રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિન 18મી BRICS સમિટમાં ભાગ લેવા માટે ભારત આવી રહ્યા છે. નવી દિલ્હીમાં 12 અને 13 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ યોજાનારી આ હાઈ-પ્રોફાઇલ સમિટ પહેલાં 11 સપ્ટેમ્બરે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને રાષ્ટ્રપતિ પુતિન વચ્ચે મહત્વપૂર્ણ દ્વિપક્ષીય બેઠક યોજાશે. ક્રેમલિનના પ્રવક્તા દિમિત્રી પેસ્કોવે બંને નેતાઓ વચ્ચેની બેઠકની પુષ્ટિ કરી છે. આ મુલાકાત દરમિયાન ભારત-રશિયા વ્યૂહાત્મક સંબંધો, વેપાર, ઊર્જા, પરમાણુ સહકાર, સંરક્ષણ અને વૈશ્વિક ભૂરાજકીય પરિસ્થિતિ જેવા મહત્વના મુદ્દાઓ ચર્ચાના કેન્દ્રમાં રહેવાની શક્યતા છે.
11 સપ્ટેમ્બરે મોદી-પુતિનની મહત્વપૂર્ણ બેઠક
BRICS નેતાઓની મુખ્ય સમિટ શરૂ થાય તેના એક દિવસ પહેલાં વડાપ્રધાન મોદી અને પુતિન વચ્ચે નવી દિલ્હીમાં દ્વિપક્ષીય બેઠક યોજાવાની છે. બંને નેતાઓ થોડા સમય પહેલાં 31 ઓગસ્ટે કિર્ગિસ્તાનના બિશ્કેકમાં SCO સમિટ દરમિયાન પણ મળ્યા હતા. તેથી ટૂંકા સમયગાળામાં બંને નેતાઓ વચ્ચે થનારી આ બીજી મુલાકાત ભારત-રશિયા સંબંધોની દૃષ્ટિએ ખાસ મહત્વ ધરાવે છે.
ક્રેમલિનના પ્રવક્તા દિમિત્રી પેસ્કોવે ભારતને રશિયા માટે મહત્વપૂર્ણ વ્યૂહાત્મક ભાગીદાર ગણાવતા કહ્યું છે કે બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધો અનેક ક્ષેત્રોમાં વિસ્તરી રહ્યા છે. ભારત અને રશિયા વચ્ચે લાંબા સમયથી વિશેષ અને વિશેષાધિકૃત વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી છે, જેમાં સંરક્ષણ, પરમાણુ ઊર્જા, તેલ-ગેસ, અવકાશ અને ટેકનોલોજી જેવા ક્ષેત્રો મહત્વપૂર્ણ આધારસ્તંભ રહ્યા છે.
Su-57 સ્ટીલ્થ ફાઇટર જેટ પર થઈ શકે મોટી ચર્ચા
મોદી-પુતિન બેઠકનો સૌથી ચર્ચાસ્પદ મુદ્દો રશિયાનું પાંચમી પેઢીનું Su-57 સ્ટીલ્થ ફાઇટર એરક્રાફ્ટ બની શકે છે. ક્રેમલિન તરફથી સંકેત આપવામાં આવ્યો છે કે Su-57 ભારતને ઓફર કરવાનો મુદ્દો રશિયાના એજન્ડામાં છે. એટલું જ નહીં, ભારત સાથે ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર અને સંભવિત સંયુક્ત ઉત્પાદન અંગે પણ ચર્ચા ચાલી રહી હોવાનું પેસ્કોવે જણાવ્યું છે.
Su-57 રશિયાનું આધુનિક પાંચમી પેઢીનું સ્ટીલ્થ ફાઇટર જેટ છે. જો આ અંગે ભારત અને રશિયા વચ્ચે કોઈ નક્કર સહમતી તરફ પ્રગતિ થાય તો તે બંને દેશોના સંરક્ષણ સંબંધોમાં મોટી ઘટના બની શકે છે. જોકે હાલ કોઈ અંતિમ સોદાની સત્તાવાર જાહેરાત કરવામાં આવી નથી અને તેથી તેને સંભવિત ચર્ચાના મુદ્દા તરીકે જ જોવો જરૂરી છે.
S-400 અને બ્રહ્મોસ સહકાર પણ એજન્ડામાં
ભારત અને રશિયા વચ્ચેના સંરક્ષણ સંબંધો માત્ર Su-57 પૂરતા મર્યાદિત રહેવાના નથી. રશિયન પક્ષે S-400 એર ડિફેન્સ સિસ્ટમની ડિલિવરી તેમજ બ્રહ્મોસ મિસાઇલના ભવિષ્યના અપગ્રેડ અંગે પણ ચર્ચાની સંભાવના દર્શાવી છે. ભારત અને રશિયાના સંયુક્ત સાહસથી બનેલી બ્રહ્મોસ મિસાઇલને બંને દેશોના સફળ સંરક્ષણ સહકારનું મોટું ઉદાહરણ માનવામાં આવે છે.
વેપાર અને સ્થાનિક ચલણમાં વ્યવહારો પર ભાર
મોદી અને પુતિન વચ્ચેની બેઠકમાં દ્વિપક્ષીય વેપાર અને આર્થિક સહકાર પણ મુખ્ય મુદ્દો રહેશે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ભારત અને રશિયા વચ્ચે ખાસ કરીને ઊર્જા ક્ષેત્રને કારણે વેપાર ઝડપથી વધ્યો છે. બંને દેશો પરસ્પર વેપારને વધુ સંતુલિત બનાવવા, નવી વસ્તુઓ અને સેવાઓનો સમાવેશ કરવા તેમજ ચુકવણી માટે સ્થાનિક કરન્સી સહિતના સ્વીકાર્ય વિકલ્પોને વધુ અસરકારક બનાવવા પર ચર્ચા કરી શકે છે.
પેસ્કોવે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે રશિયા કોઈ જબરદસ્તીથી “ડિ-ડોલરાઇઝેશન” નીતિ આગળ ધપાવતું નથી, પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારમાં વિવિધ સ્વીકાર્ય ચુકવણી પદ્ધતિઓ અને રાષ્ટ્રીય કરન્સીના ઉપયોગ માટે ખુલ્લું છે.
પરમાણુ ઊર્જામાં વધુ સહકારની શક્યતા
ભારત-રશિયા સંબંધોમાં પરમાણુ ઊર્જા પણ મહત્વનું ક્ષેત્ર છે. તમિલનાડુના કુડનકુલમ ન્યુક્લિયર પાવર પ્રોજેક્ટમાં રશિયા લાંબા સમયથી ભારત સાથે સહયોગ કરી રહ્યું છે. આગામી બેઠક દરમિયાન ભારતમાં વધુ પરમાણુ ઊર્જા પ્રોજેક્ટ્સ, નવી ટેકનોલોજી અને ભવિષ્યના સહકાર અંગે ચર્ચા થઈ શકે છે. ક્રેમલિને પણ નવા પરમાણુ પ્રોજેક્ટ્સ અંગે ભારત સાથે વધુ વાટાઘાટોની અપેક્ષા વ્યક્ત કરી છે.
યુક્રેન અને વૈશ્વિક સંઘર્ષોની પણ થશે ચર્ચા
બંને નેતાઓ માત્ર દ્વિપક્ષીય સંબંધો જ નહીં પરંતુ વર્તમાન આંતરરાષ્ટ્રીય પરિસ્થિતિ પર પણ ચર્ચા કરે તેવી શક્યતા છે. તેમાં રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ, ઊર્જા સુરક્ષા અને અન્ય પ્રાદેશિક સંઘર્ષો મુખ્ય મુદ્દાઓ બની શકે છે. ક્રેમલિન તરફથી કહેવામાં આવ્યું છે કે બેઠકમાં વૈશ્વિક અને પ્રાદેશિક પરિસ્થિતિ સહિત યુક્રેનનો મુદ્દો પણ ચર્ચાશે.
ભારત લાંબા સમયથી રશિયા-યુક્રેન વિવાદનો ઉકેલ સંવાદ અને કૂટનીતિ દ્વારા લાવવાની વાત કરતું આવ્યું છે. તાજેતરની મોદી-પુતિન મુલાકાત દરમિયાન પણ વડાપ્રધાને યુદ્ધનો અંત લાવવા અને શાંતિ તરફ આગળ વધવા પર ભાર મૂક્યો હતો.
ડિસેમ્બર 2025 બાદ ફરી ભારત આવી રહ્યા છે પુતિન
રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિને 4-5 ડિસેમ્બર 2025 દરમિયાન 23મી ભારત-રશિયા વાર્ષિક સમિટ માટે ભારતની રાજકીય મુલાકાત લીધી હતી. તે સમયે બંને દેશોએ પોતાની “Special and Privileged Strategic Partnership”ને વધુ મજબૂત કરવાની પ્રતિબદ્ધતા વ્યક્ત કરી હતી. હવે સપ્ટેમ્બર 2026માં BRICS સમિટ માટે પુતિનની ભારત મુલાકાત બંને દેશો વચ્ચે સતત ઉચ્ચસ્તરીય રાજદ્વારી સંપર્ક દર્શાવે છે.
12-13 સપ્ટેમ્બરે ભારત મંડપમમાં 18મી BRICS Summit
18મી BRICS Summit 12 અને 13 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ નવી દિલ્હીના ભારત મંડપમ ખાતે યોજાવાની છે. 2026માં BRICSની અધ્યક્ષતા ભારત પાસે છે. ભારતની અધ્યક્ષતાની થીમ “Building for Resilience, Innovation, Cooperation and Sustainability” રાખવામાં આવી છે. સમિટ દરમિયાન વેપાર, રોકાણ, ડિજિટલ ટેકનોલોજી, નાણાકીય સહકાર, સપ્લાય ચેઇન, ઊર્જા અને સસ્ટેનેબલ ડેવલપમેન્ટ જેવા ક્ષેત્રો પર ખાસ ભાર રહેવાની અપેક્ષા છે.
હવે 11 દેશોનું વિશાળ સંગઠન બન્યું BRICS
BRICSની શરૂઆત બ્રાઝિલ, રશિયા, ભારત અને ચીનના BRIC જૂથ તરીકે થઈ હતી. બાદમાં દક્ષિણ આફ્રિકા જોડાતા તેનું નામ BRICS બન્યું. તાજેતરના વિસ્તરણ બાદ BRICSમાં હવે 11 પૂર્ણ સભ્ય દેશો છે—બ્રાઝિલ, રશિયા, ભારત, ચીન, દક્ષિણ આફ્રિકા, ઇજિપ્ત, ઇથોપિયા, ઈરાન, સંયુક્ત આરબ અમીરાત, સાઉદી અરેબિયા અને ઇન્ડોનેશિયા. ઇન્ડોનેશિયાને જાન્યુઆરી 2025માં પૂર્ણ સભ્ય તરીકે સામેલ કરવામાં આવ્યું હતું.
આ વિસ્તરણને કારણે BRICSનું આર્થિક અને રાજદ્વારી મહત્વ વધુ વધ્યું છે. વિકાસશીલ અને ઉભરતી અર્થવ્યવસ્થાઓના આ જૂથને વૈશ્વિક દક્ષિણ એટલે કે Global Southના મહત્વપૂર્ણ પ્લેટફોર્મ તરીકે જોવામાં આવે છે.
ભારત અગાઉ પણ ત્રણ વખત કરી ચૂક્યું છે BRICSની યજમાની
2026ની સમિટ ભારત માટે મહત્વપૂર્ણ છે, પરંતુ તેને “14 વર્ષ બાદ ભારતની યજમાની” કહેવું યોગ્ય નહીં બને. ભારતે પ્રથમ વખત 2012માં નવી દિલ્હીમાં BRICS Summit યોજી હતી. ત્યારબાદ 2016માં ગોવામાં 8મી BRICS Summitનું આયોજન થયું હતું અને 2021માં ભારતની અધ્યક્ષતામાં 13મી BRICS Summit વર્ચ્યુઅલ સ્વરૂપે યોજાઈ હતી. એટલે 2026 ભારતની ચોથી BRICS Summit અધ્યક્ષતા/યજમાની છે.
દિલ્હીમાં BRICS માટે મોટા પાયે તૈયારીઓ
વિશ્વના અનેક દેશોના ટોચના નેતાઓ નવી દિલ્હીમાં આવવાના હોવાથી રાજધાનીમાં મોટા પાયે સુરક્ષા અને શહેરી વ્યવસ્થાની તૈયારીઓ કરવામાં આવી રહી છે. ભારત મંડપમ અને લ્યુટિયન્સ દિલ્હી સહિત વિવિધ વિસ્તારોમાં માર્ગો, બગીચાઓ અને જાહેર સ્થળોની સજાવટ અને સુધારણા કરવામાં આવી છે. NDMC દ્વારા અનેક મુખ્ય માર્ગો અને પ્રતિનિધિઓ રોકાવાના વિસ્તારોને તૈયાર કરવામાં આવી રહ્યા છે.
VIP મૂવમેન્ટને ધ્યાનમાં રાખીને સમિટના દિવસોમાં દિલ્હીના કેટલાક માર્ગો પર ટ્રાફિક નિયંત્રણ અથવા ડાયવર્ઝન થઈ શકે છે. તેથી એરપોર્ટ, રેલવે સ્ટેશન અથવા મહત્વપૂર્ણ વિસ્તારો તરફ જતા નાગરિકોને અધિકૃત ટ્રાફિક એડવાઇઝરી પર નજર રાખવાની સલાહ રહેશે.
મોદી-પુતિન બેઠક પર દુનિયાની નજર
BRICS Summit 2026 પહેલાં યોજાનારી મોદી-પુતિન બેઠક માત્ર ભારત અને રશિયા માટે જ નહીં પરંતુ વૈશ્વિક રાજનીતિની દૃષ્ટિએ પણ મહત્વપૂર્ણ રહેશે. એક તરફ ભારત રશિયા સાથેના પોતાના દાયકાઓ જૂના વ્યૂહાત્મક સંબંધોને આગળ વધારી રહ્યું છે, જ્યારે બીજી તરફ અમેરિકા અને યુરોપ સહિત પશ્ચિમી દેશો સાથે પણ ભારતના ગાઢ સંબંધો છે.
આ સ્થિતિમાં Su-57, પરમાણુ ઊર્જા, વેપાર, સ્થાનિક ચલણમાં વ્યવહાર અને યુક્રેન સહિતના મુદ્દાઓ પર મોદી અને પુતિન વચ્ચે શું સહમતી બને છે તેના પર આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ખાસ નજર રહેશે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
