ગુજરાતમાં ચોમાસાની વિદાય બાદ રાજ્યના જળાશયોમાં ઉપલબ્ધ પાણીના જથ્થાને લઈને ચિંતાજનક આંકડા સામે આવ્યા છે. રાજ્યના વિવિધ વિસ્તારોમાં પાણીના સંગ્રહની સ્થિતિમાં મોટો તફાવત જોવા મળી રહ્યો છે. ખાસ કરીને કચ્છ અને સૌરાષ્ટ્રમાં જળાશયોમાં ઉપલબ્ધ પાણીનો જથ્થો પ્રમાણમાં ઓછો હોવાથી આગામી મહિનાઓમાં પીવાના પાણી, ખેતી અને પશુપાલન માટે પાણીનું યોગ્ય આયોજન કરવું મહત્વપૂર્ણ બનશે.
સરકારી આંકડાઓ મુજબ રાજ્યના મુખ્ય સરદાર સરોવર નર્મદા ડેમ સિવાયના 206 જળાશયોમાં સરેરાશ 63.49 ટકા પાણીનો જથ્થો ઉપલબ્ધ છે. બીજી તરફ સરદાર સરોવર ડેમ સહિત રાજ્યના કુલ 207 જળાશયોનો સંયુક્ત જળસંગ્રહ 77.09 ટકા નોંધાયો છે. આ આંકડાઓ દર્શાવે છે કે નર્મદા ડેમના સમાવેશથી રાજ્યના કુલ પાણી સંગ્રહની સ્થિતિ પ્રમાણમાં સારી દેખાઈ રહી છે, પરંતુ અનેક સ્થાનિક જળાશયોમાં પાણીની ઉપલબ્ધતા ઓછી છે.
ગુજરાતના 206 જળાશયોમાં માત્ર 63.49 ટકા પાણીનો સંગ્રહ
ગુજરાતના જળાશયોમાં પાણીની સ્થિતિનું વિશ્લેષણ કરતાં જાણવા મળે છે કે નર્મદા ડેમ સિવાયના 206 જળાશયોમાં તેમની કુલ સંગ્રહ ક્ષમતાના સરેરાશ 63.49 ટકા જેટલું પાણી ઉપલબ્ધ છે.
આ સ્થિતિને કારણે આગામી દિવસોમાં પાણીની માંગ અને ઉપલબ્ધતા વચ્ચે સંતુલન જાળવવા માટે આયોજન જરૂરી બનશે. ખાસ કરીને જ્યાં સ્થાનિક જળાશયો પર પીવાના પાણી અને સિંચાઈ માટે વધુ નિર્ભરતા છે, ત્યાં પાણીનો કરકસરપૂર્વક ઉપયોગ કરવો મહત્વપૂર્ણ રહેશે. રાજ્યના કુલ 207 જળાશયોનો સંયુક્ત સંગ્રહ 77.09 ટકા નોંધાયો છે. સરદાર સરોવર ડેમમાં ઉપલબ્ધ પાણીનો જથ્થો રાજ્યના એકંદર સંગ્રહને મજબૂતી આપે છે. જોકે, આ કુલ આંકડો દરેક જિલ્લા કે તાલુકામાં પાણીની સમાન ઉપલબ્ધતા દર્શાવતો નથી.
કચ્છમાં માત્ર 30.09 ટકા પાણી, આગામી ઉનાળા માટે ચિંતા
કચ્છ જિલ્લામાં જળાશયોમાં પાણીના સંગ્રહની સ્થિતિ સૌથી વધુ ચિંતાજનક વિસ્તારોમાંની એક છે. ઉપલબ્ધ આંકડાઓ અનુસાર કચ્છના જળાશયોમાં તેમની સંગ્રહ ક્ષમતાના માત્ર 30.09 ટકા જેટલું પાણી ઉપલબ્ધ છે.
કચ્છના અનેક વિસ્તારોમાં પીવાના પાણી, ખેતી અને પશુપાલન માટે પાણીની ઉપલબ્ધતા મહત્વપૂર્ણ મુદ્દો છે. સ્થાનિક જળાશયોમાં ઓછો સંગ્રહ હોવાથી આગામી ઉનાળામાં પાણીની માંગ વધે ત્યારે યોગ્ય વિતરણ અને પુરવઠાનું આયોજન જરૂરી બની શકે છે. જોકે, જળાશયોમાં ઓછો સંગ્રહ હોવાનો અર્થ તમામ વિસ્તારોમાં તાત્કાલિક પીવાના પાણીની અછત સર્જાઈ ગઈ છે એવો થતો નથી. નર્મદા આધારિત પુરવઠો, અન્ય જળસ્રોતો અને સ્થાનિક પાણી વિતરણની વ્યવસ્થા પણ પરિસ્થિતિને અસર કરે છે.
સૌરાષ્ટ્રમાં 46.29 ટકા પાણીનો જથ્થો, ખેડૂતો માટે મહત્વપૂર્ણ સંકેત
કચ્છની સાથે સૌરાષ્ટ્ર ઝોનમાં પણ જળસંગ્રહની સ્થિતિ ચિંતાનો વિષય બની છે. સરકારી આંકડાઓ મુજબ સૌરાષ્ટ્રના જળાશયોમાં માત્ર 46.29 ટકા પાણીનો જથ્થો ઉપલબ્ધ છે.
સૌરાષ્ટ્રના અનેક વિસ્તારોમાં કૃષિ, પશુપાલન અને ગ્રામ્ય જીવન માટે સ્થાનિક ડેમ અને જળાશયો મહત્વપૂર્ણ છે. આથી પાણીના ઉપલબ્ધ જથ્થાને ધ્યાનમાં રાખીને આગામી મહિનાઓમાં સિંચાઈ અને પીવાના પાણીનું આયોજન કરવું જરૂરી રહેશે. ખાસ કરીને શિયાળુ પાકની સિંચાઈ અને ત્યારબાદ ઉનાળામાં પાણીની માંગને ધ્યાનમાં રાખીને જળાશયોમાંથી પાણી છોડવાના નિર્ણયો મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
રાજ્યના 127 જળાશયોમાં 50 ટકાથી પણ ઓછું પાણી
ગુજરાતના જળસંગ્રહ સંબંધિત આંકડાઓમાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ બાબત એ છે કે નર્મદા સિવાયના 206 જળાશયોમાંથી 127 જળાશયોમાં તેમની કુલ સંગ્રહ ક્ષમતાના 50 ટકા કરતાં ઓછું પાણી ઉપલબ્ધ છે. આ 127 જળાશયો પૈકી સૌથી વધુ 101 જળાશયો સૌરાષ્ટ્ર ઝોનમાં આવેલા છે, જ્યારે 15 જળાશયો કચ્છમાં છે. બાકીના 11 જળાશયો અન્ય ઝોનમાં આવેલા છે.
આ સ્થિતિ દર્શાવે છે કે રાજ્યમાં પાણીનો કુલ સંગ્રહ પ્રમાણમાં સારો હોવા છતાં અનેક સ્થાનિક જળાશયોમાં પાણીની ઉપલબ્ધતા મર્યાદિત છે. અહીં નોંધનીય છે કે 50 ટકાથી ઓછો સંગ્રહ હોવાનો આંકડો કોઈ ચોક્કસ સમયગાળામાં પાણી ઝડપથી ઘટ્યું હોવાનો સીધો પુરાવો નથી. જળસ્તર ઘટવાની ગતિ નક્કી કરવા માટે અગાઉના દિવસો અથવા મહિનાઓના સંગ્રહના આંકડાઓ સાથે સરખામણી જરૂરી છે.
ગુજરાતના જળાશયોમાં પાણીની સ્થિતિ એક નજરે
| વિસ્તાર / જળાશયો | ઉપલબ્ધ પાણીનો જથ્થો |
|---|---|
| સરદાર સરોવર સહિત કુલ 207 જળાશયો | 77.09% |
| નર્મદા સિવાયના 206 જળાશયો | 63.49% |
| કચ્છ ઝોન | 30.09% |
| સૌરાષ્ટ્ર ઝોન | 46.29% |
| 50%થી ઓછું પાણી ધરાવતા જળાશયો | 127 |
| સૌરાષ્ટ્રમાં 50%થી ઓછું પાણી ધરાવતા જળાશયો | 101 |
| કચ્છમાં 50%થી ઓછું પાણી ધરાવતા જળાશયો | 15 |
આ આંકડાઓ રાજ્યમાં પાણીના સંગ્રહની અસમાન સ્થિતિ દર્શાવે છે. ખાસ કરીને સૌરાષ્ટ્ર અને કચ્છમાં સ્થાનિક જળસ્રોતોના સંચાલન પર વધુ ધ્યાન આપવાની જરૂરિયાત ઊભી થઈ શકે છે.
પીવાના પાણીને પ્રથમ પ્રાથમિકતા: મંત્રી જીતુ વાઘાણી
જળાશયોમાં ઉપલબ્ધ પાણીના જથ્થા અને આગામી મહિનાઓના આયોજન અંગે રાજ્ય સરકારના મંત્રી જીતુ વાઘાણીએ મહત્વપૂર્ણ નિવેદન આપ્યું છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે રાજ્યના નાગરિકોની જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને પીવાના પાણી માટે પૂરતો જથ્થો આરક્ષિત રાખવામાં આવશે.
સરકારનો અભિગમ એવો રહેશે કે જળાશયોમાં ઉપલબ્ધ પાણી અને પીવાના પાણીની જરૂરિયાતનું મૂલ્યાંકન કર્યા બાદ જ સિંચાઈ માટે પાણી છોડવા અંગે નિર્ણય લેવામાં આવે. આ વ્યવસ્થાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ ઉપલબ્ધ પાણીનો યોગ્ય ઉપયોગ કરવો, બિનજરૂરી બગાડ અટકાવવો અને નાગરિકોને પીવાના પાણીની સુવિધા જાળવી રાખવાનો છે.
ખેડૂતો અને નાગરિકોને પાણીનો કરકસરપૂર્વક ઉપયોગ કરવા અપીલ
રાજ્ય સરકારે ખેડૂતો અને સામાન્ય નાગરિકોને પાણીનો કરકસરપૂર્વક ઉપયોગ કરવા માટે અપીલ કરી છે. ખેતીમાં પાણીનો કાર્યક્ષમ ઉપયોગ, જરૂરિયાત મુજબ સિંચાઈ અને પાણીનો બગાડ અટકાવવાના પ્રયાસો આગામી મહિનાઓમાં મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે. તે જ રીતે ઘરગથ્થુ ઉપયોગમાં પણ પાણીનો બિનજરૂરી વેડફાટ અટકાવવો જરૂરી છે. જળાશયોમાં ઉપલબ્ધ પાણીનો જથ્થો, આગામી વરસાદની સ્થિતિ અને વિવિધ વિસ્તારોની માંગને ધ્યાનમાં રાખીને પાણી વિતરણનું આયોજન કરવામાં આવશે.
રાજકોટવાસીઓ માટે રાહત : આજી અને ન્યારી ડેમમાં નર્મદાના નીર
રાજ્યના કેટલાક વિસ્તારોમાં જળસંગ્રહને લઈને ચિંતા જોવા મળી રહી છે ત્યારે રાજકોટ શહેર માટે રાહતના સમાચાર સામે આવ્યા છે. ચાલુ વર્ષે નબળા વરસાદને કારણે રાજકોટમાં પીવાના પાણીની ઉપલબ્ધતા અંગે ચિંતા ઊભી થઈ હતી. શહેરના પાણી પુરવઠાને ધ્યાનમાં રાખીને રાજકોટ મહાનગરપાલિકા દ્વારા સંબંધિત સત્તાવાળાઓ સમક્ષ રજૂઆત કરવામાં આવી હતી.
આ રજૂઆત બાદ સૌની યોજના મારફતે આજી અને ન્યારી ડેમમાં નર્મદાનું પાણી પહોંચાડવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરવામાં આવી છે. આ નિર્ણયથી રાજકોટના પીવાના પાણીના પુરવઠાને ટેકો મળવાની અપેક્ષા છે.
સૌની યોજના મારફતે આજી-ન્યારી ડેમમાં પાણી પહોંચાડવાનું શરૂ
સૌરાષ્ટ્ર નર્મદા અવતરણ ઇરિગેશન (SAUNI) યોજના મારફતે નર્મદાનું પાણી સૌરાષ્ટ્રના જળાશયો સુધી પહોંચાડવાની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે. રાજકોટમાં પાણીની જરૂરિયાતને ધ્યાનમાં રાખીને આજી અને ન્યારી ડેમમાં નર્મદાના નવા નીર ઠાલવવાનું શરૂ કરવામાં આવ્યું છે. રાજકોટ મહાનગરપાલિકાના અધિકારીઓ અને પદાધિકારીઓ દ્વારા નર્મદાના નીરનું સ્વાગત કરવામાં આવ્યું હતું.
આજી અને ન્યારી ડેમમાં પાણી પહોંચવાથી શહેરના પાણી પુરવઠાની વ્યવસ્થાને રાહત મળવાની શક્યતા છે. જોકે, આગામી મહિનાઓમાં પાણીની ઉપલબ્ધતા કેટલી રહેશે તે ડેમમાં પહોંચતા પાણીના જથ્થા અને શહેરની માંગ પર નિર્ભર રહેશે.
આગામી ઉનાળા માટે પાણીનું આયોજન બનશે મહત્વપૂર્ણ
ગુજરાતમાં ચોમાસા બાદ જળાશયોમાં ઉપલબ્ધ પાણીનો જથ્થો આગામી ઉનાળાના આયોજન માટે મહત્વપૂર્ણ આધાર બની રહે છે. રાજ્યના કુલ 207 જળાશયોમાં 77.09 ટકા પાણીનો સંયુક્ત સંગ્રહ રાહત આપનારો છે. પરંતુ નર્મદા સિવાયના 206 જળાશયોમાં 63.49 ટકા સંગ્રહ અને 127 જળાશયોમાં 50 ટકાથી ઓછું પાણી હોવાની સ્થિતિ સ્થાનિક સ્તરે આયોજનની જરૂરિયાત દર્શાવે છે.
ખાસ કરીને કચ્છ અને સૌરાષ્ટ્રમાં પાણીની ઉપલબ્ધતા, ખેતીની જરૂરિયાતો અને પીવાના પાણીના પુરવઠા વચ્ચે સંતુલન જાળવવું જરૂરી રહેશે. રાજ્ય સરકાર દ્વારા પીવાના પાણીને પ્રાથમિકતા આપવાની જાહેરાત અને સૌની યોજના મારફતે રાજકોટના જળાશયોમાં નર્મદાનું પાણી પહોંચાડવાની કામગીરી પાણીના સંચાલનની દિશામાં મહત્વપૂર્ણ પગલાં છે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
