ઉત્તરાખંડ સરકારે રાજ્યની શિક્ષણ વ્યવસ્થામાં મોટો બદલાવ કરતાં વર્ષોથી કાર્યરત મદરેસા શિક્ષણ બોર્ડને સમાપ્ત કરી દીધું છે. 1 જુલાઈ, 2026થી રાજ્યમાં નવી લઘુમતી શિક્ષણ વ્યવસ્થા અમલમાં આવી છે. આ સાથે ઉત્તરાખંડ દેશનું પ્રથમ રાજ્ય બન્યું છે, જેણે કાનૂની રીતે મદરેસા બોર્ડને સમાપ્ત કરીને તમામ માન્યતા પ્રાપ્ત લઘુમતી શૈક્ષણિક સંસ્થાઓને એક જ સત્તામંડળ હેઠળ લાવવાનો નિર્ણય લીધો છે.
નવી વ્યવસ્થા હેઠળ ‘ઉત્તરાખંડ સ્ટેટ ઓથોરિટી ફોર માઈનોરિટી એજ્યુકેશન’ એટલે કે USAMEની સ્થાપના કરવામાં આવી છે. આ ઓથોરિટી હેઠળ મુસ્લિમ, ખ્રિસ્તી, શીખ, પારસી, જૈન અને બૌદ્ધ એમ તમામ છ સૂચિત લઘુમતી સમુદાયોની શૈક્ષણિક સંસ્થાઓનો સમાવેશ કરવામાં આવશે. મુખ્યમંત્રી પુષ્કર સિંઘ ધામીએ આ નવી ઓથોરિટીનું ઉદ્ઘાટન કર્યું હતું.
અત્યાર સુધી ઉત્તરાખંડમાં મદરેસાઓનું સંચાલન મદરેસા એજ્યુકેશન બોર્ડ એક્ટ, 2016 અને ઉત્તરાખંડ નોન-ગવર્નમેન્ટ અરબી-ફારસી મદરેસા માન્યતા નિયમો, 2019 હેઠળ થતું હતું. હવે આ વ્યવસ્થા સમાપ્ત કરીને માઇનોરિટી એજ્યુકેશન એક્ટ, 2025 અને નવા માન્યતા નિયમો, 2026 લાગુ કરવામાં આવ્યા છે. રાજ્યમાં હાલ 452 નોંધાયેલ મદરેસાઓ છે, જે હવે નવી વ્યવસ્થા હેઠળ આવશે.
CM ધામીનું નિવેદન: કોઈ સમુદાયની ઓળખને નુકસાન પહોંચાડવાનો હેતુ નથી
મુખ્યમંત્રી પુષ્કર સિંઘ ધામીએ આ નિર્ણયને શિક્ષણ સુધારાનું મહત્વપૂર્ણ પગલું ગણાવ્યું છે. તેમણે સ્પષ્ટ કહ્યું કે આ પગલું કોઈ સમુદાયની ઓળખ કે પરંપરાને અસર કરવા માટે લેવામાં આવ્યું નથી, પરંતુ તમામ વર્ગોના બાળકોને ગુણવત્તાયુક્ત અને સમાન શૈક્ષણિક તકો આપવા માટે લેવામાં આવ્યું છે.
ધામીએ કહ્યું કે સરકારનો હેતુ એવો છે કે લઘુમતી સમુદાયોના બાળકો પોતાના સાંસ્કૃતિક મૂળ સાથે જોડાયેલા રહે, પણ સાથે સાથે વિજ્ઞાન, ગણિત, કમ્પ્યુટર, ટેકનોલોજી અને કૌશલ્ય આધારિત આધુનિક શિક્ષણમાં પણ નિપુણ બને. સરકાર આ નવી ઓથોરિટીને આધુનિક અને મુખ્યધારાના શિક્ષણ તરફ મોટું પગલું ગણાવી રહી છે.
તમામ લઘુમતી સંસ્થાઓ માટે એક સરખું નિયમન
નવી વ્યવસ્થા મુજબ હવે માત્ર મદરેસાઓ જ નહીં, પરંતુ તમામ લઘુમતી સમુદાયોની શૈક્ષણિક સંસ્થાઓને એક જ કાનૂની માળખા હેઠળ લાવવામાં આવશે. એટલે કે મુસ્લિમ, શીખ, જૈન, ખ્રિસ્તી, બૌદ્ધ અને પારસી સમુદાયોની સંસ્થાઓ માટે માન્યતા, અભ્યાસક્રમ, ગુણવત્તા, સ્ટાફ લાયકાત અને વ્યવસ્થાપન બાબતે એકસમાન પ્રક્રિયા રહેશે.
આ નિર્ણયથી રાજ્યમાં લઘુમતી શિક્ષણ વ્યવસ્થામાં પારદર્શિતા, ગુણવત્તા અને જવાબદારી વધારવાનો સરકારનો દાવો છે. અત્યાર સુધી મદરેસાઓ માટે અલગ બોર્ડ કાર્યરત હતો, પરંતુ હવે તમામ લઘુમતી સંસ્થાઓ માટે એક સંયુક્ત શૈક્ષણિક સત્તામંડળ કામ કરશે.
ઓથોરિટીમાં 12 સભ્યોનો સમાવેશ
નવી રચાયેલી USAMEમાં કુલ 12 સભ્યોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. તેમાં અર્થશાસ્ત્ર, મનોવિજ્ઞાન અને કાયદાના પ્રોફેસરો, નિવૃત્ત શિક્ષક, બે સામાજિક કાર્યકરો તેમજ ઉચ્ચ શિક્ષણ નિયામક, સ્ટેટ કાઉન્સિલ ઓફ એજ્યુકેશનલ રિસર્ચના નિયામક અને લઘુમતી કલ્યાણ નિયામકનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.
આ ઓથોરિટી લઘુમતી શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ માટે અભ્યાસક્રમ, માન્યતા અને ગુણવત્તા સંબંધિત મુદ્દાઓ પર કામ કરશે. સરકારનું કહેવું છે કે આ ઓથોરિટી દ્વારા વિદ્યાર્થીઓને આધુનિક અને સ્પર્ધાત્મક શિક્ષણ ઉપલબ્ધ કરાવવાનો માર્ગ સરળ બનશે.
માન્યતા માટે બે તબક્કાની પ્રક્રિયા
નવી વ્યવસ્થા હેઠળ દરેક લઘુમતી શૈક્ષણિક સંસ્થાએ પહેલાં ઉત્તરાખંડ બોર્ડ ઓફ એજ્યુકેશન સાથે એફિલિએશન મેળવવું પડશે. ત્યારબાદ સંસ્થાએ USAME પાસેથી માન્યતા લેવી ફરજિયાત રહેશે. સંપૂર્ણ અરજી પ્રક્રિયા ઓનલાઈન કરવામાં આવી છે, જેથી પારદર્શિતા અને ઝડપી પ્રક્રિયા સુનિશ્ચિત કરી શકાય.
માન્યતા ત્રણ શૈક્ષણિક વર્ષ માટે માન્ય રહેશે. માન્યતા પૂરી થાય તે પહેલાં રિન્યુઅલ માટે અરજી કરવી પડશે. અરજીની તપાસ દરમિયાન સંસ્થાની લઘુમતી ઓળખ, જમીનની સ્થિતિ, નાણાકીય સ્થિતિ, સ્ટાફની લાયકાત અને સામાજિક સૌહાર્દ જાળવવાની પ્રતિબદ્ધતા જેવા મુદ્દાઓનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવશે.
નિયમભંગ થાય તો માન્યતા રદ થઈ શકે
નવી માન્યતા વ્યવસ્થા હેઠળ સંસ્થાઓને નિયમોનું પાલન કરવું ફરજિયાત રહેશે. જો કોઈ સંસ્થા નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરશે, તો તેની માન્યતા રદ કરવાની જોગવાઈ પણ રાખવામાં આવી છે. જોકે, કોઈપણ કાર્યવાહી પહેલાં સંસ્થાને પોતાનો પક્ષ રજૂ કરવાની તક આપવામાં આવશે.
આ પ્રક્રિયાનો હેતુ માત્ર નિયંત્રણ નહીં, પરંતુ શૈક્ષણિક ધોરણો સુધારવો, સંસ્થાઓમાં જવાબદારી લાવવી અને વિદ્યાર્થીઓને વધુ સારી શૈક્ષણિક તક ઉપલબ્ધ કરાવવાનો છે.
2025માં બન્યો કાયદો, 2026થી અમલ
ઉત્તરાખંડ માઇનોરિટી એજ્યુકેશન એક્ટ, 2025 ઓગસ્ટ 2025માં પસાર કરવામાં આવ્યો હતો. રાજ્ય સરકારના જણાવ્યા મુજબ, અગાઉ અનેક મદરેસાઓ માન્યતા વગર ચાલતી હોવાના મુદ્દે કાર્યવાહી કરવામાં આવી હતી. અહેવાલ મુજબ, આવી 200થી વધુ મદરેસાઓ સીલ કરવામાં આવી હતી, ત્યારબાદ શિક્ષણ વ્યવસ્થામાં સુધારા માટે ખાસ કમિટી બનાવવામાં આવી હતી.
આ કાયદાનો ડ્રાફ્ટ ‘સ્ટ્રેટેજિક એડવાઇઝરી કમિટી ઓન ઇનોવેશન એન્ડ ઇફેક્ટિવ ઇમ્પ્લિમેન્ટેશન’ દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવ્યો હતો. આ કમિટીમાં રાજ્યના ઉચ્ચ અધિકારીઓ અને નિષ્ણાતોનો સમાવેશ હતો. અહેવાલ મુજબ, કમિટીના કેટલાક સભ્યો ઉત્તરાખંડમાં યુનિફોર્મ સિવિલ કોડના નિયમો તૈયાર કરવાની પ્રક્રિયા સાથે પણ જોડાયેલા હતા.
મદરેસા શિક્ષણમાં મુખ્યધારાના અભ્યાસક્રમ પર ભાર
નવી વ્યવસ્થા હેઠળ વિદ્યાર્થીઓને પરંપરાગત શિક્ષણ સાથે મુખ્યધારાના વિષયો ભણાવવા પર ભાર મૂકવામાં આવશે. સરકારના દાવા મુજબ, વિદ્યાર્થીઓને NCERT આધારિત અથવા રાજ્ય બોર્ડ સાથે સુસંગત શિક્ષણ મળે તે માટે વ્યવસ્થા મજબૂત કરવામાં આવશે.
આ નિર્ણયથી મદરેસાઓ અને અન્ય લઘુમતી સંસ્થાઓના વિદ્યાર્થીઓને ઉચ્ચ શિક્ષણ, સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ અને રોજગારક્ષેત્રે વધુ તકો મળે તેવી આશા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.
રાજકીય અને સામાજિક ચર્ચાનો વિષય બન્યો નિર્ણય
ઉત્તરાખંડ સરકારનો આ નિર્ણય શિક્ષણ સુધારા સાથે રાજકીય અને સામાજિક ચર્ચાનો પણ વિષય બન્યો છે. સમર્થકો તેને ‘એક રાજ્ય, એક શિક્ષણ ધોરણ’ તરફનું પગલું ગણાવી રહ્યા છે, જ્યારે કેટલાક વર્ગોમાં લઘુમતી સંસ્થાઓની સ્વાયત્તતા અંગે પ્રશ્નો પણ ઉઠી શકે છે.
સરકારનો દાવો છે કે આ કાયદો બંધારણના આર્ટિકલ 29 અને 30 હેઠળ લઘુમતી સમુદાયોને મળેલા અધિકારોને ધ્યાનમાં રાખીને બનાવવામાં આવ્યો છે. તેનો ઉદ્દેશ લઘુમતી સંસ્થાઓને નિયંત્રિત કરવો નહીં, પરંતુ તેમાં શૈક્ષણિક શ્રેષ્ઠતા અને પારદર્શિતા લાવવાનો છે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
