ગુજરાત સરકાર દ્વારા સપ્ટેમ્બર 2024માં ‘ઓપરેશન ગંગાજળ’ નામની વિશેષ કાર્યવાહી શરૂ કરવામાં આવી હોવાનું જણાવાય છે. આ અભિયાનનો મુખ્ય હેતુ ગંભીર આરોપો, ભ્રષ્ટાચારની ફરિયાદો, ગેરવર્તણૂક અને શિસ્તભંગની કાર્યવાહીનો સામનો કરતા સરકારી અધિકારીઓના સર્વિસ રેકોર્ડની સમીક્ષા કરવાનો છે.
આ પ્રક્રિયા હેઠળ અધિકારીઓની કામગીરી, તેમની સામે થયેલી ફરિયાદો, વિભાગીય તપાસ અને અગાઉની શિસ્તભંગની કાર્યવાહી જેવી બાબતોને ધ્યાનમાં લેવામાં આવે છે. સંબંધિત સેવા નિયમો અને કાયદાકીય પ્રક્રિયા અનુસાર જરૂરી જણાય ત્યારે ફરજિયાત નિવૃત્તિ સહિતનાં પગલાં લેવામાં આવી શકે છે.
ક્લાસ-1 અને ક્લાસ-2ના 86 અધિકારીઓ સામે કાર્યવાહી
અહેવાલો અનુસાર, ઓપરેશન ગંગાજળ હેઠળ અત્યાર સુધીમાં વિવિધ વિભાગોના 86 જેટલા ક્લાસ-1 અને ક્લાસ-2 અધિકારીઓનો સફાયો કરવામાં આવ્યો છે. આ અધિકારીઓમાં IAS, IPS અને GAS સહિત વિવિધ કેડરના અધિકારીઓનો સમાવેશ થતો હોવાનું જણાવાયું છે. આ પૈકી કેટલાક અધિકારીઓની સરકારી નોકરીના અનેક વર્ષો બાકી હતા, જ્યારે કેટલાક નિવૃત્તિની નજીક હતા. તેમ છતાં તેમની સેવા સમીક્ષા બાદ કાર્યવાહી કરવામાં આવી છે. સંબંધિત અધિકારીઓ સામે લાંચની માંગણી, સત્તાનો દુરુપયોગ, નિયમો વિરુદ્ધ વહીવટી નિર્ણયો, આવક કરતાં વધુ સંપત્તિ અને શિસ્તભંગ જેવા વિવિધ પ્રકારના આરોપો હોવાની વિગતો સામે આવી છે.
IAS-IPS અધિકારીઓની 921 કરોડની સ્થાવર મિલકતનો ખુલાસો
ગુજરાતના IAS અને IPS અધિકારીઓએ જાહેર કરેલી સંપત્તિના આંકડા પણ ચર્ચાનો વિષય બન્યા છે. આપેલી માહિતી અનુસાર, ગુજરાત કેડરમાં કુલ 268 IAS અને 182 IPS મળીને 450 અધિકારીઓ છે. તેમાંથી 334 અધિકારીઓના નામે અથવા તેમના જાહેર કરાયેલા સંબંધિત હિતોમાં કુલ 921 કરોડ રૂપિયાની સ્થાવર મિલકતો દર્શાવવામાં આવી છે. આ મિલકતોમાં રહેણાંક મકાનો, ફ્લેટ, દુકાનો, ઓફિસો અને જમીનોનો સમાવેશ થાય છે.
સંપત્તિના જાહેર કરાયેલા આંકડા મુજબ 193 IAS અધિકારીઓની સ્થાવર મિલકતનું મૂલ્ય 438.37 કરોડ રૂપિયા અને 141 IPS અધિકારીઓની મિલકતનું મૂલ્ય 482.63 કરોડ રૂપિયા દર્શાવવામાં આવ્યું છે. અહેવાલ મુજબ 102 અધિકારીઓ પાસે ઘર અથવા જમીન જેવી સ્થાવર મિલકત નોંધાયેલી નથી. જ્યારે 199 અધિકારીઓની કુલ વાર્ષિક ભાડાં આવક 19.76 કરોડ રૂપિયા દર્શાવવામાં આવી છે. આ આંકડા અધિકારીઓના એન્યુઅલ પ્રોપર્ટી રિટર્નના આધારે રજૂ કરવામાં આવ્યા હોવાનું જણાવાય છે.
1,105 મિલકતોમાં ઘર, દુકાન અને જમીનોનો સમાવેશ
જાહેર કરાયેલા સંપત્તિના આંકડા અનુસાર, અધિકારીઓએ કુલ 1,105 સ્થાવર મિલકતોની વિગતો દર્શાવી છે. તેમાં અંદાજે 72 કરોડ રૂપિયાની કિંમતની 86 દુકાનો અને ઓફિસો, 439 કરોડ રૂપિયાની કિંમતનાં 443 ઘર અને ફ્લેટ તેમજ 410 કરોડ રૂપિયાની કિંમતની 576 જમીનોનો સમાવેશ થાય છે. અહેવાલ મુજબ 476 મિલકતોનું ક્ષેત્રફળ જાહેર કરવામાં આવ્યું નથી. જ્યારે ક્ષેત્રફળ દર્શાવાયેલી મિલકતોમાં આશરે 3,122 વીઘા જમીન અને 2.31 લાખ ચોરસ મીટર જેટલા રહેણાંક તથા વ્યાપારી બાંધકામનો સમાવેશ થાય છે.
આ ઉપરાંત 32 IAS-IPS અધિકારીઓને તેમના નજીકના સંબંધીઓ પાસેથી કુલ 49 મિલકતો ભેટરૂપે મળી હોવાનું જણાવાયું છે, જેની અંદાજિત બજાર કિંમત 39.58 કરોડ રૂપિયા દર્શાવવામાં આવી છે. કેટલીક મિલકતો અધિકારીઓના જીવનસાથી, બાળકો, માતા-પિતા, સંયુક્ત પરિવાર અથવા વારસાગત હિત સાથે જોડાયેલી હોવાનું પણ જણાવાયું છે.
રાહતદરે મળેલા સરકારી પ્લોટ અને બંગલાઓ પણ ચર્ચામાં
અહેવાલમાં જણાવ્યા મુજબ રાજ્ય સરકાર દ્વારા કેટલાક IAS-IPS અધિકારીઓને રાહતદરે 250 ચોરસ મીટરના રહેણાંક પ્લોટ ફાળવવામાં આવ્યા હતા. આ પૈકી 21 અધિકારીઓએ આવા પ્લોટ પર કુલ અંદાજે 27 કરોડ રૂપિયાની કિંમતનાં મકાનો અથવા બંગલાઓ બનાવ્યાં હોવાનું જણાવાય છે. જ્યારે સાત અધિકારીઓએ બનાવેલાં મકાનો ભાડે આપ્યાં હોવાની વિગતો સામે આવી છે. આ બાબતોને કારણે અધિકારીઓની સંપત્તિ અને તેના જાહેર હિસાબ અંગે ચર્ચા થઈ રહી છે.
પૂર્વ કલેક્ટર કે. રાજેશ સામે ભ્રષ્ટાચારનો કેસ
ઓપરેશન ગંગાજળ સંબંધિત ચર્ચામાં પૂર્વ IAS અધિકારી કે. રાજેશનું નામ પણ સામે આવ્યું છે.
2011 બેચના IAS અધિકારી. એપ્રિલ 2018થી જૂન 2021 સુધી સુરેન્દ્રનગરના કલેક્ટર તરીકેના તેમના કાર્યકાળ દરમિયાન થયેલા ભ્રષ્ટાચારનો કેસ થયો. સેન્ટ્રલ બ્યુરો ઓફ ઈન્વેસ્ટિગેશન (CBI)એ 2022માં તેમની ધરપકડ કરી હતી. તેમના પર આરોપ હતો કે તેમણે હથિયારોના લાયસન્સ જારી કરવા અને સરકારી જમીન ફાળવવાના બદલામાં લાંચ લીધી હતી. બાદમાં એન્ફોર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટ (ED)એ તેમને ‘પ્રિવેન્શન ઓફ મની લોન્ડરિંગ એક્ટ’ (PMLA) હેઠળ ધરપકડ કરી અને તેમની વિરુદ્ધ પ્રોસેક્યુશન ફરિયાદ દાખલ કરી. સરકારે ઓપરેશન ગંગાજળ હેઠળ તેમને સેવા નિવૃત્ત કરી દીધા.
IAS ગૌરવ દહિયા સામે પણ કડક કાર્યવાહી
2010 બેચના IAS અધિકારી ગૌરવ દહિયા સામે થયેલી કાર્યવાહી પણ ચર્ચાનો વિષય બની છે. ગૌરવ દહિયાએ પોતાની કારકિર્દી દરમિયાન આરોગ્ય, પર્યાવરણ અને ગ્રામ વિકાસ સહિત વિવિધ વિભાગોમાં જવાબદારીઓ સંભાળી હતી. તેઓ રાષ્ટ્રીય આરોગ્ય મિશનના મિશન ડિરેક્ટર તરીકે પણ કાર્યરત રહ્યા હતા. આ ઉપરાંત બનાસકાંઠા અને પાટણમાં જિલ્લા વિકાસ અધિકારી તરીકે સેવા આપી હતી.
ઓગસ્ટ 2019માં એક મહિલાએ તેમની સામે છેતરપિંડી અને ધમકી સહિતના આરોપો લગાવ્યા હતા. આ આરોપોને પગલે રાજ્ય સરકારે તપાસ સમિતિ બનાવી હતી અને તેમને સસ્પેન્ડ કરવામાં આવ્યા હતા. લગભગ ચાર વર્ષ બાદ જુલાઈ 2023માં તેઓ ફરી સેવામાં પરત આવ્યા હતા અને અધિક વિકાસ કમિશનર તરીકે જવાબદારી સોંપાઈ હતી. પણ કેસ આગળ વધ્યો, તપાસમાં આરોપો સાચા સાબિત થયા એટલે સરકારે 1 ઓક્ટોબર 2026ના રોજ સેવા સમીક્ષા બાદ તેમને ફરજિયાત નિવૃત્ત કરી દીધા. ગૌરવ દહિયાને સર્વિસમાં હજી 18 વર્ષ બાકી હતા.
GAS અધિકારી ડી.આઈ. ભગલાણી અને જે.એમ. તુવર સામે પગલાં
ગુજરાત વહીવટી સેવાના અધિકારીઓ સામે પણ ઓપરેશન ગંગાજળ હેઠળ કાર્યવાહી કરવામાં આવી હોવાના અહેવાલો છે. ગુજરાત સ્ટેટ ટ્રાઇબલ ડેવલપમેન્ટ રેસિડેન્શિયલ એજ્યુકેશન ઇન્સ્ટિટ્યૂશન્સ સોસાયટીમાં જોઈન્ટ કમિશનર તરીકે ફરજ બજાવતા ડી.આઈ. ભગલાણી સામે ભ્રષ્ટાચારના આક્ષેપોને પગલે વિભાગીય તપાસ શરૂ કરવામાં આવી હોવાનું જણાવાય છે. અહેવાલ મુજબ તેમની નોકરીના આશરે ત્રણ વર્ષ બાકી હતી ત્યારે ‘ઘર ભેગા’ થવું પડ્યું છે. કુમારી ભગલાણી સામે ભ્રષ્ટાચારના આક્ષેપો થયા હતા અને વિભાગીય તપાસનો આદેશ આપવામાં આવ્યો હતો.
તેવી જ રીતે ‘ગુજરાત સફાઈ કામદાર વિકાસ નિગમ’ના મેનેજિંગ ડિરેક્ટર તરીકે ફરજ બજાવતા GAS અધિકારી જે.એમ. તુવર સામે પણ ભ્રષ્ટાચાર સંબંધિત આક્ષેપો અને વિભાગીય કાર્યવાહીની વિગતો સામે આવી છે. આપેલી માહિતી અનુસાર, તેમની સામે પણ ફરજિયાત નિવૃત્તિની કાર્યવાહી કરવામાં આવી છે.
IPS જગદીશ પટેલ અને બિટકોઈન કેસની ચર્ચા
ગુજરાતના ચર્ચિત બિટકોઈન કેસ સાથે જોડાયેલા પૂર્વ અમરેલી પોલીસ સુપરિન્ટેન્ડન્ટ જગદીશ પટેલનું નામ પણ વહીવટી કાર્યવાહી સંબંધિત ચર્ચામાં સામે આવ્યું છે. અહેવાલ અનુસાર, 2016-17 દરમિયાન અમરેલીમાં ફરજ બજાવતા સમયે સામે આવેલા બિટકોઈન કેસમાં તેમની સામે કાર્યવાહી થઈ હતી. આ કેસમાં તપાસ, સસ્પેન્શન અને કાનૂની કાર્યવાહી જેવા તબક્કાઓ જોવા મળ્યા હતા.
આપેલી વિગતો મુજબ જગદીશ પટેલને શો-કોઝ નોટિસ આપવામાં આવી હોવાની ચર્ચા છે. જો નોટિસનો સંતોષકારક જવાબ નહીં મળે તો ઓપરેશન ગંગાજળમાં જગદીશ પટેલને પણ પાણિચું આપી દેવાશે તેવી ચર્ચા પોલીસબેડાંમાં જ થઈ રહી છે.
ભૂપેન્દ્ર પટેલ સરકારે ઓપરેશન ગંગાજળ કેમ શરૂ કર્યું?
ગુજરાતમાં સરકારી કચેરીઓમાં ભ્રષ્ટાચાર અને વહીવટી વિલંબ અંગે લાંબા સમયથી ફરિયાદો સામે આવતી રહી છે. ખાસ કરીને મહેસૂલ, જમીન સંબંધિત મંજૂરીઓ, લાયસન્સ, પરમિટ અને અન્ય વહીવટી સેવાઓમાં સામાન્ય નાગરિકોને મુશ્કેલીઓ પડતી હોવાના આક્ષેપો કરવામાં આવે છે. આવા વાતાવરણમાં રાજ્ય સરકાર માટે વહીવટી તંત્રની વિશ્વસનીયતા જાળવવી મહત્વપૂર્ણ બની જાય છે.
ઓપરેશન ગંગાજળને ભ્રષ્ટાચાર સામે કડક સંદેશ આપવાના પ્રયાસ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યું છે. આ અભિયાન દ્વારા સરકાર બતાવવા માગે છે કે ઉચ્ચ હોદ્દા પર રહેલા અધિકારીઓ પણ સેવા નિયમો અને જવાબદારીમાંથી મુક્ત નથી.
‘હું ખાતો નથી, ખાવા દેતો નથી’ના મોદી મોડલની ફરી ચર્ચા
સરકાર ઓપરેશન ગંગાજળ કરીને એ મેસેજ આપવા માગે છે કે અમે ભ્રષ્ટ અધિકારીઓને કાઢી રહ્યા છીએ. સરકારે પગલું લીધું છે સારું, પણ મોડું લીધું છે.
તેમણે એમ પણ કહ્યું કે, મોદી જ્યારે ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી બન્યા ત્યારે તેમણે પહેલું કામ ભ્રષ્ટ અધિકારીઓને ડામ આપવાનું જ કર્યું હતું. તેમણે આપેલં સત્ર દોઢ દાયકા પછી પણ લોકોને યાદ છે
હું ખાતો નથી, ખાવા દેતો નથી.
નરેન્દ્ર મોદીએ પહેલી ટર્મમાં એવું કડક શાસન કર્યું કે અધિકારીઓ તો ઠીક, નાનામાં નાનો કર્મચારી પૈસા માગતાં અચકાતો. ત્યારે ભ્રષ્ટાચાર એકદમ કાબૂમાં હતો. મોદીની મુખ્યમંત્રી તરીકે બીજી ટર્મ આવી ત્યારે તેમનું ફોકસ નેશનલ પોલિટિક્સમાં વધી ગયું. પછી 2007માં ત્રીજી ટર્મમાં ચૂંટાયા પછી નરેન્દ્ર મોદી નેશનલ લેવલે વધારે એક્ટિવ થયા.
પણ મોદીનું નેશનલ ફોકસ વધી ગયું એટલે ગુજરાતમાં મોદીના સાથી મંત્રીઓ નિર્ણયો લેવા લાગ્યા એટલે અધિકારીઓના મનમાંથી મોદીનો ડર ઓછો થયો ને થોડો થોડો ભ્રષ્ટાચાર થવા લાગ્યો. 2014માં મોદીએ ગુજરાતની બહાર પગ મૂક્યો એટલે ગુજરાતમાં ભ્રષ્ટાચાર બેફામ બન્યો. હવે તો ભ્રષ્ટાચાર હદ વટાવી ગયો છે.
પૂર્વ મંત્રી જયનારાયણ વ્યાસે કાર્યવાહી પર ઉઠાવ્યા સવાલ
ગુજરાત સરકારના પૂર્વ મંત્રી અને રાજકીય વિશ્લેષક ડૉ. જયનારાયણ વ્યાસે ઓપરેશન ગંગાજળની કામગીરી અંગે સવાલો ઉઠાવ્યા હોવાની વિગતો સામે આવી છે. આપેલી માહિતી અનુસાર, તેમણે આક્ષેપ કર્યો છે કે સરકાર તમામ કિસ્સાઓમાં સમાન રીતે કાર્યવાહી કરતી નથી અને કેટલીક કાર્યવાહી પસંદગીના ધોરણે કરવામાં આવે છે.
તેમણે APMC સહિતની સંસ્થાઓમાં કથિત ગેરરીતિઓનો ઉલ્લેખ કરીને પ્રશ્ન કર્યો હતો કે જો સરકાર પાસે ભ્રષ્ટાચાર અંગે માહિતી હોય તો તમામ જવાબદાર વ્યક્તિઓ સામે સમાન રીતે કાર્યવાહી કેમ કરવામાં આવતી નથી? તેમની ટિપ્પણીઓ ઓપરેશન ગંગાજળની પારદર્શિતા અને નિષ્પક્ષતા અંગેનો રાજકીય પ્રશ્ન ઊભો કરે છે.
શું ઓપરેશન ગંગાજળ માત્ર અધિકારીઓ પૂરતું મર્યાદિત રહેશે?
ભ્રષ્ટાચાર સામેની કાર્યવાહીમાં સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે સરકારની કડકાઈ માત્ર ઉચ્ચ અધિકારીઓ સુધી મર્યાદિત રહેશે કે પછી સમગ્ર વહીવટી તંત્રમાં તેનો વ્યાપ વધશે. સરકારી કચેરીઓમાં નાગરિકોને રોજિંદા કામ માટે થતી હેરાનગતિ, અનાવશ્યક વિલંબ અને લાંચની ફરિયાદો સામે પણ અસરકારક વ્યવસ્થા ઊભી કરવી જરૂરી છે.
એન્ટી કરપ્શન બ્યુરો (ACB)ની તપાસ, વિભાગીય કાર્યવાહી, સરકારી સેવાઓનું ડિજિટાઇઝેશન અને જવાબદારી નક્કી કરવાની વ્યવસ્થા એકસાથે અસરકારક બને તો વહીવટી સુધારાને વધુ મજબૂતી મળી શકે છે. ઉચ્ચ અધિકારીઓ સામેની કાર્યવાહી સાથે સામાન્ય નાગરિકોને સરકારી સેવાઓ સરળતાથી મળે તે પણ એટલું જ મહત્વપૂર્ણ છે.
2027ની ગુજરાત વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં શું અસર થશે?
ગુજરાતમાં 2027માં યોજાનારી વિધાનસભાની ચૂંટણી પહેલાં ઓપરેશન ગંગાજળનું રાજકીય મહત્વ વધી શકે છે. ભાજપ સરકાર આ અભિયાનને ભ્રષ્ટાચાર સામેના ઝીરો ટોલરન્સ અભિગમના ઉદાહરણ તરીકે રજૂ કરી શકે છે. ઉચ્ચ હોદ્દા પર રહેલા અધિકારીઓ સામે લેવાયેલા પગલાંને આધારે સરકાર પોતાની વહીવટી શિસ્ત અને જવાબદારીની છબી મજબૂત કરવાનો પ્રયાસ કરી શકે છે.
બીજી તરફ વિપક્ષ આ મુદ્દે સરકારને સવાલ કરી શકે છે કે જો ભ્રષ્ટાચાર સામે કાર્યવાહી કરવાની જરૂર પડી છે તો અગાઉથી ફરિયાદોનું નિવારણ કેમ કરવામાં આવ્યું નહીં?
મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલની છબી પર શું અસર પડશે?
મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલની જાહેર છબી સામાન્ય રીતે શાંત અને ઓછા વિવાદાસ્પદ નેતૃત્વ સાથે જોડવામાં આવે છે. ઓપરેશન ગંગાજળ હેઠળ ઉચ્ચ અધિકારીઓ સામે લેવાયેલી કાર્યવાહીથી તેમની વહીવટી નિર્ણયક્ષમતાની છબી વધુ મજબૂત બની શકે છે. સરકાર માટે આ અભિયાન માત્ર અધિકારીઓને ફરજિયાત નિવૃત્ત કરવાનો મુદ્દો નથી, પરંતુ સરકારી તંત્રમાં જવાબદારી અને શિસ્તનો સંદેશ આપવાની તક પણ છે.
ઓપરેશન ગંગાજળની સફળતા કેવી રીતે નક્કી થશે?
ગુજરાત સરકારના ઓપરેશન ગંગાજળને માત્ર ફરજિયાત નિવૃત્ત કરાયેલા અધિકારીઓની સંખ્યાથી માપવું પૂરતું નહીં રહે. સરકારી કચેરીઓમાં લાંચની ફરિયાદો ઘટે છે કે નહીં, નાગરિકોનાં કામ સમયસર થાય છે કે નહીં, વિભાગીય તપાસ ઝડપથી પૂર્ણ થાય છે કે નહીં અને ભ્રષ્ટાચાર સામેની કાર્યવાહી નિષ્પક્ષ રહે છે કે નહીં, તે મહત્વપૂર્ણ માપદંડ રહેશે. સાથે જ અધિકારીઓ સામે લેવાયેલા નિર્ણયોમાં સેવા નિયમો, કુદરતી ન્યાયના સિદ્ધાંતો અને અપીલની પ્રક્રિયાનું પાલન થાય તે પણ જરૂરી છે. આવી વ્યવસ્થા વહીવટી તંત્રની વિશ્વસનીયતા વધારવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે.
2027 પહેલાં ગુજરાતના રાજકારણમાં ઓપરેશન ગંગાજળ બનશે મોટો મુદ્દો?
વિપક્ષના એન્ટીઇન્કમ્બન્સી મુદ્દામાં આ મુદ્દો નબળો પડી શકે. ચૂંટણી વખતે વિપક્ષ ભ્રષ્ટાચાર અને બાબુશાહીને મુદ્દો બનાવતો હોય છે. પણ સરકારે પોતે જ ક્લાસ-1 અને ક્લાસ-2ના અનેક અધિકારીઓ સામે કડક પગલાં ભરીને વિપક્ષના આ આક્ષેપોની ધાર કુંઠિત કરવાનો પ્રયાસ કર્યો છે.
આનાથી સામાન્ય મતદારોમાં મેસેજ જાય છે કે સરકાર ભ્રષ્ટાચાર માટે જાગૃત બની છે. સરકારી કચેરીઓમાં રેવન્યુ (મહેસૂલ), જમીન સંપાદન કે અન્ય કામોમાં થતી હેરાનગતિથી સામાન્ય પ્રજા પીડાતી હોય છે. ઓપરેશન ગંગાજળ અંતર્ગત ક્લાર્કથી લઈને ક્લાસ-1 અધિકારીઓ સુધી જે રીતે ACBની રેડ અને સસ્પેન્શન અને સેવા નિવૃત્તિનાં પગલાં લેવાયા છે, તેનાથી સામાન્ય મતદારોમાં સરકાર પ્રત્યે વિશ્વાસ વધી શકે છે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
