દર વર્ષે 15 ઓગસ્ટે દેશના વડાપ્રધાન દિલ્હીના ઐતિહાસિક લાલ કિલ્લા પરથી રાષ્ટ્રધ્વજ ફરકાવે છે અને ત્યારબાદ દેશને સંબોધિત કરે છે. સ્વતંત્રતા દિવસની આ પરંપરા ભારતના સૌથી મહત્વપૂર્ણ રાષ્ટ્રીય સમારોહોમાંની એક બની ગઈ છે. જોકે ભારતના વડાપ્રધાનોના ઇતિહાસ પર નજર કરીએ તો કેટલાક રસપ્રદ રેકોર્ડ સામે આવે છે. કોઈ વડાપ્રધાને 17 વખત તિરંગો ફરકાવ્યો છે, જ્યારે બે વડાપ્રધાનો એવા પણ રહ્યા જેમને પોતાના કાર્યકાળ દરમિયાન 15 ઓગસ્ટે લાલ કિલ્લા પરથી ધ્વજ ફરકાવવાની તક જ મળી નહોતી.
આ યાદીમાં જવાહરલાલ નેહરુ સૌથી આગળ છે. તેમણે વડાપ્રધાન તરીકે લાલ કિલ્લા પરથી કુલ 17 વખત રાષ્ટ્રધ્વજ ફરકાવ્યો હતો. પૂર્વ વડાપ્રધાન ઇન્દિરા ગાંધી 16 વખત સાથે બીજા ક્રમે છે, જ્યારે વર્ષ 2026માં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ સતત 13મી વખત સ્વતંત્રતા દિવસ પર લાલ કિલ્લા પરથી દેશને સંબોધિત કર્યો છે.
લાલ કિલ્લા પરથી ધ્વજ ન ફરકાવી શકનાર બે વડાપ્રધાન
ભારતના વડાપ્રધાન પદે રહેલા ગુલઝારીલાલ નંદા અને ચંદ્રશેખર એવા બે નેતા છે, જેમના કાર્યકાળ દરમિયાન 15 ઓગસ્ટ આવ્યો નહીં અને તેથી તેઓ સ્વતંત્રતા દિવસ પર લાલ કિલ્લા પરથી તિરંગો ફરકાવી શક્યા નહોતા.
ગુલઝારીલાલ નંદાએ બે વખત કાર્યકારી વડાપ્રધાન તરીકે જવાબદારી સંભાળી હતી. પ્રથમ વખત જવાહરલાલ નેહરુના નિધન બાદ તેઓ 27 મે, 1964થી 9 જૂન, 1964 સુધી વડાપ્રધાન રહ્યા હતા. બીજી વખત લાલ બહાદુર શાસ્ત્રીના નિધન બાદ 11 જાન્યુઆરી, 1966થી 24 જાન્યુઆરી, 1966 સુધી તેમણે કાર્યકારી વડાપ્રધાન તરીકે જવાબદારી સંભાળી હતી. બંને કાર્યકાળ અત્યંત ટૂંકા હોવાથી તેમાં 15 ઓગસ્ટનો દિવસ આવ્યો નહોતો.
ચંદ્રશેખરના કાર્યકાળમાં પણ ન આવ્યો 15 ઓગસ્ટ
પૂર્વ વડાપ્રધાન ચંદ્રશેખરે 10 નવેમ્બર, 1990થી 21 જૂન, 1991 સુધી વડાપ્રધાન તરીકે કાર્યભાર સંભાળ્યો હતો. તેમનો સંપૂર્ણ કાર્યકાળ બે સ્વતંત્રતા દિવસની વચ્ચે રહ્યો હોવાથી તેઓ પણ લાલ કિલ્લા પરથી સ્વતંત્રતા દિવસના ધ્વજવંદનની પરંપરામાં ભાગ લઈ શક્યા નહોતા.
આ રીતે ગુલઝારીલાલ નંદા અને ચંદ્રશેખર ભારતના એવા બે વડાપ્રધાન છે જેમણે વડાપ્રધાન પદ સંભાળ્યું, પરંતુ 15 ઓગસ્ટે લાલ કિલ્લા પરથી રાષ્ટ્રધ્વજ ફરકાવવાની તક મેળવી નહીં.
જવાહરલાલ નેહરુના નામે સૌથી મોટો રેકોર્ડ
ભારતના પ્રથમ વડાપ્રધાન પંડિત જવાહરલાલ નેહરુના નામે લાલ કિલ્લા પરથી સૌથી વધુ વખત તિરંગો ફરકાવવાનો રેકોર્ડ છે. તેમણે કુલ 17 વખત લાલ કિલ્લા પરથી રાષ્ટ્રધ્વજ ફરકાવ્યો હતો. ભારત સરકારના પ્રેસ ઇન્ફોર્મેશન બ્યૂરોના ઐતિહાસિક રેકોર્ડમાં પણ નેહરુના 17 વખતના આ રેકોર્ડનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે.
જોકે અહીં એક રસપ્રદ ઐતિહાસિક બાબત છે. 15 ઓગસ્ટ, 1947ના રોજ નેહરુએ લાલ કિલ્લા પરથી નહીં, પરંતુ દિલ્હીના Princess Park વિસ્તારમાં તિરંગો ફરકાવ્યો હતો. લાલ કિલ્લા ખાતે તેમની ઐતિહાસિક ધ્વજવંદન વિધિ 16 ઓગસ્ટ, 1947ના રોજ યોજાઈ હતી. ત્યારબાદ લાલ કિલ્લા પરથી સ્વતંત્રતા દિવસની ઉજવણીની પરંપરા મજબૂત બની.
ઇન્દિરા ગાંધી 16 વખત સાથે બીજા ક્રમે
પૂર્વ વડાપ્રધાન ઇન્દિરા ગાંધીએ પોતાના અલગ-અલગ કાર્યકાળ દરમિયાન કુલ 16 વખત લાલ કિલ્લા પરથી તિરંગો ફરકાવ્યો હતો. આ રીતે સૌથી વધુ વખત રાષ્ટ્રધ્વજ ફરકાવનાર વડાપ્રધાનોની યાદીમાં તેઓ જવાહરલાલ નેહરુ પછી બીજા સ્થાને છે.
PM મોદીએ 2026માં સતત 13મી વખત કર્યું સંબોધન
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ 15 ઓગસ્ટ, 2014ના રોજ પ્રથમ વખત વડાપ્રધાન તરીકે લાલ કિલ્લા પરથી દેશને સંબોધિત કર્યો હતો. 15 ઓગસ્ટ, 2026ના રોજ તેમણે સતત 13મી વખત સ્વતંત્રતા દિવસના પ્રસંગે લાલ કિલ્લા પરથી દેશને સંબોધિત કર્યો.
સતત સ્વતંત્રતા દિવસના સંબોધનની દૃષ્ટિએ નરેન્દ્ર મોદી જવાહરલાલ નેહરુ બાદ 13 સતત સંબોધન કરનાર બીજા વડાપ્રધાન બન્યા છે.
માત્ર એક વખત તિરંગો ફરકાવનાર વડાપ્રધાન કોણ?
ભારતના રાજકીય ઇતિહાસમાં કેટલાક વડાપ્રધાનોનો કાર્યકાળ એટલો ટૂંકો રહ્યો કે તેમને માત્ર એક જ સ્વતંત્રતા દિવસ દરમિયાન લાલ કિલ્લા પરથી રાષ્ટ્રધ્વજ ફરકાવવાની તક મળી.
આ યાદીમાં ચૌધરી ચરણ સિંહ, વી.પી. સિંહ, એચ.ડી. દેવેગૌડા અને આઈ.કે. ગુજરાલનો સમાવેશ થાય છે.
ચૌધરી ચરણ સિંહે 1979માં, વી.પી. સિંહે 1990માં, એચ.ડી. દેવેગૌડાએ 1996માં અને આઈ.કે. ગુજરાલે 1997માં વડાપ્રધાન તરીકે સ્વતંત્રતા દિવસની ઉજવણીમાં લાલ કિલ્લા પરથી તિરંગો ફરકાવ્યો હતો.
લાલ કિલ્લો કેમ બન્યો સ્વતંત્રતા દિવસનું પ્રતીક?
દિલ્હીનો લાલ કિલ્લો ભારતના રાજકીય અને ઐતિહાસિક વારસાનું મહત્વપૂર્ણ પ્રતીક છે. આઝાદી બાદ વડાપ્રધાન દ્વારા અહીંથી તિરંગો ફરકાવવો અને દેશને સંબોધિત કરવાની પરંપરા રાષ્ટ્રીય ઓળખનો અભિન્ન ભાગ બની ગઈ.
લાલ કિલ્લાની પ્રાચીર પરથી વડાપ્રધાન સામાન્ય રીતે દેશની અત્યાર સુધીની સિદ્ધિઓ, વર્તમાન પડકારો અને આગામી વર્ષોના રાષ્ટ્રીય લક્ષ્યો અંગે વાત કરે છે. તેથી 15 ઓગસ્ટનું લાલ કિલ્લાનું સંબોધન માત્ર એક ઔપચારિક કાર્યક્રમ નહીં, પરંતુ સરકારના આગામી વિઝનને રજૂ કરતું મહત્વપૂર્ણ રાષ્ટ્રીય મંચ પણ બની ગયું છે.
નેહરુથી મોદી સુધીનો ઐતિહાસિક પ્રવાસ
સ્વતંત્ર ભારતના ઇતિહાસમાં લાલ કિલ્લા પરથી થતું ધ્વજવંદન દેશના રાજકીય પ્રવાસનું પણ પ્રતિબિંબ છે. જવાહરલાલ નેહરુના સમયથી શરૂ થયેલી આ પરંપરાને જુદા-જુદા વડાપ્રધાનોએ આગળ વધારી છે.
નેહરુના નામે સૌથી વધુ 17 વખતનો રેકોર્ડ છે, ઇન્દિરા ગાંધી 16 વખત સાથે બીજા ક્રમે છે અને 2026 સુધી નરેન્દ્ર મોદી 13 સતત સ્વતંત્રતા દિવસના સંબોધન કરી ચૂક્યા છે. બીજી તરફ ગુલઝારીલાલ નંદા અને ચંદ્રશેખર જેવા વડાપ્રધાનોના ટૂંકા કાર્યકાળને કારણે તેમને આ ઐતિહાસિક પ્રસંગે લાલ કિલ્લા પરથી તિરંગો ફરકાવવાની તક મળી નહોતી.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
