જંતર-મંતર ખાતે કોકરોચ જનતા પાર્ટી (CJP)ના વિરોધ પ્રદર્શન દરમિયાન વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી, સુરક્ષા દળો અને અન્ય બંધારણીય પદાધિકારીઓને નિશાન બનાવતી કથિત અભદ્ર, અપમાનજનક અને માનહાનિકારક સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટ્સને લઈને દિલ્હી પોલીસે કડક કાર્યવાહી શરૂ કરી છે.
દિલ્હી પોલીસના સ્પેશિયલ સેલની IFSO યુનિટે આ મામલે FIR નોંધી છે અને સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘X’ પાસેથી વિવાદાસ્પદ પોસ્ટ્સ કરનારા એકાઉન્ટ ધારકોની ઓળખ તથા ટેકનિકલ વિગતો માગી છે. પોલીસના જણાવ્યા અનુસાર તપાસ હેઠળની સામગ્રીમાં બંધારણીય પદોનું અપમાન કરતી ભાષા અને જાહેર વ્યવસ્થાને અસર કરી શકે તેવી પોસ્ટ્સ સામેલ હોવાનું આરોપ છે.
વિરોધ કે વડા પ્રધાન વિરુદ્ધ અભદ્ર પ્રચાર?
CJPએ NEET-UG પેપર લીક અને પરીક્ષા વ્યવસ્થાના મુદ્દે આંદોલન શરૂ કર્યું હતું, પરંતુ જંતર-મંતર ખાતેના પ્રદર્શન દરમિયાન અને ત્યારબાદ સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થયેલી કેટલીક પોસ્ટ્સે આંદોલનના મૂળ મુદ્દાને પાછળ ધકેલી દીધો હોવાનું જોવા મળ્યું.
દિલ્હી પોલીસની FIRમાં સોશિયલ મીડિયા પર વડા પ્રધાન મોદી અને અન્ય વરિષ્ઠ પદાધિકારીઓ વિરુદ્ધ કથિત રીતે અભદ્ર, દુર્ભાવનાપૂર્ણ અને માનહાનિકારક સામગ્રી પ્રસારિત કરવાનો આરોપ મૂકવામાં આવ્યો છે. પરિણામે સવાલ ઊભો થયો છે કે વિદ્યાર્થીઓના હિત માટે શરૂ થયેલું આંદોલન શું વ્યક્તિગત અપમાન અને ડિજિટલ દુષ્પ્રચાર તરફ વળી ગયું હતું?
‘X’ને પોસ્ટ્સ દૂર કરવા દિલ્હી પોલીસની નોટિસ
દિલ્હી પોલીસે ‘X’ સહિતનાં સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સને નોટિસ પાઠવી તપાસ હેઠળની પોસ્ટ્સ અને વીડિયોને દૂર કરવા જણાવ્યું છે. પોલીસનું કહેવું છે કે આવી સામગ્રી બંધારણીય પદોની ગરિમાને નુકસાન પહોંચાડવા ઉપરાંત જાહેર વ્યવસ્થા અને સામાજિક શાંતિ માટે પણ જોખમ ઊભું કરી શકે છે.
અહેવાલો પ્રમાણે પ્લેટફોર્મ્સને સંબંધિત એકાઉન્ટ અને URL સામે સમયમર્યાદામાં કાર્યવાહી કરવા જણાવાયું છે. આ પગલાએ CJPના વિરોધ દરમિયાન ચાલેલા કથિત ઓનલાઈન અભિયાનની ગંભીરતા વધારી છે.
પોસ્ટ કરનારાઓની સંપૂર્ણ ઓળખ અને લોગિન વિગતો માગી
IFSO યુનિટે ‘X’ પાસેથી વિવાદાસ્પદ સામગ્રી પોસ્ટ કરનારા યુઝર્સના પૂરાં નામ, સરનામાં, ફોન નંબર, ઈમેઇલ આઈડી તથા લોગિન-લોગઆઉટ સમયની વિગતો માગી છે.
પોલીસે ભવિષ્યની કાનૂની કાર્યવાહી માટે સંબંધિત ડિજિટલ રેકોર્ડ સુરક્ષિત રાખવા પણ સૂચના આપી છે. આ ઉપરાંત ઇલેક્ટ્રોનિક પુરાવાની સ્વીકાર્યતા માટે ભારતીય સાક્ષ્ય અધિનિયમ હેઠળ જરૂરી પ્રમાણપત્ર પણ માગવામાં આવ્યું હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે.
CJP આંદોલન સાથે જોડાયેલા અકાઉન્ટ્સ પર વધતી નજર
સોશિયલ મીડિયા મોનિટરિંગ ટીમો CJPના વિરોધ સાથે જોડાયેલા વિવાદાસ્પદ, AI-જનરેટેડ અથવા ભ્રામક કન્ટેન્ટનું વિશ્લેષણ કરી રહી છે. મોટી સંખ્યામાં એકાઉન્ટ્સ સામે બ્લોકિંગ અથવા અન્ય કાર્યવાહી માટે ભલામણ કરવામાં આવી હોવાનું પણ અહેવાલોમાં સામે આવ્યું છે.
પોલીસે અગાઉ વિદેશમાંથી, ખાસ કરીને પાકિસ્તાન સાથે જોડાયેલા હોવાની શંકાવાળા સેંકડો સોશિયલ મીડિયા હેન્ડલ્સ દ્વારા વિરોધ પ્રદર્શન અંગે ખોટી અને ઉશ્કેરણીજનક માહિતી પ્રસારિત કરવામાં આવી હોવાનો દાવો કર્યો હતો. NDTVના અહેવાલમાં દિલ્હી પોલીસ દ્વારા 400થી વધુ પાકિસ્તાન-લિંક્ડ હેન્ડલ્સ ઓળખવામાં આવ્યા હોવાનું જણાવાયું છે.
CJPના આંદોલનની વિશ્વસનીયતા પર સવાલ
વિદ્યાર્થીઓની પરીક્ષા, પેપર લીક અને ભવિષ્ય જેવા ગંભીર મુદ્દે શરૂ થયેલા આંદોલનમાં જો વડા પ્રધાનને ગાળો આપવી, અશ્લીલ પોસ્ટર્સ બતાવવા અથવા ડીપફેક સામગ્રી ફેલાવવાના આરોપો સાચા સાબિત થાય, તો તે આંદોલનની નૈતિક વિશ્વસનીયતાને ગંભીર નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.
લોકશાહીમાં સરકારની ટીકા અને શાંતિપૂર્ણ વિરોધ કરવાનો અધિકાર છે, પરંતુ વ્યક્તિગત અપમાન, ધમકી, ડિજિટલ છેડછાડ અથવા ખોટી માહિતીનો ઉપયોગ અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતાના નામે ન્યાયસંગત ઠરાવી શકાય નહીં.
CJPના નેતૃત્વ માટે પણ સવાલ ઊભો થાય છે કે શું તેણે પોતાના સમર્થકો અને સોશિયલ મીડિયા અભિયાન પર પૂરતું નિયંત્રણ રાખ્યું હતું? તેમજ અપમાનજનક સામગ્રી સામે તેણે જાહેરમાં સ્પષ્ટ વલણ કેમ લીધું નહીં?
20 જુલાઈની ‘સંસદ ચલો’ રેલીમાં હિંસાના ગંભીર આરોપ
20 જુલાઈએ CJP દ્વારા આયોજિત ‘સંસદ ચલો’ માર્ચ દરમિયાન પ્રદર્શનકારીઓ અને પોલીસ વચ્ચે ઘર્ષણ થયું હતું. દિલ્હી પોલીસે આ ઘટનામાં 13 અલગ-અલગ આરોપો સાથે FIR નોંધી હતી, જેમાં હત્યાના પ્રયાસ જેવી ગંભીર કલમનો પણ સમાવેશ હોવાનો અહેવાલ છે.
આ ઘટનાએ CJPના આંદોલનને શાંતિપૂર્ણ વિદ્યાર્થી વિરોધ તરીકે રજૂ કરવામાં આવતી છબી પર પણ પ્રશ્નો ઊભા કર્યા. જોકે, વિરોધ પક્ષો અને પ્રદર્શનકારીઓએ પોલીસ પર અતિશય બળપ્રયોગના આરોપો મૂક્યા છે અને આ મામલે બંને પક્ષના દાવાઓની કાનૂની તપાસ ચાલુ છે.
વિરોધ દરમિયાન અફવા અને ખોટા નેરેટિવનો આરોપ
CJPના પ્રદર્શન દરમિયાન સોશિયલ મીડિયા પર વિદ્યાર્થીઓનાં મૃત્યુ, પોલીસ કાર્યવાહી અને અન્ય ઘટનાઓ વિશે અનેક અપ્રમાણિત દાવાઓ વાયરલ થયા હતા.
મહારાષ્ટ્ર સાયબર પોલીસને ટાંકતા અહેવાલોમાં જંતર-મંતર ખાતે એક વિદ્યાર્થીના મૃત્યુની ખોટી વાત પાકિસ્તાનથી ફેલાવવામાં આવી હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. આવી અફવાઓથી વિરોધની આડમાં દેશની કાયદો-વ્યવસ્થા અને સામાજિક શાંતિને નુકસાન પહોંચાડવાનો પ્રયાસ થયો હોવાની આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.
શિક્ષણ પ્રધાનના રાજીનામા બાદ આંદોલન સમેટાયું
NEET-UG પેપર લીકના મુદ્દે શરૂ થયેલા લાંબા આંદોલન બાદ કેન્દ્રીય શિક્ષણ પ્રધાન ધર્મેન્દ્ર પ્રધાને 25 જુલાઈએ રાજીનામું આપ્યું હતું. ત્યારબાદ સરકાર તરફથી માંગણીઓ અંગે આશ્વાસન મળતાં CJPએ આંદોલન સમેટવાની જાહેરાત કરી હતી.
પરંતુ આંદોલન પૂર્ણ થયા પછી પણ અપમાનજનક સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટ્સ અને ડિજિટલ પ્રચારની તપાસ ચાલુ રહેતાં CJPની મુશ્કેલીઓ ઓછી થઈ નથી.
CJPની જવાબદારી નક્કી કરવાની માંગ
દિલ્હી પોલીસની કાર્યવાહી બાદ હવે માત્ર પોસ્ટ કરનારા વ્યક્તિગત અકાઉન્ટ્સ જ નહીં, પરંતુ આ ડિજિટલ અભિયાન પાછળ કોઈ સંગઠિત નેટવર્ક હતું કે નહીં તેની તપાસ પણ મહત્ત્વપૂર્ણ બની છે.
જો તપાસમાં સામે આવે કે CJP સાથે સત્તાવાર રીતે જોડાયેલા સભ્યો અથવા સમર્થક નેટવર્ક દ્વારા અભદ્ર, ડીપફેક અથવા ભ્રામક સામગ્રી પ્રસારિત કરવામાં આવી હતી, તો સંગઠનની જવાબદારી અંગે ગંભીર કાનૂની અને રાજકીય પ્રશ્નો ઊભા થઈ શકે છે.
જોકે, FIRમાં કરવામાં આવેલા આરોપો હજુ તપાસના તબક્કામાં છે. કોઈ ચોક્કસ વ્યક્તિ અથવા સંગઠનને કાયદેસર રીતે દોષિત ગણવા માટે કોર્ટનો અંતિમ નિર્ણય જરૂરી રહેશે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
