ગુજરાતમાં સરકારી અનાજ ખરીદી અને જાહેર વિતરણ વ્યવસ્થામાં ગુણવત્તા તથા પારદર્શકતા વધારવા માટે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ આધારિત ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ શરૂ કરવામાં આવ્યો છે. ખરિફ માર્કેટિંગ સીઝન KMS-2025-26 અંતર્ગત ડાંગરની ખરીદી માટે પાયલોટ પ્રોજેક્ટ રૂપે અમદાવાદ, મહિસાગર, આણંદ અને પંચમહાલ જિલ્લાના 10 ખરીદ કેન્દ્રો પર AI-Based Grain Analyzer મુકવામાં આવ્યા હતા. આ મશીનો દ્વારા ડાંગરના સેમ્પલનું ગુણવત્તા આધારિત વિશ્લેષણ કરવામાં આવી રહ્યું છે.
ગુજરાત રાજ્ય નાગરિક પુરવઠા નિગમના જણાવ્યા મુજબ, અન્ન અને નાગરિક પુરવઠા મંત્રી રમણભાઈ સોલંકીના માર્ગદર્શન હેઠળ ખરીદી પ્રક્રિયામાં વધુ પારદર્શકતા, ચોકસાઈ અને ગુણવત્તા સુનિશ્ચિત કરવા માટે આ પ્રયોગ હાથ ધરવામાં આવ્યો છે.
4 જિલ્લાના 10 ખરીદ કેન્દ્રો પર AI Grain Analyzer
Upjao Agrotech Pvt. Ltd., ગાંધીનગર દ્વારા KMS-2025-26 ડાંગર ખરીદી અંતર્ગત પાયલોટ પ્રોજેક્ટ તરીકે કુલ 10 AI-Based Grain Analyzer કાર્યરત કરવામાં આવ્યા હતા.
મહિસાગર જિલ્લામાં લુણાવાડા અને સંતરામપુર, આણંદ જિલ્લામાં ખંભાત અને બોરસદ, અમદાવાદ જિલ્લામાં ધોળકા, બાવળા, વિરમગામ અને સાણંદ તેમજ પંચમહાલ જિલ્લામાં ગોધરા અને શહેરા ખરીદ કેન્દ્રોને આ પાયલોટ પ્રોજેક્ટમાં સામેલ કરવામાં આવ્યા છે.
કુલ 13,334 નોંધણીઓ
પાયલોટ પ્રોજેક્ટ હેઠળ વિવિધ ખરીદ કેન્દ્રોમાં ખેડૂતોની નોંધણી કરવામાં આવી હતી. લુણાવાડામાં 2,278, સંતરામપુરમાં 1,246, ખંભાતમાં 2,663, બોરસદમાં 884, ધોળકામાં 1,000, બાવળામાં 909, વિરમગામમાં 1,078, સાણંદમાં 1,288, ગોધરામાં 986 અને શહેરામાં 1,002 નોંધણીઓ થઈ હતી.
આ તમામ કેન્દ્રોને મળીને કુલ 13,334 નોંધણીઓ થઈ હોવાનું ગુજરાત રાજ્ય નાગરિક પુરવઠા નિગમ દ્વારા જણાવાયું છે.
AI દ્વારા 6,191 ડાંગરના સેમ્પલનું વિશ્લેષણ
10 ખરીદ કેન્દ્રો પર AI Grain Analyzer દ્વારા કુલ 6,191 ડાંગરના સેમ્પલનું પૃથ્થકરણ કરવામાં આવ્યું હતું. તેમાં 3,379 સેમ્પલ એટલે કે આશરે 54.6 ટકા Grade-A કેટેગરીમાં આવ્યા હતા, જ્યારે 2,812 સેમ્પલ એટલે કે 45.4 ટકા Common કેટેગરીમાં નોંધાયા હતા.
આ પ્રક્રિયામાં કુલ 341 સેમ્પલ રિજેક્ટ કરવામાં આવ્યા હતા. કેન્દ્રવાર સ્થિતિમાં ધોળકા ખાતે સૌથી વધુ 24 ટકા રિજેક્શન નોંધાયું હતું, જ્યારે વિરમગામ ખાતે રિજેક્શનનું પ્રમાણ શૂન્ય ટકા રહ્યું હતું.
AI મશીન કયા ગુણવત્તા માપદંડ ચેક કરે છે?
AI-Based Grain Analyzer દ્વારા અનાજના સેમ્પલમાં અનેક મહત્વપૂર્ણ ગુણવત્તા પરિમાણોનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવે છે. તેમાં વિદેશી પદાર્થ, ક્ષતિગ્રસ્ત અથવા વિકૃત અનાજ, અપરિપક્વ અથવા સંકોચાયેલ અનાજ, મિશ્રણ અને ભેજ જેવા પરિમાણોનો સમાવેશ થાય છે.
આ ટેકનોલોજીનો હેતુ ખરીદી સમયે અનાજની ગુણવત્તા વધુ ચોકસાઈથી ચકાસવાનો છે, જેથી ગુણવત્તાસભર અનાજ જ સરકારી ખરીદી પ્રક્રિયામાં સ્વીકારવામાં આવે.
AI મશીન ચલાવવા માટે સતત વીજ પુરવઠો અને દરેક સેન્ટર પર એક ઓપરેટરની જરૂર પડે છે. બીજી તરફ નિગમની હાલની થર્ડ પાર્ટી પદ્ધતિમાં બે વ્યક્તિઓ વૈજ્ઞાનિક સાધનો વડે વીજળી વગર પણ સેમ્પલિંગ અને ગ્રેડિંગની કામગીરી કરી શકે છે.
MSP હેઠળ અનેક અનાજની ખરીદી
ગુજરાતમાં મિનિમમ સપોર્ટ પ્રાઈસ એટલે કે MSP યોજના હેઠળ ઘઉં, ડાંગર, મકાઈ, જુવાર, બાજરી અને રાગીની ખરીદી કરવામાં આવે છે. ખરીદી પહેલાં સર્વેયિંગ અને ગ્રેડિંગ એજન્સીના ગ્રેડર દ્વારા અનાજની ગુણવત્તા ચકાસવામાં આવે છે.
નિગમ દ્વારા ઘઉં, ચોખા, ડાંગર, બાજરી, જુવાર, રાગી ઉપરાંત તુવેરદાળ, ચણા, સિંગતેલ, ડબલ ફોર્ટિફાઈડ મીઠું અને વ્હાઈટ સુગર M-30 જેવી વિવિધ ખાદ્ય વસ્તુઓનું પણ ખરીદ અને વિતરણ કરવામાં આવે છે.
ઘઉં-ચોખા માટે FCI અને MSP અનાજ માટે કેન્દ્રના ધોરણ
ઘઉં અને ચોખાની ખરીદી Food Corporation of Indiaના ગુણવત્તા માપદંડ પ્રમાણે કરવામાં આવે છે, જ્યારે MSP હેઠળ ખરીદવામાં આવતા અનાજ માટે કેન્દ્ર સરકારના Uniform Specifications લાગુ પડે છે.
નિગમનું કહેવું છે કે સરકારી ખરીદીમાં ગુણવત્તાની ચકાસણી માટે નક્કી કરાયેલા વૈજ્ઞાનિક અને ટેકનિકલ માપદંડનું પાલન કરવામાં આવે છે.
કેટલીક વસ્તુઓ માટે FSSAI કરતાં પણ વધુ કડક ધોરણ
ગુજરાત રાજ્ય નાગરિક પુરવઠા નિગમે તુવેરદાળ, ચણા, ખાદ્યતેલ, સુગર અને ડબલ ફોર્ટિફાઈડ સોલ્ટ જેવી વસ્તુઓ માટે પોતાના ગુણવત્તા ધોરણો નક્કી કર્યા છે.
નિગમના જણાવ્યા મુજબ, આ ધોરણો કેટલીક બાબતોમાં FSSAIના માપદંડ કરતાં પણ વધુ કડક રાખવામાં આવ્યા છે. તેનો મુખ્ય હેતુ જાહેર વિતરણ વ્યવસ્થામાં ગુણવત્તા સાથે કોઈ સમાધાન ન થાય તે સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.
તુવેરદાળ અને ચણામાં 100 ટકા ક્રોસ વેરિફિકેશન
તુવેરદાળ અને ચણાના સપ્લાય દરમિયાન ટ્રકને Single Used Wire Sealથી સીલ કરીને ગોડાઉન ખાતે મોકલવામાં આવે છે. ગોડાઉન મેનેજર દ્વારા સેમ્પલ લેવામાં આવે છે અને તેને વડી કચેરીની Quality Control શાખા મારફતે FRL ખાતે મોકલી 100 ટકા ક્રોસ વેરિફિકેશન કરવામાં આવે છે.
સેમ્પલના વિશ્લેષણ માટે IS:4333 (Part-I અને Part-II) 2018 તથા IS:2813:2015 જેવી પ્રમાણભૂત પરીક્ષણ પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
લાભાર્થીઓ સુધી ગુણવત્તાયુક્ત અનાજ પહોંચાડવાનો હેતુ
AI આધારિત ચકાસણી અને 100 ટકા ક્રોસ વેરિફિકેશન જેવી વ્યવસ્થાનો મુખ્ય હેતુ વિવિધ સરકારી યોજનાઓના લાભાર્થીઓ સુધી સ્વચ્છ, ભેળસેળરહિત અને ગુણવત્તાસભર અનાજ પહોંચાડવાનો છે.
નિગમના જણાવ્યા મુજબ, આવી ટેકનોલોજી આધારિત વ્યવસ્થા ગ્રાહકોના સ્વાસ્થ્યની સુરક્ષા માટે પણ મહત્વપૂર્ણ છે. સાથે જ અનાજની ખરીદીથી લઈને વિતરણ સુધીની પ્રક્રિયામાં પારદર્શકતા વધવાથી જાહેર વિતરણ વ્યવસ્થા પ્રત્યે લોકોનો વિશ્વાસ પણ વધુ મજબૂત થઈ શકે છે.
અનાજ ખરીદીમાં ટેકનોલોજીથી પારદર્શકતાની દિશામાં પગલું
ગુજરાતમાં AI Grain Analyzerનો પાયલોટ પ્રોજેક્ટ સરકારી અનાજ ખરીદીમાં ટેકનોલોજીના વધતા ઉપયોગનું મહત્વપૂર્ણ ઉદાહરણ છે. જો આ પાયલોટના પરિણામો અસરકારક સાબિત થાય તો ભવિષ્યમાં વધુ ખરીદ કેન્દ્રો પર આવી ટેકનોલોજીનો વ્યાપ વધારવાની શક્યતા બની શકે છે.
આ સમગ્ર પહેલનો કેન્દ્રબિંદુ ખેડૂતો પાસેથી અનાજની ખરીદીમાં ચોકસાઈ, ગુણવત્તા અને પારદર્શકતા વધારવાનો તેમજ અંતિમ લાભાર્થી સુધી ઉચ્ચ ગુણવત્તાનું અનાજ પહોંચાડવાનો છે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
