ભારતના 80મા સ્વતંત્રતા દિવસની ઉજવણી દરમિયાન રાષ્ટ્રીય રાજધાની દિલ્હીમાં સ્વદેશી 105mm Light Field Gun (LFG) દ્વારા પરંપરાગત 21 તોપોની સલામી આપવામાં આવી. રાષ્ટ્રીય પર્વના સૌથી ગૌરવપૂર્ણ અને શિસ્તબદ્ધ સૈન્ય સમારોહોમાં સ્થાન ધરાવતી આ સલામી હવે ભારતની વધતી આત્મનિર્ભર સંરક્ષણ ક્ષમતાનું પણ પ્રતીક બની રહી છે. અગાઉ આવા ઔપચારિક પ્રસંગોમાં બ્રિટિશ યુગની તોપોનો ઉપયોગ થતો હતો, પરંતુ હવે ભારતીય બનાવટની 105mm લાઇટ ફીલ્ડ ગનનો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
રાષ્ટ્રધ્વજ ફરકાવવાની વિધિ અને રાષ્ટ્રગાન સાથે તાલમેલ સાધીને આપવામાં આવતી 21 તોપોની સલામી માત્ર સૈન્ય શક્તિનું પ્રદર્શન નથી, પરંતુ દેશ માટે બલિદાન આપનાર શહીદો અને સશસ્ત્ર દળોના સન્માનનું પણ પ્રતીક માનવામાં આવે છે. સ્વદેશી તોપોના ઉપયોગને કારણે આ પરંપરામાં ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ અને આત્મનિર્ભર ભારતનો સંદેશ પણ જોડાયો છે.
બ્રિટિશ યુગની તોપોની જગ્યાએ સ્વદેશી Light Field Gun
ભારતના સ્વતંત્રતા દિવસની 21 તોપોની સલામીમાં અગાઉ બ્રિટિશ મૂળની તોપોનો ઉપયોગ થતો હતો. સમય સાથે ભારતીય સેનાએ ઔપચારિક સલામી માટે સ્વદેશી 105mm લાઇટ ફીલ્ડ ગન અપનાવી છે. આ બદલાવ ભારતના સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં વધી રહેલી સ્વદેશી ક્ષમતા અને વિદેશી હથિયારો પરની નિર્ભરતા ઘટાડવાની દિશામાં મહત્વપૂર્ણ પ્રતીક તરીકે જોવામાં આવે છે.
105mm LFG ભારતીય તોપખાનાની લાંબા સમયથી કાર્યરત મહત્વપૂર્ણ સિસ્ટમોમાંની એક છે. તે પ્રમાણમાં હળવી હોવાથી તેની પરિવહન ક્ષમતા વધુ છે અને તેને વિવિધ ભૂપ્રદેશમાં ઝડપી રીતે તૈનાત કરી શકાય છે.
105mm Light Field Gunની રેન્જ 17.2 કિલોમીટર
105mm લાઇટ ફીલ્ડ ગનની સૌથી મોટી ખાસિયતોમાં તેની મોબિલિટી અને ફાયરિંગ ક્ષમતા સામેલ છે. ઉપલબ્ધ સ્પેસિફિકેશન મુજબ તેની મહત્તમ રેન્જ આશરે 17.2 કિલોમીટર સુધી છે. તીવ્ર ફાયરિંગ સ્થિતિમાં આ તોપ એક મિનિટમાં આશરે 6 રાઉન્ડ સુધી ફાયર કરી શકે છે.
આ ક્ષમતાને કારણે LFGને માત્ર સેરેમોનિયલ ભૂમિકા સુધી મર્યાદિત માનવામાં આવતી નથી. તે ભારતીય તોપખાનાની કાર્યક્ષમ અને મોબાઇલ ફાયર સપોર્ટ સિસ્ટમ તરીકે લાંબા સમયથી સેવા આપી રહી છે.
જૂની ફીલ્ડ ગન કરતાં લગભગ એક ટન હળવી
105mm Light Field Gunનો વિકાસ ભારતીય ઓર્ડનન્સ વ્યવસ્થાએ 1980ના દાયકાની શરૂઆતમાં કર્યો હતો. ઉપલબ્ધ સૈન્ય માહિતી મુજબ લાઇટ ફીલ્ડ ગન પરંપરાગત ભારતીય ફીલ્ડ ગનની સરખામણીમાં આશરે એક ટન જેટલી હળવી છે. ભારતીય ફીલ્ડ ગનનું વજન અંદાજે 3,450 કિલોગ્રામ જ્યારે LFGનું વજન આશરે 2,380 કિલોગ્રામ દર્શાવવામાં આવે છે.
વજન ઓછું હોવાને કારણે તોપને એક સ્થાનેથી બીજા સ્થાને ખસેડવાની કામગીરી ઝડપી બને છે. મુશ્કેલ સરહદી વિસ્તાર અથવા પહાડી પ્રદેશમાં આ પ્રકારની મોબિલિટી સૈન્ય અભિયાન દરમિયાન વિશેષ મહત્વ ધરાવે છે.
52 સેકન્ડમાં પૂર્ણ થાય છે 21 તોપોની સલામી
21 તોપોની સલામી એક અત્યંત ચોકસાઈપૂર્વક યોજાતી સૈન્ય વિધિ છે. આ પ્રક્રિયામાં અનેક તોપોને એક નિર્ધારિત ક્રમ અને સમયાંતરે ફાયર કરવામાં આવે છે, જેથી સમગ્ર સલામી રાષ્ટ્રગાન સાથે સંપૂર્ણ તાલમેલમાં પૂર્ણ થાય.
105mm LFG સાથે કરવામાં આવતી સેરેમોનિયલ ડ્રિલમાં 21 રાઉન્ડની સલામી આશરે 52 સેકન્ડમાં પૂર્ણ કરવાની ચોક્કસ તાલીમ આપવામાં આવે છે. આવી સલામી માટે દરેક ગન ક્રૂએ સમય, સંકેત અને ફાયરિંગ ક્રમનું અત્યંત કડક પાલન કરવું પડે છે. 2026ના ગણતંત્ર દિવસની તૈયારી દરમિયાન પણ 105mm સ્વદેશી તોપ સાથે 52 સેકન્ડની 21-ગન સલામીની ચોકસાઈ ખાસ નોંધવામાં આવી હતી.
રાષ્ટ્રગાન સાથે ગુંજે છે તોપોની સલામી
તોપોની સલામીનો સમય રાષ્ટ્રધ્વજ અને રાષ્ટ્રગાનની વિધિ સાથે સંકલિત કરવામાં આવે છે. આ માટે સેરેમોનિયલ બેટરીના જવાનો લાંબા સમય સુધી રિહર્સલ કરે છે. ગન નંબર, લોડિંગ, ફાયરિંગ ઓર્ડર અને સેકન્ડના અંતર સુધી દરેક બાબત અગાઉથી નક્કી કરવામાં આવે છે.
એક પણ ગોળો ખોટા સમયે ફાયર થાય તો સમગ્ર સમારોહનું સંકલન ખોરવાઈ શકે છે. આ કારણસર સૈનિકો માટે આ માત્ર તોપ ચલાવવાની પ્રક્રિયા નથી, પરંતુ ઉચ્ચ સ્તરની સૈન્ય શિસ્ત, તાલમેલ અને ચોકસાઈની કસોટી છે.
સ્વદેશી તોપ અને આત્મનિર્ભર ભારતનો સંદેશ
સ્વતંત્રતા દિવસ જેવી રાષ્ટ્રીય ઉજવણીમાં ભારતીય બનાવટની તોપનો ઉપયોગ ભારતના સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં થયેલા સ્વદેશીકરણને પણ ઉજાગર કરે છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ભારતીય સેનાએ તોપખાના સહિત વિવિધ ક્ષેત્રોમાં દેશમાં વિકસાવવામાં આવેલા હથિયારો અને સિસ્ટમોને વધુ મહત્વ આપવાનું શરૂ કર્યું છે.
ભારતે ATAGS અને Dhanush જેવી નવી પેઢીની સ્વદેશી આર્ટિલરી સિસ્ટમ્સના વિકાસ પર પણ ભાર મૂક્યો છે. DRDOના નેતૃત્વે પણ તાજેતરના વર્ષોમાં આર્ટિલરી સહિતના પરંપરાગત હથિયારોમાં સ્વદેશીકરણ ઝડપથી આગળ વધી રહ્યું હોવાનું જણાવ્યું છે.
Operation Sindoor દરમિયાન આર્ટિલરીની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા
મે 2025ના Operation Sindoor દરમિયાન ભારતીય સેનાના આર્ટિલરી યુનિટ્સે પણ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી. 22 એપ્રિલ, 2025ના પહલગામ આતંકવાદી હુમલા બાદ ભારતે 7 મેના રોજ પાકિસ્તાન અને પાકિસ્તાન-અધિકૃત કાશ્મીરમાં આવેલા આતંકવાદી ઠેકાણાઓ સામે સૈન્ય કાર્યવાહી શરૂ કરી હતી. આ અભિયાન દરમિયાન હવાઈ શક્તિ સાથે આર્ટિલરી અને અન્ય ગ્રાઉન્ડ-બેઝ્ડ સિસ્ટમ્સનો પણ સંકલિત ઉપયોગ થયો હતો.
ઓપરેશન સિંદૂર બાદ ભારતીય તોપખાનાની ઝડપી તૈનાતી અને સંકલિત ફાયરપાવર અંગે પણ ચર્ચા થઈ હતી. આ સમગ્ર અભિયાને ભારતની બહુઆયામી સૈન્ય ક્ષમતાને ઉજાગર કરી હતી.
સેરેમોનિયલ સલામીથી યુદ્ધક્ષેત્ર સુધી ભારતીય તોપખાનાની શક્તિ
105mm Light Field Gunનું મહત્વ એ વાતમાં પણ છે કે તેની ઓળખ માત્ર રાષ્ટ્રીય પર્વોની સલામી સુધી મર્યાદિત નથી. તેના વિવિધ વર્ઝન ભારતીય સેનામાં દાયકાઓથી કાર્યરત છે અને તોપખાનાની મોબિલિટી તથા ફાયર સપોર્ટમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
એક તરફ લાલ કિલ્લા પાસે રાષ્ટ્રગાન સાથે ગુંજતી 21 તોપોની સલામી ભારતીય સૈન્ય પરંપરા અને રાષ્ટ્રગૌરવનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, તો બીજી તરફ સ્વદેશી તોપનો ઉપયોગ બદલાતા ભારતની સંરક્ષણ ક્ષમતા અને આત્મનિર્ભરતાની કહાની પણ રજૂ કરે છે.
સ્વતંત્રતા દિવસે સ્વદેશી શક્તિનું પ્રદર્શન
80મા સ્વતંત્રતા દિવસની ઉજવણી દરમિયાન સ્વદેશી 105mm Light Field Gunથી આપવામાં આવેલી સલામી દેશ માટે વિશેષ પ્રતીકાત્મક મહત્વ ધરાવે છે. જે રાષ્ટ્ર એક સમયે ઔપચારિક સલામી માટે પણ વિદેશી મૂળની તોપો પર નિર્ભર હતું, તે આજે પોતાની બનાવટની તોપો સાથે રાષ્ટ્રીય પર્વની સૌથી ગૌરવપૂર્ણ સૈન્ય પરંપરાને આગળ વધારી રહ્યું છે.
આ 21 તોપોની સલામી સૈન્ય શિસ્ત, રાષ્ટ્રપ્રેમ અને પરંપરાની સાથે ભારતના સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં વધી રહેલી આત્મનિર્ભરતાનો પણ શક્તિશાળી સંદેશ આપે છે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
