વિશ્વના સૌથી વિકસિત અને શક્તિશાળી અર્થતંત્રોના સમૂહ G7માં ભારત સત્તાવાર સભ્ય નથી. અમેરિકા, બ્રિટન, કેનેડા, ફ્રાન્સ, જર્મની, ઇટાલી અને જાપાન જેવા દેશોનો સમાવેશ કરતા આ જૂથમાં ભારતને મતાધિકાર મળેલો નથી. તેમ છતાં છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં G7 સમિટમાં ભારતની સતત હાજરીએ સમગ્ર વિશ્વનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે.
આજે સ્થિતિ એવી બની રહી છે કે વૈશ્વિક અર્થતંત્ર, ટેક્નોલોજી, જળવાયુ પરિવર્તન, ઊર્જા સુરક્ષા અને ભૂરાજકીય મુદ્દાઓ પર ભારતની ભાગીદારી વિના કોઈપણ મોટા નિર્ણયની અસરકારકતા અંગે સવાલો ઊભા થાય છે. ભારત હવે માત્ર આમંત્રિત દેશ નહીં, પરંતુ વૈશ્વિક ચર્ચાના કેન્દ્રમાં રહેલો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગીદાર બની ગયું છે.
વિકાસશીલ દેશોનો સૌથી મજબૂત અવાજ તરીકે ભારત
દાયકાઓ સુધી આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓ અને વૈશ્વિક નિર્ણય પ્રક્રિયાઓ પર પશ્ચિમી દેશોનું પ્રભુત્વ રહ્યું હતું. જેના કારણે એશિયા, આફ્રિકા અને લેટિન અમેરિકાના ઘણા વિકાસશીલ દેશોને લાગતું હતું કે તેમની સમસ્યાઓ અને જરૂરિયાતોને પૂરતું પ્રતિનિધિત્વ મળતું નથી.
આ પરિસ્થિતિમાં ભારત વિકાસશીલ વિશ્વના સૌથી વિશ્વસનીય અવાજ તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. ભારતે G20, BRICS અને વિવિધ વૈશ્વિક મંચો પર ગ્લોબલ સાઉથના મુદ્દાઓને મજબૂત રીતે રજૂ કર્યા છે. પરિણામે ભારત આજે વિકસિત અને વિકાસશીલ દેશો વચ્ચે એક મહત્વપૂર્ણ કડી તરીકે જોવામાં આવે છે.
G7 દેશો પણ સારી રીતે સમજે છે કે વિશ્વની મોટી વસ્તી અને વિકાસશીલ અર્થતંત્રોની ચિંતાઓને સમજવા માટે ભારતની ભૂમિકા અનિવાર્ય બની ગઈ છે.
વિશ્વનું સૌથી મોટું બજાર અને ઝડપથી વિકસતી અર્થવ્યવસ્થા
ભારતનું વધતું આર્થિક મહત્વ પણ તેની વૈશ્વિક સ્વીકાર્યતાનું એક મોટું કારણ છે. 1.4 અબજથી વધુ વસ્તી ધરાવતું ભારત વિશ્વનું સૌથી મોટું ગ્રાહક બજાર બની રહ્યું છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ભારતે ડિજિટલ અર્થતંત્ર, ફિનટેક, મેન્યુફેક્ચરિંગ, સ્ટાર્ટઅપ્સ અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ક્ષેત્રે નોંધપાત્ર પ્રગતિ કરી છે.
વિશ્વની અગ્રણી કંપનીઓ હવે ભારતને માત્ર બજાર તરીકે નહીં પરંતુ લાંબા ગાળાના વ્યૂહાત્મક ભાગીદાર તરીકે પણ જોવાનું શરૂ કરી રહી છે. વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનમાં વૈવિધ્ય લાવવા માટે અનેક બહુરાષ્ટ્રીય કંપનીઓ ચીનના વિકલ્પ તરીકે ભારત તરફ વળી રહી છે.
આ કારણસર G7 દેશો માટે ભારત સાથે આર્થિક સહકાર વધારવો હવે માત્ર વિકલ્પ નહીં પરંતુ આવશ્યકતા બની ગયો છે.
ઇન્ડો-પેસિફિકમાં ભારતની વ્યૂહાત્મક ભૂમિકા
ભારતના વધતા વૈશ્વિક પ્રભાવ પાછળ તેની ભૌગોલિક અને વ્યૂહાત્મક સ્થિતિ પણ એક મોટું કારણ છે. ઇન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્ર આજે વૈશ્વિક રાજનીતિ અને વેપારનું કેન્દ્ર બની ગયું છે. આ ક્ષેત્રમાં ભારતનું સ્થાન તેને વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ વ્યૂહાત્મક ખેલાડીઓમાં સામેલ કરે છે.
ચીનના વધતા આર્થિક, ટેક્નોલોજીકલ અને લશ્કરી પ્રભાવને ધ્યાનમાં રાખીને અમેરિકા સહિતના અનેક G7 દેશો ભારતને એક મહત્વપૂર્ણ ભાગીદાર તરીકે જુએ છે. ભારતને એશિયામાં શક્તિનું સંતુલન જાળવવા માટેની મુખ્ય લોકશાહી શક્તિ માનવામાં આવે છે.
ભારતીય નૌકાદળની ક્ષમતાઓ, હિંદ મહાસાગર પરની મજબૂત હાજરી અને ઇન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં સક્રિય ભૂમિકા ભારતને વૈશ્વિક સુરક્ષા માળખામાં વધુ મહત્વપૂર્ણ બનાવે છે.
ટેક્નોલોજી, ઊર્જા અને જળવાયુ મુદ્દાઓમાં ભારતની વધતી ભૂમિકા
આજના સમયમાં કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા (AI), સેમિકન્ડક્ટર, સાયબર સુરક્ષા, સ્વચ્છ ઊર્જા અને જળવાયુ પરિવર્તન જેવા મુદ્દાઓ પર ભારતની ભૂમિકા સતત વધી રહી છે.
ભારત વિશ્વની સૌથી મોટી ડિજિટલ જાહેર ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વ્યવસ્થાઓમાંથી એક ઉભી કરવામાં સફળ રહ્યું છે. સાથે જ નવીનીકરણીય ઊર્જા ક્ષેત્રે પણ ભારત વૈશ્વિક નેતૃત્વ તરફ આગળ વધી રહ્યું છે. આ તમામ ક્ષેત્રોમાં સહકાર માટે G7 દેશો ભારતને વિશ્વસનીય અને લાંબા ગાળાના ભાગીદાર તરીકે જોતા થયા છે.
ભારત હવે માત્ર પ્રાદેશિક નહીં, વૈશ્વિક શક્તિ
વિશ્લેષકોના મતે ભારત હવે માત્ર દક્ષિણ એશિયાની શક્તિ નથી રહ્યું. તેની આર્થિક વૃદ્ધિ, લોકશાહી વ્યવસ્થા, યુવા વસ્તી, ટેક્નોલોજીકલ પ્રગતિ અને વ્યૂહાત્મક મહત્વને કારણે ભારત વૈશ્વિક નીતિ નિર્માણમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી રહ્યું છે.
આ જ કારણ છે કે G7નો સત્તાવાર સભ્ય ન હોવા છતાં ભારત આજે દરેક મહત્વપૂર્ણ વૈશ્વિક સમિટમાં કેન્દ્રસ્થાને જોવા મળે છે. વિશ્વ વ્યવસ્થામાં ભારતનું વધતું મહત્વ એ વાતનો સંકેત છે કે આગામી દાયકાઓમાં ભારત માત્ર એક પ્રભાવશાળી દેશ નહીં પરંતુ વૈશ્વિક નેતૃત્વની ભૂમિકા ભજવનાર શક્તિ તરીકે ઉભરી શકે છે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
