ભારતની આંતરરાષ્ટ્રીય સરહદો નજીક સ્થાપિત થનારા સોલાર, વિન્ડ અને હાઇબ્રિડ એનર્જી પ્રોજેક્ટ્સને લઈને કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રાલયે નવી રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માર્ગદર્શિકા જારી કરી છે. સરહદી વિસ્તારોમાં ઊર્જા પ્રોજેક્ટ્સના ઝડપી વિકાસ વચ્ચે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે અનેક કડક નિયંત્રણો નક્કી કરવામાં આવ્યા છે. નવી ગાઈડલાઈન હેઠળ સરહદથી અંતરના આધારે પ્રોજેક્ટની મંજૂરી, બાંધકામની ઊંચાઈ, કર્મચારીઓની ચકાસણી, વિદેશી નાગરિકોની નિમણૂક અને ડ્રોન ખતરાને લઈને વિશેષ નિયમો લાગુ પડશે.
નવા નિયમોની સૌથી મહત્વપૂર્ણ જોગવાઈ મુજબ આંતરરાષ્ટ્રીય સરહદથી 1 કિલોમીટર સુધીનો વિસ્તાર ‘નો-ગો ઝોન’ ગણાશે. આ વિસ્તારમાં સોલાર, વિન્ડ કે હાઇબ્રિડ એનર્જી પ્રોજેક્ટ સંબંધિત કોઈ પ્રવૃત્તિ કરવાની મંજૂરી નહીં મળે.
પ્રોજેક્ટ સાઇટ પર એન્ટિ-ડ્રોન સિસ્ટમ ફરજિયાત
સરહદી વિસ્તારોમાં ડ્રોન મારફતે જાસૂસી, તોડફોડ અથવા અન્ય સુરક્ષા જોખમોને ધ્યાનમાં રાખીને એનર્જી પ્રોજેક્ટ્સની સાઇટ પર એન્ટિ-ડ્રોન સિસ્ટમ સ્થાપિત કરવી ફરજિયાત કરવામાં આવી છે.
ડેવલપર્સે પ્રોજેક્ટ સાઇટની સુરક્ષા માટે એવી વ્યવસ્થા કરવી પડશે કે જેમાં સંવેદનશીલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને ઊર્જા સ્થાપનો પર શંકાસ્પદ ડ્રોનની ઓળખ અને તેને રોકવાની ક્ષમતા ઉપલબ્ધ હોય.
આ ઉપરાંત કટોકટી અથવા રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાની જરૂરિયાત ઊભી થાય ત્યારે સુરક્ષા દળો સરળતાથી સાઇટ સુધી પહોંચી શકે તે માટે યોગ્ય રસ્તાઓ અને ઍક્સેસ રૂટ પણ તૈયાર રાખવા પડશે.
સરહદથી 1 કિમી સુધી કોઈ એનર્જી પ્રોજેક્ટ નહીં
નવી સુરક્ષા ગાઈડલાઈન મુજબ સરહદથી અંતરના આધારે અલગ-અલગ નિયંત્રણો નક્કી કરવામાં આવ્યા છે.
સરહદથી 1 કિલોમીટર સુધીનો વિસ્તાર સંપૂર્ણ ‘નો-ગો ઝોન’ રહેશે. અહીં સોલાર પેનલ, વિન્ડ ટર્બાઇન અથવા અન્ય કોઈ પાવર ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સ્થાપિત કરવાની મંજૂરી નહીં મળે.
સરહદથી 20 કિલોમીટર સુધીના વિસ્તારમાં આવેલા પ્રોજેક્ટ માટે સંરક્ષણ મંત્રાલયનું અલગ NOC ફરજિયાત રહેશે. એટલે કે અન્ય સરકારી મંજૂરીઓ હોવા છતાં ડિફેન્સ મિનિસ્ટ્રીની નો-ઓબ્જેક્શન સર્ટિફિકેટ લેવી પડશે.
સરહદથી 50 કિલોમીટર સુધીના વિસ્તારને સુરક્ષા દૃષ્ટિએ સંવેદનશીલ ગણવામાં આવ્યો છે. અહીં કોઈ પણ પ્રોજેક્ટ શરૂ કરતાં પહેલાં કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રાલયનું સુરક્ષા ક્લિયરન્સ મેળવવું જરૂરી રહેશે.
સરહદથી અંતર પ્રમાણે ઇમારતોની ઊંચાઈ પર નિયંત્રણ
એનર્જી પ્રોજેક્ટ્સમાં બનતી ઓફિસ, સ્ટોરેજ, કંટ્રોલ રૂમ અને અન્ય ઇમારતોની ઊંચાઈ પર પણ મર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી છે.
સરહદથી 1થી 8 કિલોમીટર વચ્ચે ઇમારતની ઊંચાઈ મહત્તમ 3 મીટર રાખી શકાશે. જ્યારે 8થી 20 કિલોમીટર વચ્ચે મહત્તમ 5 મીટર અને 20થી 50 કિલોમીટર વચ્ચે વધુમાં વધુ 15 મીટર સુધીની ઇમારતને મંજૂરી આપી શકાશે.
આ નિયમનો હેતુ સરહદી વિસ્તારોમાં ઊંચી ઇમારતો અથવા સ્ટ્રક્ચરનો જાસૂસી કે અન્ય સુરક્ષા હેતુથી ઉપયોગ થવાની શક્યતા ઘટાડવાનો છે.
5 કિમી વિસ્તારમાં હોટેલ અને રહેણાક સુવિધાઓ પર નિયંત્રણ
સુરક્ષાની દૃષ્ટિએ પ્રોજેક્ટની આસપાસ અનિયંત્રિત માનવીય અવરજવર રોકવા માટે પણ ખાસ જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. પ્રોજેક્ટની નજીકના 5 કિલોમીટર વિસ્તારમાં હોટેલ, ગેસ્ટ હાઉસ અથવા રહેણાક સંબંધિત સુવિધાઓ પર પ્રતિબંધ અથવા કડક નિયંત્રણ લાગુ થઈ શકે છે.
આ પગલું ખાસ કરીને એવા વિસ્તારોમાં મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે જ્યાં એનર્જી પ્રોજેક્ટ સીધા આંતરરાષ્ટ્રીય સરહદ નજીક આવેલા હોય.
પાકિસ્તાન, ચીન અને બાંગ્લાદેશના કર્મચારીઓને મંજૂરી વગર કામ નહીં
નવી ગાઈડલાઈન હેઠળ ભારત સાથે જમીની સરહદ ધરાવતા દેશો અંગે પણ ખાસ સુરક્ષા જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.
પાકિસ્તાન, ચીન અને બાંગ્લાદેશ સહિત ભારત સાથે લેન્ડ બોર્ડર શેર કરતા દેશોના એન્જિનિયર, કર્મચારી, ટેક્નિશિયન કે શ્રમિકને કેન્દ્ર સરકારની પૂર્વ મંજૂરી વગર સરહદી એનર્જી પ્રોજેક્ટમાં કામે રાખી શકાશે નહીં.
પ્રોજેક્ટ ડેવલપર દ્વારા વિદેશી નાગરિકોને રોજગાર આપવામાં આવે તો તેમની સંપૂર્ણ માહિતી અને મંજૂરી પ્રક્રિયા સુરક્ષા એજન્સીઓ સમક્ષ રજૂ કરવાની રહેશે.
તમામ કર્મચારીઓનું પોલીસ અને BSF વેરિફિકેશન
પ્રોજેક્ટ સાઇટ પર કામ કરતા દરેક કર્મચારી અને શ્રમિક માટે સુરક્ષા ચકાસણી વધુ કડક બનાવવામાં આવી છે.
કોઈપણ કર્મચારીને ફિલ્ડ અથવા પ્રોજેક્ટના સંવેદનશીલ વિસ્તારમાં મોકલતા પહેલાં તેનું સ્થાનિક પોલીસ અને BSF દ્વારા પૂર્વ-વેરિફિકેશન કરાવવું પડશે.
બાંધકામની કામગીરી ચાલતી હોય ત્યારે શ્રમિકો, કોન્ટ્રાક્ટરો અને વિદેશી નાગરિકોના પ્રવેશ પર સતત નજર રાખવા માટે પ્રોજેક્ટ સાઇટ પર વિશેષ પોલીસ ચોકી સ્થાપવાની પણ જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.
વિદેશી કંપનીને જમીન ટ્રાન્સફર કરવા કેન્દ્રની મંજૂરી જરૂરી
નવી ગાઈડલાઈન પ્રમાણે સરહદી વિસ્તારમાં આવેલા એનર્જી પ્રોજેક્ટની જમીન કે અન્ય મહત્વપૂર્ણ સંપત્તિ કોઈ પણ વિદેશી કંપનીને સરળતાથી ટ્રાન્સફર કરી શકાશે નહીં.
કેન્દ્ર સરકાર અને ગૃહ મંત્રાલયની પૂર્વ મંજૂરી વિના પ્રોજેક્ટની જમીન કોઈ વિદેશી કંપની કે સંસ્થાને ટ્રાન્સફર કરવાની મનાઈ રહેશે. આ નિયમ દ્વારા સરહદ નજીકની વ્યૂહાત્મક જમીન અને મહત્વપૂર્ણ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર વિદેશી નિયંત્રણ ન વધે તે સુનિશ્ચિત કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે.
જૂના પ્રોજેક્ટ્સને ફરી સુરક્ષા મંજૂરી લેવાની જરૂર નહીં
જે એનર્જી પ્રોજેક્ટ્સે નવી ગાઈડલાઈન અમલમાં આવે તે પહેલાં જ કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રાલય પાસેથી સુરક્ષા ક્લિયરન્સ મેળવી લીધું હોય અથવા સંરક્ષણ મંત્રાલય પાસેથી NOC મેળવ્યું હોય તેમને ફરીથી અરજી કરવાની જરૂર નહીં પડે.
આથી પહેલેથી મંજૂર થયેલા પ્રોજેક્ટ્સની પ્રક્રિયામાં અનાવશ્યક વિલંબ નહીં થાય, પરંતુ ભવિષ્યના નવા પ્રોજેક્ટ્સ પર નવી સુરક્ષા શરતો લાગુ પડશે.
કટોકટીમાં સુરક્ષા દળો માટે અલગ રસ્તાની વ્યવસ્થા
પ્રોજેક્ટ ડેવલપર્સે એવી આંતરિક રોડ કનેક્ટિવિટી તૈયાર કરવાની રહેશે જેને જરૂર પડે ત્યારે BSF, સશસ્ત્ર દળો અથવા અન્ય સુરક્ષા એજન્સીઓ ઉપયોગમાં લઈ શકે.
સરહદ નજીક આવેલી ઊર્જા સુવિધાઓને વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવતી હોવાથી ઈમરજન્સી દરમિયાન સુરક્ષા દળોની ઝડપી અવરજવર શક્ય બને તે માટે આ જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.
આદેશની નકલ માત્ર ગુજરાત સરકારને મોકલાતા ચર્ચા
આ માર્ગદર્શિકા અંગે એક મહત્વપૂર્ણ બાબત એ પણ સામે આવી છે કે આદેશની નકલ સંરક્ષણ મંત્રાલય, નવીન અને નવીનીકરણીય ઊર્જા મંત્રાલય, ઇન્ટેલિજન્સ બ્યુરો અને BSFના ઉચ્ચ અધિકારીઓ સાથે ગુજરાત સરકારના મુખ્ય સચિવને પણ સીધી મોકલવામાં આવી હોવાનું જણાવાયું છે.
લિસ્ટમાં અન્ય સરહદી રાજ્યોનો સીધો ઉલ્લેખ ન હોવાનું ધ્યાન ખેંચે છે. ગુજરાતની લાંબી પાકિસ્તાન સરહદ, ખાસ કરીને કચ્છ અને ઉત્તર ગુજરાત વિસ્તારમાં મોટા પ્રમાણમાં વિકસતા સોલાર અને વિન્ડ એનર્જી પ્રોજેક્ટ્સને કારણે રાજ્ય આ સુરક્ષા નીતિના કેન્દ્રમાં હોવાનું માનવામાં આવી રહ્યું છે.
કચ્છમાં મોટા રિન્યુએબલ એનર્જી પ્રોજેક્ટ્સને થઈ શકે અસર
ગુજરાતના કચ્છ સહિતના સરહદી વિસ્તારોમાં વિશાળ સોલાર અને વિન્ડ એનર્જી પાર્ક વિકસાવવામાં આવી રહ્યા છે. નવી ગાઈડલાઈન લાગુ થયા બાદ નવા પ્રોજેક્ટ્સની ડિઝાઇન, જમીન પસંદગી, કર્મચારી નિયુક્તિ અને સુરક્ષા ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં મોટા ફેરફાર કરવા પડી શકે છે.
ખાસ કરીને 50 કિલોમીટરની સરહદી પટ્ટીમાં આવતા પ્રોજેક્ટ્સ માટે સુરક્ષા ક્લિયરન્સ હવે પ્રોજેક્ટ મંજૂરી પ્રક્રિયાનું મહત્વપૂર્ણ પગલું બની જશે.
અમિત શાહની કચ્છ મુલાકાત બાદ ગાઈડલાઈનનું ટાઈમિંગ ચર્ચામાં
કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહે મે માસના અંતમાં કચ્છના સરહદી વિસ્તારોની મુલાકાત લીધી હતી. ત્યારબાદ જુલાઈમાં સરહદી એનર્જી પ્રોજેક્ટ્સ માટે નવી રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા ગાઈડલાઈન બહાર પાડવામાં આવી હોવાનું જણાવાયું છે.
આ બંને ઘટનાક્રમના ટાઈમિંગને કારણે એવું માનવામાં આવી રહ્યું છે કે સરહદની સુરક્ષા, રિન્યુએબલ એનર્જી ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાં વધતા રોકાણને ધ્યાનમાં રાખીને કેન્દ્ર સરકારે સુરક્ષા પ્રોટોકોલ વધુ કડક બનાવ્યા છે.
રિન્યુએબલ એનર્જી સાથે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા પર કેન્દ્રનો ફોકસ
ભારતમાં સોલાર અને વિન્ડ એનર્જી ક્ષમતા ઝડપથી વધી રહી છે અને ગુજરાત, રાજસ્થાન સહિતના સરહદી રાજ્યોમાં મોટા પાયે રિન્યુએબલ એનર્જી પ્રોજેક્ટ્સ વિકસાવવામાં આવી રહ્યા છે.
આ પરિસ્થિતિમાં સરકારની નવી ગાઈડલાઈનનો મુખ્ય હેતુ વિકાસ અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા વચ્ચે સંતુલન જાળવવાનો છે. એનર્જી ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર દેશ માટે વ્યૂહાત્મક સંપત્તિ હોવાથી સરહદ નજીક તેની સુરક્ષાને વધુ પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી રહી છે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
