ઉત્તર પ્રદેશના બરેલીમાં સપ્ટેમ્બર 2025માં થયેલી હિંસાના કેસમાં ઇત્તેહાદ-એ-મિલ્લત કાઉન્સિલ (IMC)ના પ્રમુખ મૌલાના તૌકીર રઝા ખાનને અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટમાંથી રાહત મળી નથી. જસ્ટિસ આશુતોષ શ્રીવાસ્તવની બેન્ચે તેમની જામીન અરજી ફગાવી દીધી છે. કોર્ટના આદેશમાં ખાસ કરીને “ગુસ્તાખ-એ-નબી કી એક હી સજા, સર તન સે જુદા” જેવા નારાની ગંભીર નોંધ લેવામાં આવી છે. કોર્ટે કહ્યું કે આવો નારો કાયદાના શાસન તેમજ ભારતની સંપ્રભુતા અને અખંડિતતાને પડકાર આપે છે.
આ કેસ 26 સપ્ટેમ્બર 2025ના રોજ બરેલીમાં થયેલી હિંસા સાથે જોડાયેલો છે. પ્રોસિક્યુશન અનુસાર પોલીસ દ્વારા ભીડને રોકવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવતા પથ્થરમારો, પેટ્રોલ બોમ્બ ફેંકવા અને ગોળીબાર જેવી હિંસક ઘટનાઓ બની હતી, જેમાં પોલીસકર્મીઓ ઘાયલ થયા અને જાહેર સંપત્તિને નુકસાન થયું હતું. તૌકીર રઝા સામે આરોપ છે કે તેમણે મુસ્લિમ સમુદાયના લોકોને ઇસ્લામિયા ઇન્ટર કોલેજ મેદાનમાં એકત્ર થવા માટે આહ્વાન કર્યું હતું.
‘સર તન સે જુદા’ અંગે અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટની મહત્વપૂર્ણ ટિપ્પણી
તૌકીર રઝાની જામીન અરજી પર નિર્ણય આપતાં અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટે “સર તન સે જુદા” નારાની પ્રકૃતિ અંગે મહત્વપૂર્ણ ટિપ્પણી કરી.
કોર્ટે જણાવ્યું કે આ નારાની સરખામણી “નારા-એ-તકબીર, અલ્લાહુ અકબર”, “જો બોલે સો નિહાલ, સત શ્રી અકાલ”, “જય શ્રીરામ” અથવા “હર હર મહાદેવ” જેવા ધાર્મિક નારાઓ સાથે કરી શકાય નહીં.
હાઈકોર્ટના જણાવ્યા મુજબ અન્ય ધાર્મિક નારા સંબંધિત ઈશ્વર અથવા ગુરુ પ્રત્યે શ્રદ્ધા અને સન્માન વ્યક્ત કરે છે, જ્યારે “સર તન સે જુદા” નારો કાયદાની સત્તાને પડકારતો અને લોકોને હિંસક વિદ્રોહ તરફ ઉશ્કેરતો હોવાનું જણાય છે.
Bareilly Violence 2025: શું હતો સમગ્ર મામલો?
પ્રોસિક્યુશનના કેસ અનુસાર સપ્ટેમ્બર 2025માં બરેલીમાં મુસ્લિમ સમુદાય સામે કથિત અત્યાચાર અને ખોટા કેસોના વિરોધમાં લોકોને એકત્ર થવા માટે આહ્વાન કરવામાં આવ્યું હતું.
સ્થાનિક પ્રશાસને 25 સપ્ટેમ્બર 2025ના રોજ BNSSની કલમ 163 હેઠળ જાહેર સ્થળે પાંચ કે તેથી વધુ લોકોના એકત્ર થવા પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો.
તેમ છતાં લગભગ 200થી 250 લોકો ઇસ્લામિયા ઇન્ટર કોલેજ તરફ આગળ વધ્યા હોવાનો પ્રોસિક્યુશનનો દાવો છે. પોલીસ દ્વારા તેમને રોકવામાં આવતા સ્થિતિ હિંસક બની હતી.
પોલીસ પર પથ્થરમારો અને પેટ્રોલ બોમ્બ ફેંક્યાનો આરોપ
FIR અને પ્રોસિક્યુશનની રજૂઆત મુજબ ટોળાએ પોલીસ પર પથ્થરમારો કર્યો, પેટ્રોલ બોમ્બ ફેંક્યા અને ગોળીબાર પણ કર્યો હતો. આ હિંસામાં અનેક પોલીસકર્મીઓને ઈજા પહોંચી હોવાનો તેમજ જાહેર સંપત્તિને નુકસાન થયું હોવાનો આરોપ છે.
આ આરોપો હજી ટ્રાયલનો વિષય છે અને તેમની અંતિમ સત્યતા કોર્ટમાં પુરાવા અને સાક્ષીઓના આધારે નક્કી થશે.
તૌકીર રઝાને ‘મુખ્ય સૂત્રધાર’ ગણાવવાનો રાજ્યનો દાવો
ઉત્તર પ્રદેશ સરકાર તરફથી હાઈકોર્ટમાં દલીલ કરવામાં આવી હતી કે તૌકીર રઝા આ ઘટનાના “king-pin” અને “mastermind” હતા. રાજ્યનો દાવો હતો કે તેમના આહ્વાનને કારણે મોટી સંખ્યામાં લોકો ભેગા થયા અને ત્યારબાદ સ્થિતિ હિંસક બની.
હાઈકોર્ટે જામીન અરજી પર વિચાર કરતી વખતે આ આરોપો અને સમગ્ર ઘટનાક્રમની ગંભીરતા ધ્યાનમાં લીધી હતી.
તૌકીર રઝાના વકીલોની દલીલ શું હતી?
તૌકીર રઝાના વકીલોએ હાઈકોર્ટમાં દલીલ કરી હતી કે તેઓ હિંસા સમયે ઘટનાસ્થળે હાજર નહોતા.
બચાવ પક્ષે એવો પણ દાવો કર્યો હતો કે 26 સપ્ટેમ્બરના રોજ તેમને નિયંત્રણ હેઠળ રાખવામાં આવ્યા હતા અને પ્રશાસન દ્વારા મંજૂરી ન મળ્યા બાદ કાર્યક્રમ રદ કરવામાં આવ્યો હતો. તેમણે દલીલ કરી કે તૌકીર રઝાએ કોઈ એવું ભાષણ કે અપીલ કરી નહોતી જેને સીધી રીતે હિંસા ભડકાવવાનું કારણ ગણી શકાય.
કાર્યક્રમ રદ કરવાનો દાવો, છતાં ભીડ આગળ વધી: કોર્ટ
હાઈકોર્ટે નોંધ્યું કે ભલે બચાવ પક્ષ દ્વારા કાર્યક્રમ રદ કર્યાનો દાવો કરવામાં આવ્યો હોય, તેમ છતાં લોકો ઇસ્લામિયા ઇન્ટર કોલેજ મેદાન તરફ આગળ વધ્યા હતા. પોલીસ દ્વારા તેમને અટકાવવામાં આવ્યા બાદ હિંસા અને જાહેર સંપત્તિને નુકસાન થયાની ઘટનાઓ બની હોવાનો પ્રોસિક્યુશનનો કેસ છે.
કોર્ટને આ તબક્કે આરોપોની ગંભીરતા અને સમગ્ર પરિસ્થિતિને જોતા આરોપીને જામીન આપવાનું યોગ્ય લાગ્યું નહીં.
હિંસા બાદના વીડિયો મેસેજની પણ કોર્ટે લીધી નોંધ
હાઈકોર્ટના આદેશમાં હિંસા બાદ તૌકીર રઝાના વર્તનની પણ નોંધ લેવામાં આવી.
કોર્ટ અનુસાર ઘટનાના બાદ તૌકીર રઝાએ તેમના આહ્વાનનો પ્રતિસાદ આપનાર લોકોને આભાર માન્યો અને તેમની કામગીરીની પ્રશંસા કરતું નિવેદન આપ્યું હતું. હાઈકોર્ટે આ વર્તનને સ્વીકાર્ય ગણાવ્યું નહોતું.
‘કાયદાના શાસનને ખુલ્લો પડકાર’: હાઈકોર્ટ
કોર્ટના નિર્ણયમાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ મુદ્દો “સર તન સે જુદા” નારા અંગેનો રહ્યો. જસ્ટિસ આશુતોષ શ્રીવાસ્તવે કહ્યું કે આ પ્રકારનો નારો માત્ર ધાર્મિક અભિવ્યક્તિ નથી, પરંતુ તે કાયદાની સત્તા અને ભારતની સંપ્રભુતા તથા અખંડિતતાને પડકારતો હોવાનું જણાય છે.
કોર્ટે આ નારાને લોકોને “armed rebellion” તરફ ઉશ્કેરવાની પ્રકૃતિ ધરાવતો ગણાવ્યો.
ધાર્મિક શ્રદ્ધા અને હિંસક નારા વચ્ચેનો ભેદ સમજાવ્યો
અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટે પોતાના આદેશમાં ધાર્મિક શ્રદ્ધા વ્યક્ત કરનારા નારા અને હિંસાની અપીલ કરતા નારા વચ્ચે સ્પષ્ટ ભેદ કર્યો. કોર્ટના મત મુજબ “જય શ્રીરામ”, “હર હર મહાદેવ”, “જો બોલે સો નિહાલ સત શ્રી અકાલ” અથવા “અલ્લાહુ અકબર” જેવા નારા ધાર્મિક શ્રદ્ધા સાથે જોડાયેલા છે.
જ્યારે “સર તન સે જુદા” જેવી અભિવ્યક્તિ કોઈ વ્યક્તિ સામે હિંસક કાર્યવાહીનું આહ્વાન કરતી હોવાથી તેને સમાન શ્રેણીમાં મૂકી શકાય નહીં.
તૌકીર રઝાની જામીન અરજી ફગાવી
તમામ દલીલો સાંભળ્યા બાદ અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટે તૌકીર રઝાને આ તબક્કે જામીન પર મુક્ત કરવાનો ઇનકાર કર્યો. કોર્ટે ઘટનાની ગંભીરતા, ભીડ એકત્ર કરવાની કથિત ભૂમિકા, હિંસા બાદનું વર્તન અને જાહેર વ્યવસ્થા પર પડેલી અસર જેવા મુદ્દાઓ ધ્યાનમાં લીધા.
આથી તૌકીર રઝાની જામીન અરજી ફગાવી દેવામાં આવી છે અને તેમને હાલ કાયદેસરની કસ્ટડીમાં જ રહેવું પડશે.
આરોપો પર અંતિમ નિર્ણય ટ્રાયલમાં થશે
હાઈકોર્ટનો આ નિર્ણય જામીન અરજી અંગેનો છે અને તેને તૌકીર રઝાને દોષિત ઠરાવતો અંતિમ ચુકાદો માનવો યોગ્ય નથી. બરેલી હિંસામાં તેમની વાસ્તવિક ભૂમિકા, પ્રોસિક્યુશનના આરોપો અને બચાવ પક્ષની દલીલો પર અંતિમ નિર્ણય ટ્રાયલ દરમિયાન પુરાવા અને સાક્ષીઓના આધારે થશે.
હાલ માટે અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટનો આદેશ એટલું સ્પષ્ટ કરે છે કે હિંસા માટે ઉશ્કેરણી કરવાના આરોપો અને કાયદાના શાસનને પડકારતા નારાઓને કોર્ટ ગંભીરતાથી જોઈ રહી છે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
