મહારાષ્ટ્રમાં UCC લાગુ કરવાની દિશામાં આ નિર્ણયને મોટું રાજકીય અને કાનૂની પગલું માનવામાં આવી રહ્યું છે. રાજ્ય સરકારની યોજના મુજબ નિષ્ણાત સમિતિ લગ્ન, છૂટાછેડા, વારસો, ઉત્તરાધિકાર, દત્તક લેવાની પ્રક્રિયા અને અન્ય નાગરિક બાબતોને લગતા વિવિધ કાયદાઓનો અભ્યાસ કરશે. સમિતિ રાજ્યભરમાં કાનૂની નિષ્ણાતો, સામાજિક સંગઠનો અને અન્ય હિતધારકોના અભિપ્રાયો મેળવી શકે છે અને ત્યારબાદ મહારાષ્ટ્ર માટે યોગ્ય સમાન નાગરિક કાયદાનું માળખું તૈયાર કરશે.
જસ્ટિસ રંજના દેસાઈની અધ્યક્ષતામાં 7 સભ્યોની સમિતિ
મુખ્યમંત્રી દેવેન્દ્ર ફડણવીસ દ્વારા જાહેર કરાયેલી સાત સભ્યોની સમિતિમાં જસ્ટિસ રંજના પ્રકાશ દેસાઈ ઉપરાંત પૂર્વ હાઇકોર્ટ જજ આર. સી. ચવ્હાણ, પૂર્વ હાઇકોર્ટ જજ એસ. જી. મેહેરે, પૂર્વ મુખ્ય સચિવ ડી. કે. જૈન, પૂર્વ એડવોકેટ જનરલ બીરેન્દ્ર સરાફ, સામાજિક કાર્યકર્તા પદ્મશ્રી રમેશ પતંગે અને શિક્ષણવિદ્ ડૉ. સુવર્ણા રાવલનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. કાયદા, વહીવટ, શિક્ષણ અને સામાજિક ક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલા નિષ્ણાતોને સ્થાન આપીને સરકાર UCCના ડ્રાફ્ટને વ્યાપક પરામર્શના આધારે તૈયાર કરવા માંગે છે.
Maharashtra CM Devendra Fadnavis today announced committee to draft UCC rules in the state of Maharashtra under Former SC Justice Smt Ranjana Desai.
The Committee consists of three former judges from SC/HC, 1 constitutional expert, 1 former bureaucrat & 2 from social sector.…
— ANI (@ANI) July 9, 2026
મહારાષ્ટ્રમાં UCC કેવી રીતે કાયદો બનશે?
સમિતિ દ્વારા અભ્યાસ અને હિતધારકો સાથે ચર્ચા કર્યા બાદ તૈયાર થનારો રિપોર્ટ અને ડ્રાફ્ટ રાજ્ય સરકારને સોંપવામાં આવશે. ત્યારબાદ મહારાષ્ટ્ર સરકાર તેના કાનૂની અને પ્રશાસનિક પાસાંની સમીક્ષા કરશે. ડ્રાફ્ટમાં સુધારા જરૂરી જણાય તો કેબિનેટ તે અંગે સૂચનો આપી શકશે. અંતિમ સ્વરૂપ તૈયાર થયા બાદ કેબિનેટની મંજૂરી સાથે UCC બિલને વિધાનસભામાં રજૂ કરવાની પ્રક્રિયા આગળ વધી શકે છે. તાજા અહેવાલો અનુસાર, સરકાર આગામી વિન્ટર સેશન સુધીમાં કાયદાકીય પ્રક્રિયાને આગળ વધારવાનો પ્રયાસ કરી શકે છે, જોકે અંતિમ સમયરેખા સરકાર અને સમિતિની કામગીરી પર નિર્ભર રહેશે.
UCC માટે જસ્ટિસ રંજના દેસાઈ ફરી કેન્દ્રસ્થાને
જસ્ટિસ રંજના પ્રકાશ દેસાઈ UCC સંબંધિત પ્રક્રિયામાં એક જાણીતું નામ બની ચૂક્યાં છે. તેઓ ઉત્તરાખંડની યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ સમિતિના અધ્યક્ષ રહી ચૂક્યાં છે. ઉત્તરાખંડની સત્તાવાર UCC વેબસાઇટ પણ તેમને સમિતિના અધ્યક્ષ તરીકે દર્શાવે છે. ત્યારબાદ ગુજરાતમાં UCC માટે રચાયેલી સમિતિની અધ્યક્ષતા પણ તેમણે કરી હતી અને માર્ચ 2026માં તેમની સમિતિએ ગુજરાત સરકારને ત્રણ ભાગમાં તૈયાર થયેલો રિપોર્ટ સોંપ્યો હતો. પશ્ચિમ બંગાળમાં પણ UCC સંબંધિત નિષ્ણાત સમિતિની કમાન તેમને સોંપવામાં આવી છે.
આ કારણે મહારાષ્ટ્ર સરકારનો નિર્ણય એક વ્યાપક રાજ્યસ્તરીય UCC મોડલની દિશામાં આગળ વધતો પ્રયાસ માનવામાં આવી રહ્યો છે. વિવિધ રાજ્યોમાં કામ કરતી સમિતિઓના અનુભવનો લાભ મહારાષ્ટ્રના ડ્રાફ્ટમાં પણ મળી શકે છે. જોકે દરેક રાજ્યની વસ્તી, સામાજિક માળખું, સ્થાનિક પરંપરાઓ અને કાનૂની જરૂરિયાતો અલગ હોવાથી મહારાષ્ટ્રનો અંતિમ UCC ડ્રાફ્ટ પોતાની અલગ જોગવાઈઓ ધરાવી શકે છે.
ઉત્તરાખંડ બાદ ગુજરાત અને આસામે પણ UCC બિલ પસાર કર્યું
UCCને લઈને દેશમાં છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં રાજ્ય સ્તરે ગતિવિધિઓ તેજ બની છે. ઉત્તરાખંડ UCC માટે કાયદો લાવનાર અને તેને અમલમાં મૂકવાની દિશામાં આગળ વધનાર પ્રથમ મુખ્ય રાજ્ય બન્યું હતું. ગુજરાત વિધાનસભાએ 24 માર્ચ 2026ના રોજ લાંબી ચર્ચા બાદ UCC બિલ બહુમતીથી પસાર કર્યું હતું. ગુજરાતના બિલમાં લગ્ન, છૂટાછેડા, ઉત્તરાધિકાર અને લિવ-ઇન સંબંધો જેવા વિષયો માટે સામાન્ય કાનૂની માળખાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.
આસામ અંગે એક મહત્વપૂર્ણ તથ્ય સુધારો જરૂરી છે. આસામમાં માત્ર કેબિનેટે મંજૂરી આપી છે એવું કહેવું હવે જૂનું થઈ ગયું છે. મે 2026માં આસામ વિધાનસભાએ UCC બિલ પસાર કરી દીધું હતું. આ રીતે આસામ ઉત્તરાખંડ અને ગુજરાત બાદ UCC બિલ પસાર કરનાર ત્રીજું રાજ્ય બન્યું.
પશ્ચિમ બંગાળમાં પણ UCC પ્રક્રિયા આગળ વધી
પશ્ચિમ બંગાળમાં પણ રાજ્ય સરકારે UCC સંબંધિત પ્રક્રિયાને આગળ ધપાવી છે. 2 જુલાઈ 2026ના રોજ રાજ્ય કેબિનેટે ડ્રાફ્ટ UCC બિલની તપાસ માટે નિષ્ણાત સમિતિને મંજૂરી આપી હતી. આ સમિતિ ડ્રાફ્ટની કાનૂની અને સામાજિક અસરોનું મૂલ્યાંકન કરીને ભલામણો કરશે. આ ઘટનાક્રમ દર્શાવે છે કે UCCનો મુદ્દો હવે એક-બે રાજ્યો પૂરતો મર્યાદિત રહ્યો નથી, પરંતુ અનેક રાજ્યોમાં કાયદાકીય અને રાજકીય એજન્ડાનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ બની રહ્યો છે.
હવે મહારાષ્ટ્ર પર રહેશે દેશની નજર
દેશના સૌથી મોટા અને રાજકીય રીતે મહત્વપૂર્ણ રાજ્યોમાંના એક મહારાષ્ટ્રમાં UCC માટે સત્તાવાર સમિતિની રચના થયા બાદ હવે સૌની નજર તેના ડ્રાફ્ટ પર રહેશે. સમિતિ લગ્ન, છૂટાછેડા, વારસો અને અન્ય વ્યક્તિગત કાયદાઓમાં કેટલી એકરૂપતા સૂચવે છે, કયા વર્ગોને વિશેષ છૂટછાટ આપવામાં આવે છે અને રાજ્યના વિવિધ સમાજોની પરંપરાઓને કેવી રીતે ધ્યાનમાં લેવામાં આવે છે—તે મુદ્દાઓ આગળની ચર્ચાના કેન્દ્રમાં રહેશે.
મહારાષ્ટ્ર સરકાર સમિતિના રિપોર્ટના આધારે બિલ લાવે અને વિધાનસભામાં તે પસાર થાય તો UCC તરફ આગળ વધનારા મોટા રાજ્યોમાં મહારાષ્ટ્રનું નામ પણ ઉમેરાશે. મુખ્યમંત્રી દેવેન્દ્ર ફડણવીસની સાત સભ્યોની નિષ્ણાત સમિતિની જાહેરાતે એટલું સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે રાજ્ય સરકાર હવે યુનિફોર્મ સિવિલ કોડના મુદ્દાને માત્ર રાજકીય ચર્ચા સુધી મર્યાદિત રાખવા નહીં, પરંતુ કાયદાકીય ડ્રાફ્ટિંગની પ્રક્રિયા સુધી લઈ જવા માગે છે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
