ભારત સરકારે ભારતીય વાયુસેના (IAF) માટે એક વિશિષ્ટ અને વ્યૂહાત્મક મહત્વ ધરાવતા ₹20,000 કરોડના પ્રોજેક્ટને મંજૂરી આપી છે, જેના હેઠળ દેશની પોતાના બનાવેલા એરબોર્ન વોર્નિંગ એન્ડ કંટ્રોલ સિસ્ટમ (AWACS) વિમાનો તૈયાર કરવામાં આવશે. આ પ્રોજેક્ટને “AWACS ઇન્ડિયા પ્રોગ્રામ” અથવા “નેત્રા MK-2” તરીકે ઓળખવામાં આવી રહ્યો છે. તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ એવા વિમાનોની નિર્માણ પ્રક્રિયા છે, જે દુશ્મનના હવાઈ હુમલાઓની આગોતરી ચેતવણી આપી શકે અને યુદ્ધ દરમિયાન ફ્લાઈંગ કમાન્ડ સેન્ટર તરીકે કાર્ય કરી શકે.
આ યોજના હેઠળ, એર ઇન્ડિયાના જૂના કાફલામાંથી મળેલા છ એરબસ A321 વિમાનોને આધુનિક સર્વેલન્સ અને કમાન્ડ પ્લેટફોર્મમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવશે. DRDO (રક્ષાંસોધન અને વિકાસ સંસ્થા) આ વિમાનોમાં આધુનિક AESA (Active Electronically Scanned Array) રડાર ટેકનોલોજી આધારિત 360-ડિગ્રી કવરેજ આપતી રડાર એન્ટેના સ્થાપિત કરશે, જે વિમાનની ઉપરની ડોર્સલ ફિન પર મૂકવામાં આવશે. આ પ્રકારની ટેકનોલોજી સમગ્ર ક્ષેત્રમાં ઊંચી ઊંચાઈથી દુશ્મન વિમાનો, મિસાઈલ સિસ્ટમ્સ, ગ્રાઉન્ડ રડાર અને અન્ય ખતરાઓને ટ્રેક કરવાની સક્ષમતા ધરાવે છે.
#BREAKING: 🚨 DRDO’s ₹20,000 crore project to build 6 indigenous Airborne Warning & Control System (AWACS) aircraft on Airbus A321 platforms.
🔹 DRDO’s CABS to develop AESA radar & mission systems
🔹 Cleared by the Cabinet Committee on Security (CCS)
Reports @2025Nihal… pic.twitter.com/G2QZZpACZP
— The New Indian (@TheNewIndian_in) July 17, 2025
નેત્રા MK-2 વિમાનોમાં ELINT (Electronic Intelligence), COMINT (Communication Intelligence), મલ્ટી-મિશન ઓપરેટર સ્ટેશન, એડવાન્સ નોઇઝ કેન્સલેશન અને હાઈ-બેન્ડવિડ્થ ડેટા લિંક્સ જેવી અદ્યતન ટેકનોલોજી હશે. આટલી નવી ક્ષમતાઓથી આ વિમાનો ને માત્ર ચેતવણીની ભૂમિકા ભજવશે નહીં પણ એક યુદ્ધની સ્થિતિમાં ફાઈટર જેટ્સ, મિસાઈલ સિસ્ટમ્સ અને ગ્રાઉન્ડ યુનિટ્સને સુચિત અને માર્ગદર્શન આપનાર માધ્યમ પણ બનશે.
વિશેષ વાત એ છે કે આ વિમાનોના એરફ્રેમ અને ઈન્ટિરિયરના સૈન્યપ્રમાણે ફેરફારો યુરોપમાં એરબસની સ્પેન અથવા ફ્રાન્સ સ્થિત સુવિધાઓ પર કરવામાં આવશે, જ્યારે સમગ્ર રડાર અને ઇલેક્ટ્રોનિક સિસ્ટમ્સ ભારતમાં DRDO અને સ્થાનિક કંપનીઓ દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવશે, જે ‘આત્મનિર્ભર ભારત’ અભિયાનના દ્રષ્ટિકોણે ખૂબ મહત્ત્વ ધરાવે છે.
આ નવા વિમાનોની સાથે ભારતીય વાયુસેનાની દેખરેખ ક્ષમતા ચીન અને પાકિસ્તાન જેવી સંવેદનશીલ સરહદોની નજીક નોંધપાત્ર રીતે વધશે. હાલમાં ભારત પાસે માત્ર ત્રણ ફક્ત લિમિટેડ કવરેજ ધરાવતા EMB-145 નેત્રા એરક્રાફ્ટ અને ઇઝરાયલની ટેકનોલોજી આધારિત ત્રણ IL-76 આધારિત ફૂલ-સ્કેલ AWACS વિમાનો છે. નવી નેટ્રા MK-2 સિસ્ટમ આ ખામી દૂર કરશે અને ભારતને આધુનિક રડાર યુક્ત સર્વેલન્સ પ્લેટફોર્મની શ્રેણીમાં આગળ વધારશે.
આ પ્રકારના વિમાનો ભવિષ્યના નેટવર્ક સેન્ટ્રિક વોર્ફેરમાં ભારત માટે રણનીતિક રીતે બદલાવ લાવશે અને વિશ્વમાં ભારતના ટેક્નોલોજીકલ અને સેનાકીય ઊભા બળને વધુ મજબૂત બનાવશે.
