રશિયાથી ગુજરાત તરફ ક્રૂડ ઓઇલ લઈને આવી રહેલા એક ઓઇલ ટેન્કરના ભારતીય કેપ્ટનની યુકેમાં ધરપકડ કરવામાં આવતા આંતરરાષ્ટ્રીય શિપિંગ જગતમાં ભારે ચર્ચા શરૂ થઈ છે. યુકેના સત્તાધીશોએ આરોપ લગાવ્યો છે કે જહાજ રશિયન તેલ સંબંધિત પ્રતિબંધોનું ઉલ્લંઘન કરી રહ્યું હતું. જોકે આ સમગ્ર મામલામાં અનેક કાનૂની અને ટેકનિકલ પ્રશ્નો ઊભા થયા છે, કારણ કે ભારતીય કેપ્ટન માત્ર પોતાની નોકરી અને ફરજના ભાગરૂપે જહાજનું સંચાલન કરી રહ્યા હતા.
આ ઘટના એવા સમયે બની છે જ્યારે પશ્ચિમી દેશો રશિયા સામે લાગુ કરાયેલા આર્થિક પ્રતિબંધોના અમલને વધુ કડક બનાવી રહ્યા છે અને રશિયન તેલના પરિવહન પર નજર રાખી રહ્યા છે.
કોણ છે અજય પંત?
38 વર્ષીય અજય પંત MV Smyrtos નામના ઓઇલ ટેન્કરના કેપ્ટન તરીકે ફરજ બજાવી રહ્યા હતા. તેઓ છેલ્લા 15 વર્ષથી મર્ચન્ટ નેવી અને આંતરરાષ્ટ્રીય શિપિંગ ક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલા છે.
પરિવારના જણાવ્યા મુજબ તેમની સમગ્ર કારકિર્દી દરમિયાન તેમની સામે કોઈપણ પ્રકારનો કાનૂની કે શિસ્તભંગનો કેસ નોંધાયો નથી. તેઓ એક અનુભવી અને જવાબદાર સમુદ્રી અધિકારી તરીકે જાણીતા છે.
ઇંગ્લિશ ચેનલમાં રોકાયું જહાજ
માહિતી અનુસાર MV Smyrtos 14 જૂનના રોજ ઇંગ્લિશ ચેનલમાંથી પસાર થઈ રહ્યું હતું. તે સમયે બ્રિટિશ રોયલ મરીન્સ અને નેશનલ ક્રાઇમ એજન્સીના અધિકારીઓએ જહાજને રોકીને તપાસ હાથ ધરી હતી. તપાસ બાદ અજય પંતને કસ્ટડીમાં લેવામાં આવ્યા હતા અને જહાજ વિરુદ્ધ કાનૂની કાર્યવાહી શરૂ કરવામાં આવી હતી.
શું છે યુકેનો આરોપ?
યુકે સરકારનો આરોપ છે કે MV Smyrtos રશિયન તેલના પરિવહન સંબંધિત આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિબંધોનું ઉલ્લંઘન કરી રહ્યું હતું. જો આ આરોપ કોર્ટમાં સાબિત થાય તો કેસમાં સંડોવાયેલા લોકો સામે 10 વર્ષ સુધીની સજાની જોગવાઈ હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે. બ્રિટિશ સત્તાધીશો આ કાર્યવાહીને રશિયાની કહેવાતી “શેડો ફ્લીટ” સામેની મોટી કાર્યવાહી તરીકે રજૂ કરી રહ્યા છે.
જહાજ પહેલેથી જ પ્રતિબંધોની યાદીમાં હતું
શિપિંગ ઉદ્યોગ સાથે સંકળાયેલા અહેવાલો અનુસાર MV Smyrtos પહેલેથી જ યુકે અને યુરોપિયન યુનિયનની પ્રતિબંધિત જહાજોની યાદીમાં સામેલ હતું.
વધુમાં, જહાજ અગાઉ કેમરૂનના ધ્વજ (Flag State) હેઠળ નોંધાયેલું હતું. પરંતુ આ મહિનાની શરૂઆતમાં કેમરૂને તેને પોતાની રજિસ્ટ્રીમાંથી દૂર કરી દીધું હતું. જેના કારણે કાર્યવાહી સમયે જહાજ પાસે માન્ય ફ્લેગ સ્ટેટસ ન હોવાનું પણ સામે આવ્યું છે. આ મુદ્દો સમગ્ર કેસમાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ કાનૂની મુદ્દા તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે.
ગુજરાતના સિક્કા પોર્ટ તરફ આવી રહ્યું હતું જહાજ
પ્રતિષ્ઠિત શિપિંગ પ્રકાશન Lloyd’s Listના અહેવાલ અનુસાર MV Smyrtosએ 4 જૂને રશિયાના ઉસ્ત-લુગા ટર્મિનલ પરથી આશરે 1,01,400 ટન યુરલ્સ ક્રૂડ ઓઇલ લોડ કર્યું હતું. આ જહાજ ગુજરાતના જામનગર નજીક આવેલા સિક્કા પોર્ટ તરફ આગળ વધી રહ્યું હતું. સિક્કા પોર્ટ ભારતના મહત્વના ઊર્જા અને પેટ્રોલિયમ હબમાંનું એક ગણાય છે.
કેપ્ટનના વકીલે શું દલીલ કરી?
અજય પંતના વકીલ જેમ્સ ડાયમંડે કોર્ટમાં દલીલ કરી હતી કે તેમના ક્લાયન્ટ માત્ર એક કર્મચારી તરીકે પોતાની ફરજ બજાવી રહ્યા હતા.
તેમણે જણાવ્યું કે જહાજ કયા દેશમાંથી માલસામાન લાવે છે, કયા બંદરે જાય છે અથવા કંપનીના વ્યાપારી નિર્ણયો શું છે તેમાં કેપ્ટનની કોઈ ભૂમિકા નથી. કેપ્ટન માત્ર જહાજનું સંચાલન અને સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવાની જવાબદારી નિભાવે છે. વકીલના મતે, જહાજના માલિકો અને સંચાલક કંપનીઓના નિર્ણયો માટે કેપ્ટનને જવાબદાર ઠેરવવો યોગ્ય નથી.
ભારત સરકાર અને ઉત્તરાખંડ સરકાર સક્રિય
અજય પંત ઉત્તરાખંડના રહેવાસી હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે. તેમના કેસમાં ઉત્તરાખંડ સરકારના ગૃહ વિભાગે ભારતના વિદેશ મંત્રાલયનો સંપર્ક કર્યો છે.
સાથે સાથે યુકે સ્થિત ભારતીય હાઇકમિશન પણ સક્રિય બન્યું છે અને અજય પંતને કાઉન્સ્યુલર સહાય પૂરી પાડવામાં આવી રહી છે. ભારતીય અધિકારીઓ તેમના કાનૂની અધિકારો અને ન્યાયિક પ્રક્રિયા અંગે સતત નજર રાખી રહ્યા છે.
જવાબદારી કોની? ઉદ્યોગમાં ઉઠ્યો મોટો પ્રશ્ન
આ સમગ્ર કેસ બાદ આંતરરાષ્ટ્રીય શિપિંગ ઉદ્યોગમાં એક મહત્વપૂર્ણ ચર્ચા શરૂ થઈ છે. જો જહાજના રજિસ્ટ્રેશન, ફ્લેગ સ્ટેટસ અથવા પ્રતિબંધોના પાલનમાં ખામી હોય તો તેની જવાબદારી કોણની ગણવી?
ઘણા નિષ્ણાતો માને છે કે આવી સ્થિતિમાં મુખ્ય જવાબદારી જહાજના માલિકો અને સંચાલક કંપનીઓ પર આવવી જોઈએ, કારણ કે કેપ્ટન સામાન્ય રીતે કંપની દ્વારા આપવામાં આવેલા માર્ગદર્શન અને આદેશોનું પાલન કરે છે.
બ્રિટને કહ્યું – ‘શેડો ફ્લીટ’ સામે મોટી સફળતા
યુકે આ કાર્યવાહીને રશિયાની કહેવાતી “શેડો ફ્લીટ” સામેની મહત્વપૂર્ણ સફળતા તરીકે રજૂ કરી રહ્યું છે. બ્રિટિશ વડાપ્રધાન કિઅર સ્ટાર્મરે પણ આ ઓપરેશનને રશિયા સામેનો વધુ એક મોટો ફટકો ગણાવ્યો છે.
હાલ સમગ્ર મામલો યુકેની કોર્ટમાં વિચારાધીન છે અને આગામી સુનાવણીમાં કેસને લઈને વધુ વિગતો બહાર આવી શકે છે. ભારત સરકાર કાનૂની અને રાજદ્વારી સ્તરે સમગ્ર પરિસ્થિતિ પર નજર રાખી રહી છે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
