ભારતના આગામી ચોમાસાને લઈને એક ચિંતાજનક વૈશ્વિક પૂર્વાનુમાન સામે આવ્યું છે. યુરોપિયન યુનિયનની હવામાન એજન્સી ‘કોપરનિકસ ક્લાઈમેટ ચેન્જ સર્વિસ’ (C3S) દ્વારા જાહેર કરાયેલા તાજેતરના વિશ્લેષણ અનુસાર, વર્ષ 2026ના જુલાઈથી સપ્ટેમ્બર દરમિયાન ભારતના અનેક વિસ્તારોમાં સરેરાશ કરતાં ઓછો વરસાદ નોંધાઈ શકે છે.
ગ્લોબલ ક્લાઈમેટ મોડલ્સના આંકડા દર્શાવે છે કે પ્રશાંત મહાસાગરમાં વિકસતી મજબૂત અલ નીનો પરિસ્થિતિ, જેને કેટલાક હવામાન નિષ્ણાતો ‘ગોડઝિલા અલ નીનો’ તરીકે વર્ણવી રહ્યા છે, તે ભારતના ચોમાસા પર ગંભીર અસર કરી શકે છે. ખાસ કરીને ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર, મધ્ય પ્રદેશ, રાજસ્થાન અને પશ્ચિમ ભારતના અન્ય વિસ્તારો માટે આ ચેતવણી મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહી છે.
ગુજરાત અને પશ્ચિમ ભારત માટે સૌથી મોટી ચિંતા
પૂર્વાનુમાન મુજબ પશ્ચિમ અને મધ્ય ભારતના વિસ્તારોમાં વરસાદમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો જોવા મળી શકે છે. ગુજરાત એવા રાજ્યોમાં સામેલ છે જ્યાં વરસાદ લાંબા ગાળાની સરેરાશ કરતાં નોંધપાત્ર ઓછો રહેવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.
આ ઉપરાંત કોંકણ, ગોવા અને મહારાષ્ટ્રના દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં પણ વરસાદમાં 100થી 200 મીમી અથવા તેનાથી વધુ ઘટાડો થવાની શક્યતા દર્શાવવામાં આવી છે. જો આવું થાય તો કૃષિ, પીવાના પાણીની વ્યવસ્થા અને જળાશયો પર સીધી અસર પડી શકે છે.
શું છે ‘ગોડઝિલા અલ નીનો’?
અલ નીનો એક કુદરતી હવામાન પ્રક્રિયા છે, જેમાં પ્રશાંત મહાસાગરના મધ્ય અને પૂર્વીય ભાગમાં દરિયાઈ સપાટીનું તાપમાન સામાન્ય કરતાં વધુ વધી જાય છે. જ્યારે આ તાપમાન અસામાન્ય રીતે ખૂબ જ વધુ વધે છે અને તેની અસર વૈશ્વિક હવામાન પર વ્યાપક બને છે, ત્યારે તેને અનૌપચારિક રીતે ‘ગોડઝિલા અલ નીનો’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ પરિસ્થિતિ દરમિયાન વૈશ્વિક પવનચક્ર અને વરસાદી પ્રણાલીઓમાં મોટા ફેરફારો થાય છે. જેના કારણે ભારત તરફ આવતાં ચોમાસાના પવનો નબળા પડી શકે છે અને વરસાદી વાદળોની રચનામાં ઘટાડો થઈ શકે છે.
IMDએ પણ વ્યક્ત કરી છે ચિંતા
ભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD)એ પણ અગાઉના લાંબા ગાળાના પૂર્વાનુમાનમાં ચોમાસા દરમિયાન સામાન્ય સરેરાશ કરતાં ઓછા વરસાદની શક્યતા દર્શાવી હતી. IMDના અંદાજ મુજબ જૂનથી સપ્ટેમ્બર દરમિયાન દેશને લાંબા ગાળાની સરેરાશના આશરે 90%થી 92% જેટલો વરસાદ મળી શકે છે.
હાલાંકે હવામાન નિષ્ણાતો સ્પષ્ટ કરે છે કે લાંબા ગાળાના પૂર્વાનુમાનોમાં સમયાંતરે ફેરફાર થઈ શકે છે અને ચોમાસાના અંતિમ વર્તન અંગે હજુ સતત નિરીક્ષણ ચાલી રહ્યું છે.
કૃષિ અને અર્થતંત્ર પર પડી શકે મોટી અસર
ભારતની ખરીફ ખેતી મોટા પ્રમાણમાં ચોમાસા પર આધારિત છે. ડાંગર, મકાઈ, કપાસ, સોયાબીન, કઠોળ અને તેલીબિયાં જેવા મુખ્ય પાકો માટે પૂરતો વરસાદ અત્યંત જરૂરી છે.
જો વરસાદમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થશે તો પાક ઉત્પાદન પર અસર પડી શકે છે, જેના કારણે ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓના ભાવમાં વધારો અને મોંઘવારીનું દબાણ વધવાની શક્યતા છે. ગ્રામીણ અર્થતંત્ર પર પણ તેની સીધી અસર જોવા મળી શકે છે.
પાણીની તંગી અને ગરમીનું સંકટ
વરસાદ ઓછો રહે તો દેશના ડેમો, જળાશયો અને ભૂગર્ભ જળસ્તરો પર દબાણ વધી શકે છે. નિષ્ણાતોના મતે, જો સ્થિતિ ગંભીર બને તો કેટલાક વિસ્તારોમાં પીવાના પાણીની સમસ્યા ઊભી થઈ શકે છે.
આ ઉપરાંત અલ નીનો વૈશ્વિક તાપમાન વધારવા માટે પણ જવાબદાર માનવામાં આવે છે. જેના કારણે આગામી શિયાળો સામાન્ય કરતાં ગરમ રહેવાની અને આગામી વર્ષે હીટવેવની તીવ્રતા વધવાની શક્યતા પણ વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.
હજુ પણ આશા બાકી
નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે આ પૂર્વાનુમાન ચોમાસાની મધ્ય સીઝન પહેલાંનું છે અને આગામી અઠવાડિયાઓમાં હવામાન મોડલ્સમાં ફેરફાર આવી શકે છે. દેશના તમામ વિસ્તારોમાં એકસરખી સ્થિતિ રહેશે એવું પણ જરૂરી નથી.
પૂર્વ અને ઉત્તર ભારતના કેટલાક વિસ્તારોમાં વરસાદનું પ્રદર્શન વધુ સારું રહેવાની સંભાવના વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. તેમ છતાં સરકારો, કૃષિ વિભાગો અને ખેડૂતોને અત્યારથી જ પાણી સંરક્ષણ, માઇક્રો સિંચાઈ અને ઓછા પાણીમાં ઉગી શકે તેવા પાકો અંગે આયોજન શરૂ કરવાની સલાહ આપવામાં આવી રહી છે.
વૈશ્વિક સ્તરે પણ પડશે અસર
અલ નીનોની અસર માત્ર ભારત પૂરતી મર્યાદિત રહેતી નથી. ઓસ્ટ્રેલિયા, ઇન્ડોનેશિયા અને દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયાના દેશોમાં દુષ્કાળ અને જંગલ આગનું જોખમ વધી શકે છે. જ્યારે દક્ષિણ અમેરિકાના કેટલાક વિસ્તારોમાં અતિવૃષ્ટિ અને પૂર જેવી સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે.
આબોહવાના આ બદલાતા પેટર્નને કારણે વૈશ્વિક કૃષિ ઉત્પાદન અને કોફી, ખાંડ, કોકો તથા પામ ઓઈલ જેવી કોમોડિટીઝની સપ્લાય ચેઇન પણ પ્રભાવિત થઈ શકે છે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
