મણિપુરમાં વસ્તી ગણતરી પહેલાં નેશનલ રજિસ્ટર ઑફ સિટિઝન્સ (NRC) અપડેટ કરવાની માગને લઈને વિરોધ વધુ ઉગ્ર બન્યો છે. ‘કેમ્પેઈન ફોર જસ્ટ એન્ડ ફેર ડિલિમિટેશન’ (JFD) દ્વારા આપવામાં આવેલા 48 કલાકના બંધ દરમિયાન ખીણ વિસ્તારોમાં રેલીઓ, રસ્તારોકો અને રાજકીય નેતાઓના પૂતળાં બાળવાની ઘટનાઓ સામે આવી છે. કાયદો અને વ્યવસ્થાની સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને રાજ્ય સરકારે 20થી 22 ઑગસ્ટ સુધી તમામ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ બંધ રાખવાનો નિર્ણય લીધો છે.
મણિપુરમાં હાલનો વિવાદ માત્ર NRC પૂરતો સીમિત રહ્યો નથી. NRC, આગામી વસ્તી ગણતરી, સંભવિત સીમાંકન અને રાજ્યમાં લાંબા સમયથી વિસ્થાપિત થયેલા લોકોના પુનર્વસન જેવા મુદ્દાઓ એકબીજા સાથે જોડાઈ ગયા છે. JFD અને તેના સમર્થક સંગઠનોનું કહેવું છે કે નાગરિકત્વ અંગેની સ્થિતિ સ્પષ્ટ કર્યા વિના વસ્તી ગણતરી કરવામાં આવશે તો ભવિષ્યમાં તેના આધારે તૈયાર થનારા વસ્તીના આંકડા અને સીમાંકન પ્રક્રિયા અંગે પ્રશ્નો ઊભા થઈ શકે છે.
મણિપુરમાં 20થી 22 ઑગસ્ટ સુધી તમામ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ બંધ
મણિપુર સરકારના શિક્ષણ વિભાગે કાયદો અને વ્યવસ્થાની વર્તમાન સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને રાજ્યની તમામ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ ત્રણ દિવસ માટે બંધ રાખવાનો આદેશ આપ્યો છે. આ નિર્ણય હેઠળ શાળાઓ ઉપરાંત કૉલેજો, યુનિવર્સિટીઓ અને અન્ય ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાઓ પણ બંધ રહેશે.
રાજ્ય સરકાર દ્વારા લેવાયેલો આ નિર્ણય એવા સમયે આવ્યો છે જ્યારે NRC પહેલાં વસ્તી ગણતરી કરવાના વિરોધમાં રાજ્યના વિવિધ વિસ્તારોમાં પ્રદર્શન ચાલી રહ્યા છે. બંધ અને વિરોધને કારણે સામાન્ય જનજીવન ઉપરાંત શિક્ષણ અને સરકારી કામગીરી પર પણ અસર જોવા મળી રહી છે.
‘No NRC, No Census’ના સૂત્ર સાથે આંદોલન
JFDની મુખ્ય માગ છે કે મણિપુરમાં વસ્તી ગણતરી શરૂ કરતાં પહેલાં NRC અપડેટ કરવામાં આવે. સંગઠન ‘No NRC, No Census’ અને ‘પહેલા NRC, પછી Census’ જેવા સૂત્રો સાથે આંદોલન ચલાવી રહ્યું છે. આંદોલનકારીઓનો દાવો છે કે NRC દ્વારા રાજ્યમાં કાયદેસર નાગરિકોની ઓળખ સ્પષ્ટ થયા બાદ જ વસ્તી ગણતરી આગળ વધવી જોઈએ.
JFDનું કહેવું છે કે આ મુદ્દો માત્ર વર્તમાન વસ્તીના આંકડા સુધી મર્યાદિત નથી. ભવિષ્યમાં મતવિસ્તારોના સીમાંકન માટે પણ વસ્તી ગણતરીના આંકડા મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે. આ કારણસર સંગઠનનો આગ્રહ છે કે વસ્તીના સત્તાવાર આંકડા તૈયાર કરતાં પહેલાં નાગરિકત્વ સંબંધિત પ્રશ્નોનું નિરાકરણ લાવવામાં આવે.
NRC અને વસ્તીગણતરીનો મુદ્દો કેમ બન્યો સંવેદનશીલ?
મણિપુરમાં લાંબા સમયથી ગેરકાયદે સ્થળાંતર અને વસ્તીના બંધારણમાં પરિવર્તન અંગે વિવિધ સમુદાયો ચિંતા વ્યક્ત કરતા આવ્યા છે. NRCની માગ કરનારા સંગઠનોનું કહેવું છે કે વસ્તી ગણતરી પહેલાં ગેરકાયદેસર રીતે વસેલા લોકોની ઓળખ થવી જરૂરી છે.
બીજી તરફ NRCને વસ્તી ગણતરી પહેલાંની ફરજિયાત શરત બનાવવાના મુદ્દે રાજ્યના વિવિધ સમુદાયો વચ્ચે મતભેદ પણ જોવા મળે છે. આ કારણે NRC અને વસ્તીગણતરીનો મુદ્દો મણિપુરમાં સામાજિક તથા રાજકીય રીતે અત્યંત સંવેદનશીલ બન્યો છે.
વિસ્થાપિત લોકો પરત ફરે પછી વસ્તીગણતરી કરવાની પણ માગ
મણિપુરમાં થયેલા લાંબા સમયના જાતીય સંઘર્ષને કારણે હજારો લોકો પોતાના મૂળ રહેઠાણમાંથી વિસ્થાપિત થયા છે. NRC પહેલાં વસ્તીગણતરીની માગ સાથે આંદોલન કરી રહેલા કેટલાક જૂથોનું કહેવું છે કે આંતરિક રીતે વિસ્થાપિત લોકો પોતાના મૂળ ગામ અને વિસ્તારોમાં પરત ફરે ત્યારબાદ જ ગણતરી કરવામાં આવે.
તેમનો તર્ક છે કે મોટી સંખ્યામાં લોકો રાહત શિબિરો અથવા પોતાના મૂળ વિસ્તારથી દૂર રહેતા હોય ત્યારે કરવામાં આવેલી ગણતરી સ્થાનિક વસ્તીની વાસ્તવિક ભૌગોલિક સ્થિતિ દર્શાવશે નહીં. JFDના પ્રદર્શન દરમિયાન વિસ્થાપિત લોકોને પુનઃસ્થાપિત કરવાની માગ પણ મુખ્ય મુદ્દા તરીકે સામે આવી છે.
ખીણ વિસ્તારોમાં રેલીઓ અને રસ્તારોકો
48 કલાકના બંધ દરમિયાન ઇમ્ફાલ સહિત મણિપુરના વિવિધ ખીણ વિસ્તારોમાં વિરોધ પ્રદર્શન યોજાયા હતા. પ્રદર્શનકારીઓએ રેલીઓ કાઢીને NRC પહેલાં વસ્તીગણતરી ન કરવાની માગ સાથે સૂત્રોચ્ચાર કર્યા હતા. અનેક સ્થળોએ રસ્તાઓ અવરોધવામાં આવ્યા હતા, જેના કારણે વાહનવ્યવહાર અને સામાન્ય જનજીવનને અસર થઈ હતી.
કેટલાક સ્થળોએ રાજકીય નેતાઓના પૂતળાં બાળીને વિરોધ નોંધાવવામાં આવ્યો હતો. આંદોલનના બીજા દિવસે પણ રસ્તારોકો અને જાહેર પ્રદર્શનો ચાલુ રહેતાં કાયદો અને વ્યવસ્થાને લઈને સરકારની ચિંતા વધી હતી.
મુખ્યમંત્રી અને ગૃહમંત્રીના પૂતળાં બાળ્યાં
વિરોધ દરમિયાન કેટલાક વિસ્તારોમાં પ્રદર્શનકારીઓએ મુખ્યમંત્રી વાય. ખેમચંદ સિંઘ અને ગૃહમંત્રી ગોવિંદાસ કોન્થૌજમના પૂતળાં બાળીને રાજ્ય સરકાર સામે વિરોધ વ્યક્ત કર્યો હતો. પ્રદર્શનકારીઓએ સરકાર પાસેથી NRC અને વસ્તીગણતરી અંગે સ્પષ્ટ વલણ જાહેર કરવાની માગ કરી હતી.
આંદોલનકારીઓનું કહેવું છે કે NRC તથા વિસ્થાપિતોના પુનર્વસન અંગે નિર્ણય આવ્યા વિના વસ્તી ગણતરી આગળ વધારવી યોગ્ય નથી.
20 ઑગસ્ટથી સરકારી કચેરીઓના બહિષ્કારનું આહ્વાન
48 કલાકનો બંધ પૂર્ણ થયા બાદ JFDએ આંદોલનને વધુ આગળ વધારવાની જાહેરાત કરી છે. સંગઠને 20 ઑગસ્ટથી રાજ્ય અને કેન્દ્ર સરકારની કચેરીઓના બહિષ્કારનું આહ્વાન કર્યું છે.
સ્થાનિક અહેવાલો અનુસાર શિક્ષણ, વીજળી, આરોગ્ય અને જળસંસાધન જેવી કેટલીક જરૂરી સેવાઓને બહિષ્કારમાંથી બહાર રાખવામાં આવી છે. JFDએ ધારાસભ્યોને NRC અને વસ્તીગણતરી મુદ્દે તેમનું વલણ સ્પષ્ટ કરવા માટે પણ દબાણ વધારવાનું નક્કી કર્યું છે.
વસ્તીગણતરીની તાલીમ અને તૈયારીઓ પર પણ અસર
આંદોલનની અસર વસ્તી ગણતરી સાથે સંકળાયેલી તૈયારી પર પણ પડી રહી છે. અગાઉ મણિપુરના કેટલાક વિસ્તારોમાં ગણતરીકારો અને સુપરવાઇઝરો માટે યોજાયેલા તાલીમ કાર્યક્રમોમાં વિરોધ નોંધાવવામાં આવ્યો હતો. બિષ્ણુપુર જિલ્લાના મોઇરાંગ કૉલેજ ખાતે પણ JFDના વિદ્યાર્થી સંગઠન દ્વારા વસ્તીગણતરી કર્મચારીઓના તાલીમ કાર્યક્રમમાં વિરોધ કરવામાં આવ્યો હતો.
હાલની સ્થિતિને કારણે કેટલાક વિસ્તારોમાં વસ્તીગણતરી સાથે જોડાયેલી તાલીમ અને વહીવટી તૈયારી પણ પ્રભાવિત થઈ હોવાનું સામે આવ્યું છે. આથી હવે આંદોલનનો સીધો પ્રભાવ ગણતરીની તૈયારી સુધી પહોંચ્યો છે.
NRC, વસ્તીગણતરી અને સીમાંકન વચ્ચે શું સંબંધ?
વસ્તી ગણતરી દ્વારા કોઈ રાજ્યની કુલ વસ્તી, વય, રહેઠાણ સહિત વિવિધ પ્રકારના આંકડા એકત્ર કરવામાં આવે છે. આ આંકડાઓનો ઉપયોગ અનેક સરકારી નીતિઓ અને આયોજનમાં થાય છે. બીજી તરફ મતવિસ્તારોનું સીમાંકન કરતી વખતે પણ વસ્તી સંબંધિત આંકડા મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
આ કારણસર JFDએ તેના આંદોલનમાં NRC સાથે ‘ફેર ડિલિમિટેશન’નો મુદ્દો પણ જોડ્યો છે. સંગઠનનું કહેવું છે કે જો વસ્તીના આંકડાઓમાં ગેરકાયદેસર રીતે વસેલા લોકો સામેલ થઈ જાય તો ભવિષ્યની રાજકીય પ્રતિનિધિત્વ વ્યવસ્થા પર પણ અસર પડી શકે છે. આ દલીલના આધારે સંગઠન NRCને વસ્તીગણતરી પહેલાં પૂર્ણ કરવાની માગ કરી રહ્યું છે.
મણિપુર સરકાર સામે હવે મોટો પડકાર
મણિપુરમાં NRC પહેલાં વસ્તીગણતરીની માગ હવે માત્ર રાજકીય નિવેદનો સુધી સીમિત નથી રહી. 48 કલાકના બંધ, રસ્તારોકો, રેલીઓ, પૂતળાદહન, સરકારી કચેરીઓના બહિષ્કાર અને વસ્તીગણતરીની તાલીમમાં વિક્ષેપ સુધી આંદોલન વિસ્તર્યું છે.
સરકારે હાલ તાત્કાલિક પગલાં તરીકે 20, 21 અને 22 ઑગસ્ટે શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ બંધ રાખવાનો નિર્ણય કર્યો છે. જોકે JFD પોતાની ‘No NRC, No Census’ની માગ પર અડગ છે.
આથી આગામી દિવસોમાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ મુદ્દો એ રહેશે કે NRC, વસ્તી ગણતરી અને વિસ્થાપિત લોકોના પુનર્વસન અંગે રાજ્ય અને કેન્દ્ર સરકાર શું વલણ અપનાવે છે. આ નિર્ણય મણિપુરમાં ચાલી રહેલા વિરોધની આગામી દિશા નક્કી કરી શકે છે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
