ભારતના ખાનગી અવકાશ ક્ષેત્રે શનિવાર, 18 જુલાઈ 2026ના રોજ એક નવો ઇતિહાસ રચ્યો છે. હૈદરાબાદ સ્થિત સ્કાયરૂટ એરોસ્પેસ દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલું ભારતનું પ્રથમ ખાનગી ઓર્બિટલ-ક્લાસ રૉકેટ ‘વિક્રમ-1’ આંધ્ર પ્રદેશના શ્રીહરિકોટા સ્થિત સતીશ ધવન સ્પેસ સેન્ટરથી લોન્ચ કરવામાં આવ્યું છે. આ ઐતિહાસિક રૉકેટ પોતાની સાથે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી દ્વારા હસ્તલિખિત વિશેષ શુભેચ્છા સંદેશ પણ અંતરીક્ષમાં લઈને ગયું છે.
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ પોતાના હાથે ‘વંદે માતરમ્’ લખેલું ખાસ પોસ્ટકાર્ડ વિક્રમ-1 મિશન માટે મોકલ્યું હતું. આ પોસ્ટકાર્ડને રૉકેટના વિશેષ પેલોડમાં સામેલ કરવામાં આવ્યું હતું. વડાપ્રધાનનો આ સંદેશ ભારતના ખાનગી અવકાશ ઉદ્યોગ, વૈજ્ઞાનિકો, યુવા ઇનોવેટર્સ અને સ્કાયરૂટ એરોસ્પેસની સમગ્ર ટીમ માટે પ્રેરણા તથા શુભેચ્છાનું પ્રતીક બન્યો છે.
#WATCH | Andhra Pradesh: India's first privately developed orbital-class rocket, Vikram-1, launched from the Satish Dhawan Space Centre in Sriharikota
Built by Hyderabad-based Skyroot Aerospace, Vikram-1 is powered by three solid-fuel stages and a liquid orbital adjustment… pic.twitter.com/QQC9CPjcxH
— ANI (@ANI) July 18, 2026
‘મિશન આગમન’ હેઠળ લોન્ચ થયું વિક્રમ-1
સ્કાયરૂટ એરોસ્પેસે વિક્રમ-1ની પ્રથમ ઓર્બિટલ ટેસ્ટ ફ્લાઇટને ‘મિશન આગમન’ નામ આપ્યું છે. આ નામ ભારતના ખાનગી ઉદ્યોગોના ઓર્બિટલ સ્પેસ માર્કેટમાં આગમનનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
વિક્રમ-1ને નાના સેટેલાઇટ અને ટેક્નોલોજી ડેમોન્સ્ટ્રેશન પેલોડને પૃથ્વીની નીચલી કક્ષામાં પહોંચાડવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું છે. કંપનીના જણાવ્યા અનુસાર આ રૉકેટ લગભગ 450 કિલોમીટરની ઊંચાઈ ધરાવતી લો-અર્થ ઓર્બિટમાં 350 કિલોગ્રામ સુધીનો પેલોડ લઈ જવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
આ મિશન સ્કાયરૂટની ટેક્નોલોજી, પ્રોપલ્શન સિસ્ટમ, ફ્લાઇટ કન્ટ્રોલ, સ્ટેજ સેપરેશન અને ઓર્બિટલ પેલોડ સ્થાપિત કરવાની ક્ષમતાની મહત્વપૂર્ણ કસોટી છે.
પેલોડમાં સામેલ કરાયું PM મોદીનું ખાસ પોસ્ટકાર્ડ
સ્કાયરૂટ એરોસ્પેસના જણાવ્યા અનુસાર વિક્રમ-1ના પેલોડમાં વડાપ્રધાન મોદી દ્વારા મોકલવામાં આવેલું હસ્તલિખિત પોસ્ટકાર્ડ સામેલ કરવામાં આવ્યું છે. આ પોસ્ટકાર્ડ પર વડાપ્રધાને પોતાના હાથે ‘વંદે માતરમ્’ લખીને મિશનની સફળતા માટે શુભેચ્છા પાઠવી હતી.
કંપનીએ રૉકેટના પ્રક્ષેપણ પહેલાં સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘X’ પર વડાપ્રધાન મોદીના આ વિશેષ સંદેશનો વીડિયો પણ જાહેર કર્યો હતો. કંપનીએ જણાવ્યું હતું કે વિક્રમ-1ની પ્રથમ ટેસ્ટ ફ્લાઇટ સાથે અંતરીક્ષમાં મોકલવામાં આવી રહેલી વસ્તુઓમાં આ પોસ્ટકાર્ડ સૌથી વિશેષ છે.
વડાપ્રધાનનો સંદેશ માત્ર એક શુભેચ્છા પોસ્ટકાર્ડ નથી, પરંતુ તે ભારતના પરંપરાગત સરકારી સ્પેસ પ્રોગ્રામ અને નવી પેઢીના ખાનગી અવકાશ ક્ષેત્ર વચ્ચે વધતી ભાગીદારીનું પ્રતીક પણ છે.
Among the payloads on Vikram-1 Test Flight-1 is something truly special—a handwritten postcard from Hon’ble Prime Minister Shri @narendramodi with the words, “Vande Mataram.” 🇮🇳🚀
It travels to space alongside handwritten messages from our team, investors, policymakers, and… pic.twitter.com/sJajN6NiVJ
— Skyroot Aerospace (@SkyrootA) July 17, 2026
લાખો લોકોના સમર્થનનું પ્રતીક બન્યું મિશન
સ્કાયરૂટ એરોસ્પેસે જણાવ્યું હતું કે ‘મિશન આગમન’ સાથે વડાપ્રધાન મોદી ઉપરાંત અનેક જાણીતી વ્યક્તિઓ, વૈજ્ઞાનિકો, નીતિનિર્માતાઓ, રોકાણકારો, કંપનીના કર્મચારીઓ અને વિશ્વભરના શુભેચ્છકોના હસ્તલિખિત સંદેશાઓ પણ મોકલવામાં આવ્યા છે.
કંપનીના જણાવ્યા પ્રમાણે આ સંદેશાઓ દ્વારા મિશનને માત્ર એક ટેક્નિકલ ટેસ્ટ ફ્લાઇટ સુધી મર્યાદિત રાખવામાં આવ્યું નથી, પરંતુ તેને ભારતની વધતી ખાનગી સ્પેસ ઇકોસિસ્ટમની સામૂહિક ઉજવણીનું સ્વરૂપ આપવામાં આવ્યું છે.
સ્કાયરૂટે જણાવ્યું કે મિશન પાછળ રહેલા વૈજ્ઞાનિકો, એન્જિનિયરો, રોકાણકારો, નીતિનિર્માતાઓ અને સામાન્ય નાગરિકોના સમર્થનને આ પોસ્ટકાર્ડ્સ દ્વારા અંતરીક્ષ સુધી પહોંચાડવામાં આવ્યું છે.
અનેક દિગ્ગજોએ પાઠવી હસ્તલિખિત શુભેચ્છા
‘મિશન આગમન’ માટે હસ્તલિખિત શુભેચ્છા સંદેશ મોકલનારાઓમાં કેન્દ્રીય વિજ્ઞાન અને ટેક્નોલોજી તથા અંતરીક્ષ રાજ્યમંત્રી ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહનો પણ સમાવેશ થાય છે.
આ ઉપરાંત કેન્દ્રીય વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગમંત્રી પીયૂષ ગોયલ, ISROના અધ્યક્ષ વી. નારાયણન, ISROના પૂર્વ અધ્યક્ષ એસ. સોમનાથ અને ભારતીય અંતરીક્ષયાત્રી ગ્રુપ કેપ્ટન શુભાંશુ શુક્લાએ પણ મિશનની સફળતા માટે પોતાના સંદેશ મોકલ્યા હતા. આ તમામ સંદેશાઓ ભારતના અવકાશ કાર્યક્રમ સાથે જોડાયેલા અનુભવી વૈજ્ઞાનિકો અને ખાનગી અવકાશ ક્ષેત્રની નવી પેઢી વચ્ચેના મજબૂત જોડાણને દર્શાવે છે.
PM મોદીએ ગણાવી ઐતિહાસિક ઉપલબ્ધિ
વિક્રમ-1ના લોન્ચિંગ પહેલાં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટમાં આ મિશનને ભારતની અવકાશયાત્રામાં એક ઐતિહાસિક નવી ઉપલબ્ધિ ગણાવી હતી.
વડાપ્રધાને જણાવ્યું હતું કે વિક્રમ-1 એક ચાર તબક્કાવાળું રૉકેટ છે, જેને ઝડપી અને જરૂરિયાત મુજબની લોન્ચ સેવાઓ આપવા માટે તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે. તેમણે સ્કાયરૂટ એરોસ્પેસની સંપૂર્ણ ટીમને સફળ પ્રક્ષેપણ માટે શુભેચ્છા પાઠવી હતી.
વડાપ્રધાન મોદીએ આશા વ્યક્ત કરી હતી કે વિક્રમ-1 નવી ઊંચાઈઓને સ્પર્શશે, ઇતિહાસ રચશે અને દેશની આવનારી પેઢીના ઇનોવેટર્સને પ્રેરણા આપશે. તેમણે તમામ ભારતીયો અને ખાસ કરીને દેશના યુવાનોને આ ઐતિહાસિક મિશનને નિહાળવા અને સ્કાયરૂટની ટીમને સમર્થન આપવા પણ અપીલ કરી હતી.
A historic new frontier for India’s space journey!
At 11:30 AM today, Skyroot Aerospace will undertake the maiden orbital launch of Vikram-1, India’s first privately developed launch vehicle.
This four-stage rocket is designed to provide rapid and on-demand launch services.… pic.twitter.com/1qFVTwNOuZ
— Narendra Modi (@narendramodi) July 18, 2026
વિક્રમ-1 કેમ છે ખાસ?
વિક્રમ-1 ભારતની ખાનગી કંપની દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલું પ્રથમ ઓર્બિટલ-ક્લાસ લોન્ચ વ્હીકલ છે. ઓર્બિટલ-ક્લાસ રૉકેટ એવા પ્રક્ષેપણ વાહનને કહેવાય છે, જે પેલોડ અથવા સેટેલાઇટને પૃથ્વીની નિર્ધારિત કક્ષામાં સ્થાપિત કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
વિક્રમ-1 ખાસ કરીને નાના સેટેલાઇટ લોન્ચિંગ બજારને ધ્યાનમાં રાખીને તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે. પૃથ્વી નિરીક્ષણ, સંચાર, કૃષિ, હવામાન, ઇન્ટરનેટ સેવા, વૈજ્ઞાનિક સંશોધન અને ટેક્નોલોજી પરીક્ષણ માટે નાના સેટેલાઇટની માંગ વૈશ્વિક સ્તરે સતત વધી રહી છે.
આ રૉકેટ સફળતાપૂર્વક નિયમિત કોમર્શિયલ સેવા શરૂ કરે તો ભારતીય અને વિદેશી સેટેલાઇટ કંપનીઓને ઓછા ખર્ચે, ઝડપી અને જરૂરિયાત મુજબની લોન્ચ સેવા મળી શકે છે.
ચાર તબક્કાવાળું ઓર્બિટલ રૉકેટ
વિક્રમ-1 ચાર તબક્કાવાળું રૉકેટ છે. તેના પ્રથમ ત્રણ તબક્કામાં સોલિડ ફ્યુઅલ આધારિત પ્રોપલ્શન સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે, જ્યારે અંતિમ તબક્કામાં રી-સ્ટાર્ટ કરી શકાય તેવી લિક્વિડ પ્રોપલ્શન ટેક્નોલોજીનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.
રી-સ્ટાર્ટની સુવિધા ધરાવતું એન્જિન સેટેલાઇટને વધુ ચોકસાઈ સાથે નિર્ધારિત કક્ષામાં સ્થાપિત કરવામાં મદદ કરે છે. આ ટેક્નોલોજી ભવિષ્યમાં એક જ મિશન દરમિયાન એકથી વધુ પેલોડને અલગ-અલગ કક્ષામાં પહોંચાડવા માટે પણ ઉપયોગી બની શકે છે.
રૉકેટને ઝડપથી તૈયાર કરી શકાય અને લોન્ચ વચ્ચેનો સમય ઘટાડીને ગ્રાહકોને ઓન-ડિમાન્ડ સેવા આપી શકાય તે રીતે તેની ડિઝાઇન કરવામાં આવી છે.
કાર્બન કમ્પોઝિટથી બનાવવામાં આવ્યું રૉકેટ
લગભગ સાત માળ જેટલી ઊંચાઈ ધરાવતા વિક્રમ-1ના મુખ્ય માળખામાં કાર્બન કમ્પોઝિટ સામગ્રીનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. કાર્બન કમ્પોઝિટ સ્ટીલ અને અન્ય પરંપરાગત ધાતુઓની તુલનામાં હળવું હોવા છતાં ખૂબ મજબૂત હોય છે.
રૉકેટનું વજન ઓછું રાખવાથી ઈંધણની કાર્યક્ષમતા અને પેલોડ લઈ જવાની ક્ષમતા સુધારવામાં મદદ મળે છે. હળવા માળખાથી લોન્ચ ખર્ચ ઘટાડવામાં પણ મદદ મળી શકે છે. સ્કાયરૂટે રૉકેટના અનેક મહત્વપૂર્ણ ભાગો અને પ્રોપલ્શન સિસ્ટમ સ્વદેશી ટેક્નોલોજીથી વિકસાવી છે.
3D પ્રિન્ટેડ એન્જિનનો ઉપયોગ
વિક્રમ-1માં સ્કાયરૂટ દ્વારા ઇન-હાઉસ વિકસાવવામાં આવેલા 3D પ્રિન્ટેડ એન્જિન અને તેના ઘટકોનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. 3D પ્રિન્ટિંગ ટેક્નોલોજીની મદદથી જટિલ એન્જિન પાર્ટ્સને ઓછા ઘટકો સાથે અને પ્રમાણમાં ઓછા સમયમાં બનાવી શકાય છે.
આ પદ્ધતિથી ઉત્પાદન પ્રક્રિયા ઝડપી બને છે, ખર્ચ ઘટે છે અને એન્જિનની ડિઝાઇનમાં જરૂરી ફેરફાર કરવો સરળ બને છે. સ્પેસ ટેક્નોલોજીમાં 3D પ્રિન્ટિંગનો ઉપયોગ ભારતના અદ્યતન એરોસ્પેસ મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્ર માટે પણ મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધિ છે.
વિક્રમ-S બાદ સ્કાયરૂટની બીજી મોટી છલાંગ
સ્કાયરૂટ એરોસ્પેસે નવેમ્બર 2022માં ભારતનું પ્રથમ ખાનગી સબ-ઓર્બિટલ રૉકેટ ‘વિક્રમ-S’ લોન્ચ કર્યું હતું. તે મિશનને ‘પ્રારંભ’ નામ આપવામાં આવ્યું હતું.
વિક્રમ-S દ્વારા કોઈ સેટેલાઇટને પૃથ્વીની સ્થિર કક્ષામાં સ્થાપિત કરવામાં આવ્યો નહોતો. તે મુખ્યત્વે રૉકેટની ટેક્નોલોજી, ફ્લાઇટ સિસ્ટમ, પ્રોપલ્શન અને એવિઓનિક્સની ચકાસણી માટેનું સબ-ઓર્બિટલ મિશન હતું.
વિક્રમ-Sની સફળતા બાદ વિક્રમ-1 સ્કાયરૂટની સૌથી મોટી ટેક્નિકલ છલાંગ બની છે. કંપની હવે સબ-ઓર્બિટલ ઉડાનથી આગળ વધીને ઓર્બિટલ સેટેલાઇટ લોન્ચિંગના વધુ જટિલ ક્ષેત્રમાં પ્રવેશી છે.
ભારતના ખાનગી સ્પેસ ક્ષેત્ર માટે મોટો માઇલસ્ટોન
વિક્રમ-1નું પ્રક્ષેપણ માત્ર સ્કાયરૂટ એરોસ્પેસ માટે નહીં, પરંતુ ભારતના સમગ્ર ખાનગી અવકાશ ક્ષેત્ર માટે મહત્વપૂર્ણ ઉપલબ્ધિ છે.
વર્ષ 2020માં કેન્દ્ર સરકારે સ્પેસ ક્ષેત્રમાં સુધારા કરીને ખાનગી કંપનીઓને રૉકેટ, સેટેલાઇટ, લોન્ચિંગ અને અવકાશ આધારિત સેવાઓના ક્ષેત્રમાં પ્રવેશવાની તક આપી હતી. IN-SPACe જેવી સંસ્થાઓ દ્વારા ખાનગી કંપનીઓને જરૂરી મંજૂરી, ટેક્નિકલ સહયોગ અને ISROની સુવિધાઓ સુધી નિયંત્રિત પહોંચ આપવામાં આવી રહી છે.
વિક્રમ-1નું મિશન આ નીતિગત સુધારાઓનું મહત્વપૂર્ણ પરિણામ માનવામાં આવી રહ્યું છે. તે દર્શાવે છે કે ભારતીય ખાનગી સ્ટાર્ટઅપ્સ હવે વિશ્વસ્તરીય રૉકેટ ટેક્નોલોજી તૈયાર કરવાની ક્ષમતા વિકસાવી રહ્યા છે.
કોમર્શિયલ સ્પેસ માર્કેટમાં ભારત માટે નવી તક
નાના સેટેલાઇટ લોન્ચિંગનું વૈશ્વિક બજાર ઝડપથી વધી રહ્યું છે. અનેક સ્ટાર્ટઅપ અને સંસ્થાઓ પૃથ્વી નિરીક્ષણ, સંચાર, રક્ષા અને વૈજ્ઞાનિક સંશોધન માટે નાના સેટેલાઇટ તૈયાર કરી રહી છે.
આવા સેટેલાઇટને ઘણી વખત મોટા રૉકેટમાં અન્ય પેલોડની સાથે રાઇડશેર તરીકે મોકલવામાં આવે છે. તેવામાં ગ્રાહકને રૉકેટના સમયપત્રક અને નક્કી કરવામાં આવેલી કક્ષા પર આધાર રાખવો પડે છે.
વિક્રમ-1 જેવા નાના અને ઝડપી લોન્ચ વ્હીકલ ગ્રાહકોને પોતાની જરૂરિયાત પ્રમાણે સમર્પિત લોન્ચ સેવા આપી શકે છે. તેનાથી ભારતને આંતરરાષ્ટ્રીય કોમર્શિયલ સેટેલાઇટ લોન્ચ માર્કેટમાં મોટી તક મળી શકે છે.
યુવા ઇનોવેટર્સ માટે પ્રેરણાનો સંદેશ
ISROના પૂર્વ એન્જિનિયરો દ્વારા સ્થાપિત ભારતીય સ્ટાર્ટઅપે થોડા જ વર્ષોમાં સબ-ઓર્બિટલ રૉકેટથી ઓર્બિટલ-ક્લાસ લોન્ચ વ્હીકલ સુધીની સફર પૂર્ણ કરી છે.
આ મિશન દેશના યુવા વૈજ્ઞાનિકો, એન્જિનિયરો અને સ્ટાર્ટઅપ્સ માટે પ્રેરણારૂપ છે. વિક્રમ-1 દર્શાવે છે કે યોગ્ય નીતિ, રોકાણ, વૈજ્ઞાનિક સંશોધન અને કુશળ માનવબળના સંયોજનથી ભારતીય ખાનગી કંપનીઓ વૈશ્વિક સ્તરની સ્પેસ ટેક્નોલોજી વિકસાવી શકે છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના હાથે લખાયેલો ‘વંદે માતરમ્’ સંદેશ લઈને અંતરીક્ષમાં ઉડેલું વિક્રમ-1 હવે ભારતના ખાનગી સ્પેસ ક્ષેત્રના નવા યુગનું પ્રતીક બની ગયું છે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
