વિશ્વભરમાં પરમાણુ ઊર્જાના ઉપયોગ સાથે જોડાયેલી સૌથી મોટી સમસ્યાઓમાંની એક એટલે કે રેડિયોએક્ટિવ કચરાના સુરક્ષિત નિકાલ માટે હવે એક ઐતિહાસિક ઉકેલ સામે આવ્યો છે. ફિનલેન્ડના વૈજ્ઞાનિકો અને ઇજનેરોએ વિશ્વનું પ્રથમ એવું ભૂગર્ભ સંગ્રહ કેન્દ્ર તૈયાર કર્યું છે, જ્યાં અત્યંત ખતરનાક પરમાણુ કચરાને આગામી એક લાખ વર્ષ સુધી સુરક્ષિત રીતે સંગ્રહિત કરી શકાય.
દક્ષિણ-પશ્ચિમ ફિનલેન્ડના યુરાજૌકી વિસ્તારમાં આવેલું આ પ્રોજેક્ટ “ઓનકોલો” (Onkalo) તરીકે ઓળખાય છે. આ વિશાળ ભૂગર્ભ સુવિધા જમીનથી લગભગ 433 મીટર નીચે અને લગભગ 1.9 અબજ વર્ષ જૂના મજબૂત ખડકોની અંદર વિકસાવવામાં આવી છે.
પરમાણુ કચરો કેમ છે એટલો ખતરનાક?
વિશ્વભરમાં કાર્યરત તમામ પરમાણુ વીજ ઉત્પાદન કેન્દ્રોમાંથી વપરાયેલ ન્યુક્લિયર ઇંધણ અને અન્ય રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થો કચરા તરીકે બહાર આવે છે. આ કચરો હજારો વર્ષો સુધી રેડિયોએક્ટિવ રહે છે અને માનવ સ્વાસ્થ્ય, પર્યાવરણ તેમજ જૈવિક જીવન માટે ગંભીર જોખમ ઊભું કરી શકે છે.
1950 અને 1960ના દાયકાથી પરમાણુ ઊર્જાનો વ્યાપક ઉપયોગ શરૂ થયો ત્યારથી જ વિશ્વના દેશો આ કચરાના કાયમી અને સુરક્ષિત નિકાલ માટે યોગ્ય ઉકેલ શોધી રહ્યા હતા. અત્યાર સુધી મોટાભાગનો ન્યુક્લિયર વેસ્ટ પાણીના વિશાળ ઠંડક પૂલમાં અથવા અસ્થાયી સંગ્રહ કેન્દ્રોમાં રાખવામાં આવતો હતો.
‘ઓનકોલો’ બનશે દુનિયાનું પ્રથમ કાયમી સમાધાન
ફિનલેન્ડનું “ઓનકોલો” પ્રોજેક્ટ આ વૈશ્વિક પડકારનો પ્રથમ લાંબા ગાળાનો ઉકેલ માનવામાં આવી રહ્યું છે. ફિનલેન્ડની પરમાણુ સુરક્ષા એજન્સી ટૂંક સમયમાં આ પ્રોજેક્ટને અંતિમ મંજૂરી આપવાની તૈયારીમાં છે.
પ્રોજેક્ટ સંચાલિત કરતી કંપનીના અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ વર્ષના અંત સુધીમાં અથવા આગામી વર્ષની શરૂઆતમાં ન્યુક્લિયર કચરો અહીં સંગ્રહ કરવાની પ્રક્રિયા શરૂ થઈ શકે છે.
વિજ્ઞાનીઓનું માનવું છે કે એક લાખ વર્ષ પછી આ રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થોનું ક્ષરણ એટલું ઘટી જશે કે તે કુદરતી રીતે જમીનમાં જોવા મળતા યુરેનિયમ જેવી સ્થિતિમાં આવી જશે.
કેવી રીતે કામ કરશે આ અદભુત ન્યુક્લિયર ડસ્ટબિન?
આ સમગ્ર સિસ્ટમ બહુસ્તરીય સુરક્ષા સિદ્ધાંત પર આધારિત છે.
1. તાંબાના વિશેષ કન્ટેનર
પરમાણુ કચરાને સૌપ્રથમ અત્યંત મજબૂત અને કાટપ્રતિરોધક શુદ્ધ તાંબાના કન્ટેનરમાં એરટાઇટ રીતે સીલ કરવામાં આવશે. આ કન્ટેનર હજારો વર્ષો સુધી કાટ સામે ટકી રહે તે રીતે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યા છે.
2. 433 મીટર નીચે ભૂગર્ભ સંગ્રહ
ત્યારબાદ આ કન્ટેનરોને વિશેષ લિફ્ટ અને પરિવહન વ્યવસ્થાની મદદથી જમીનથી 433 મીટર નીચે લઈ જવામાં આવશે. ત્યાં સુરંગોના તળિયે બનાવવામાં આવેલા વિશેષ ખાડાઓમાં તેને સંગ્રહિત કરવામાં આવશે.
3. બેન્ટોનાઇટ માટીથી કુદરતી સુરક્ષા
કન્ટેનરોને ખાડામાં મૂક્યા બાદ તેને બેન્ટોનાઇટ નામની વિશેષ ચીકણી માટીથી ઢાંકી દેવામાં આવશે. આ માટી પાણીના સંપર્કમાં આવતા ફૂલી જાય છે અને કુદરતી સીલ તરીકે કાર્ય કરે છે.
આ ટેક્નોલોજી કન્ટેનર અને આસપાસના પર્યાવરણ વચ્ચે સુરક્ષિત અવરોધ ઉભો કરે છે અને કોઈપણ પ્રકારના રેડિયોએક્ટિવ લીકેજને અટકાવવામાં મદદરૂપ બને છે.
6,500 ટન ન્યુક્લિયર કચરો સંગ્રહવાની ક્ષમતા
આ ભૂગર્ભ રિપોઝિટરીમાં અંદાજે 6,500 ટન યુરેનિયમ આધારિત પરમાણુ કચરો સંગ્રહવાની ક્ષમતા છે. આ ક્ષમતા ફિનલેન્ડના તમામ પાંચ પરમાણુ રિએક્ટરોમાંથી ઉત્પન્ન થતા કચરાને સુરક્ષિત રીતે સંગ્રહિત કરવા માટે પૂરતી માનવામાં આવે છે.
વિજ્ઞાનીઓના અંદાજ મુજબ આગામી 100 વર્ષ સુધી અહીં સતત કચરો જમા કરવામાં આવશે. ત્યારબાદ સમગ્ર સિસ્ટમને કાયમી રીતે સીલ કરીને બંધ કરી દેવામાં આવશે.
ન્યુક્લિયર વેસ્ટ મેનેજમેન્ટમાં નવી ક્રાંતિ
વિશ્વભરના નિષ્ણાતો આ પ્રોજેક્ટને ન્યુક્લિયર વેસ્ટ મેનેજમેન્ટ ક્ષેત્રમાં એક ઐતિહાસિક સિદ્ધિ તરીકે જોઈ રહ્યા છે. જો આ મોડલ સફળ સાબિત થશે તો અમેરિકા, સ્વીડન, ફ્રાન્સ, જાપાન અને અન્ય પરમાણુ શક્તિ ધરાવતા દેશો પણ આવી જ સુવિધાઓ વિકસાવવા માટે પ્રેરિત થઈ શકે છે.
ફિનલેન્ડનો આ પ્રોજેક્ટ ભવિષ્યમાં વૈશ્વિક પરમાણુ કચરા વ્યવસ્થાપન માટે નવા ધોરણો સ્થાપિત કરી શકે છે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
