ભારતની અપ્રત્યક્ષ કર (Indirect Taxation) પદ્ધતિમાં 22 સપ્ટેમ્બરથી એક ઐતિહાસિક પરિવર્તન અમલમાં આવ્યું છે, જેને સરકાર “GST 2.0” તરીકે રજૂ કરી રહી છે. ગુડ્સ એન્ડ સર્વિસ ટેક્સ (GST) કાઉન્સિલે, કેન્દ્રીય નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણની અધ્યક્ષતામાં સપ્ટેમ્બર મહિનાની શરૂઆતમાં આ સુધારાને મંજૂરી આપી હતી. આ સુધારાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય દેશની કરપ્રણાલીને વધુ સરળ, પારદર્શક અને ગ્રાહકકેન્દ્રિત બનાવવાનો છે, જેથી સામાન્ય વપરાશકર્તાને વધુ રાહત મળે, વપરાશમાં વૃદ્ધિ થાય અને બજારવ્યવસ્થા તર્કસંગત બને. નવી વ્યવસ્થા મુજબ હવે દેશમાં જીએસટીના દરો, સ્લેબ માળખું અને આવકના સ્ત્રોતોમાં મોટા ફેરફારો જોવા મળશે, જેનો સીધો અસર નાના વેપારીઓ, ઉદ્યોગપતિઓ અને ઘરેલુ ગ્રાહકો સુધી પહોંચશે.
સૌથી મહત્વપૂર્ણ ફેરફારોમાં જીએસટીના સ્લેબની સંખ્યા ઘટાડીને કર માળખાને સરળ બનાવવામાં આવ્યો છે. અત્યાર સુધી 5%, 12%, 18% અને 28% જેવા ચાર અલગ-અલગ દરો લાગુ પડતા હતા, જેને કારણે ઘણી વખત ઉત્પાદનની કિંમત નક્કી કરવા વેપારીઓને મુશ્કેલી થતી હતી. હવે 22 સપ્ટેમ્બરથી મોટાભાગની ચીજો પર માત્ર બે મુખ્ય સ્લેબ—5% અને 18% જ લાગુ પડશે. આ બદલાવને કારણે દૈનિક વપરાશની અનેક ચીજો પર સીધી રાહત મળશે. સાથે સાથે, લક્ઝરી પ્રોડક્ટ્સ અને આરોગ્ય માટે હાનિકારક ચીજો પર એક નવો “સ્પેશિયલ સ્લેબ” બનાવવામાં આવ્યો છે, જે 40% સુધીનો ઊંચો દર ધરાવે છે. આ સ્લેબ ખાસ કરીને તમાકુ, આલ્કોહોલ, એરેટેડ ડ્રિંક્સ, પાન મસાલા અને અતિ મોંઘી લક્ઝરી કાર જેવી ચીજો પર લાગુ પડશે, જેથી એક તરફ આવકમાં વધારો થાય અને બીજી તરફ જનહિતને ધ્યાનમાં રાખીને આવાં પદાર્થોના વપરાશને નિયંત્રિત કરી શકાય.
દૈનિક જરૂરિયાતની વસ્તુઓ જેમ કે ટૂથપેસ્ટ, સાબુ, શેમ્પૂ, બિસ્કિટ, નાસ્તા, પેકેજ્ડ જ્યુસ, ઘી, કન્ડેન્સ્ડ મિલ્ક, સાયકલ અને સ્ટેશનરી સામગ્રી પર પહેલા લાગતો 12%નો દર હવે 5% સુધી ઘટી ગયો છે. પરિણામે ઘરેલુ બજેટમાં સીધી બચત થશે. ચોક્કસ કિંમત સુધીના કપડાં અને જૂતા પણ હવે નીચા સ્લેબમાં આવી ગયા છે, જે મધ્યમ વર્ગ અને ગ્રામિણ ગ્રાહકો માટે મોટી રાહતરૂપ સાબિત થશે. ઘરગથ્થુ ઉપકરણો અને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ પર પણ મોટો ફેરફાર કરવામાં આવ્યો છે. એર કંડિશનર, રેફ્રિજરેટર, ડીશવોશર, મોટી સ્ક્રીનવાળા ટેલિવિઝન અને બાંધકામ માટે જરૂરી સિમેન્ટ જેવી ચીજો પર અગાઉ લાગતો 28% ટેક્સ ઘટાડીને હવે 18% કરવામાં આવ્યો છે. આ બદલાવથી અંદાજે 7-8% સુધીની કિંમતમાં ઘટાડો થઈ શકે છે, જેનાથી આવાસ અને ગૃહ ઉપકરણોની ખરીદી વધુ સસ્તી થશે.
ઓટોમોબાઇલ ક્ષેત્રને પણ GST 2.0 થી મોટો લાભ મળવાનો છે. નાની કારો (1,200cc કરતા ઓછા એન્જિનવાળી) પર ટેક્સ દર 28%થી ઘટીને 18% કરવામાં આવ્યો છે, જ્યારે ટુ-વ્હીલર્સને પણ આ નીચા દર હેઠળ સામેલ કરવામાં આવ્યા છે. આ પરિવર્તનથી મધ્યમ વર્ગ માટે વાહન ખરીદવું વધુ પરવડે તેવું બનશે અને ઓટો સેક્ટરમાં વેચાણ વધવાની શકયતા છે. જોકે, મોટી લક્ઝરી કાર અને SUV પર 40%ના ઊંચા દરવાળો સ્પેશિયલ સ્લેબ લાગુ રહેશે, પણ તેમાં લાગતો સેસ હટાવવામાં આવ્યો હોવાથી સરવાળે ગ્રાહકોને થોડી રાહત મળી શકે છે.
વીમા અને નાણાકીય સેવાઓમાં પણ મહત્વપૂર્ણ ફેરફારો કરવામાં આવ્યા છે. અત્યાર સુધી વીમા પ્રીમિયમ પર 18% GST લાગુ પડતો હતો, જે ઘણીવાર સામાન્ય લોકો માટે ભારરૂપ બનતો હતો. નવા નિયમ મુજબ કેટલાક વીમા પ્રોડક્ટ્સ પર GST દર ઘટાડીને નીચા સ્લેબમાં લાવવામાં આવ્યો છે અને કેટલીક યોજનાઓમાં સંપૂર્ણ મુક્તિ પણ આપવામાં આવી છે. આ સુધારાથી લોકો વધુ વીમા કવરેજ લઈ શકશે, જેનાથી નાણાકીય સુરક્ષા, આરોગ્ય કવરેજ અને જીવન સંબંધી જોખમો ઘટાડવામાં સહાય મળશે.
તેમ છતાં, દરેક ચીજ સસ્તી થવાની નથી. તમાકુ ઉત્પાદનો, દારૂ, પાન મસાલા, ઑનલાઇન સટ્ટાબાજી અને ગેમિંગ પ્લેટફોર્મ પર ઊંચો 40% ટેક્સ યથાવત રહેશે. પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો હજી પણ GSTના દાયરાની બહાર છે, એટલે કે પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં કોઈ ઘટાડો થવાનો નથી. તેમ જ જેમ્સ અને જ્વેલરી જેવા લક્ઝરી સેગમેન્ટમાં ઊંચા દર યથાવત રહેવાના છે.
કુલ મળીને, GST 2.0 નો અમલ ભારતીય અર્થતંત્ર માટે એક ઐતિહાસિક ક્ષણ છે. નવા દરો માત્ર સામાન્ય ગ્રાહકોને જ નહીં પરંતુ વેપારીઓ અને ઉદ્યોગપતિઓને પણ ફાયદો આપશે. દૈનિક જરૂરિયાતની ચીજો અને ઘરગથ્થુ ઉપકરણોમાં રાહત મળવાથી વપરાશ વધશે, જે ઉત્પાદન ક્ષેત્રમાં માગને પ્રોત્સાહન આપશે. સાથે જ ઊંચા દરવાળી લક્ઝરી અને હાનિકારક ચીજોના વપરાશ પર નિયંત્રણ લાવી સરકાર આવકમાં વધારો કરી શકશે, જેનાથી દેશના વિકાસ પ્રોજેક્ટ્સને નાણાકીય મજબૂતી મળશે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
