતિહાસ, લોકસંસ્કૃતિ અને માતાજી પ્રત્યેની શ્રદ્ધાને એકસાથે જોડતી અનોખી ધરોહર તરીકે ઓળખાય છે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
