ભારત અને રશિયા વચ્ચે રક્ષા સહકારને વધુ મજબૂત બનાવવાના સંકેતો મળી રહ્યા છે, ખાસ કરીને અદ્યતન એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ્સના ક્ષેત્રમાં. રશિયન મીડિયાના અહેવાલો અનુસાર, હાલ બંને દેશો વચ્ચે S-400 ટ્રાયમ્ફ સરફેસ-ટુ-એર મિસાઇલ ડિફેન્સ સિસ્ટમની નવી ડિલિવરી અંગે ચર્ચા ચાલી રહી છે. આ માહિતી ત્યારે બહાર આવી છે જ્યારે ચીનમાં યોજાયેલા શાંઘાઈ કોઓપરેશન ઓર્ગેનાઇઝેશન (SCO) સમિટ દરમિયાન વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને રશિયન રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિન વચ્ચે લાંબી અને સૌહાર્દપૂર્ણ બેઠક યોજાઈ હતી. આ બેઠક બાદ રશિયાએ સ્પષ્ટ કર્યું કે ભારત સાથેની વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી માત્ર ઊર્જા અને વેપાર સુધી સીમિત નથી, પરંતુ અદ્યતન રક્ષા ટેકનોલોજી ક્ષેત્રે પણ તેને આગળ ધપાવવામાં આવશે.
રશિયન સમાચાર એજન્સી TASS દ્વારા 2 સપ્ટેમ્બરની મોડી રાત્રે પ્રકાશિત અહેવાલમાં રશિયાની ફેડરલ સર્વિસ ફોર મિલિટરી-ટેકનિકલ કોઓપરેશન (FSMTC) ના વડા દિમિત્રી શુગાયેવને ટાંકીને જણાવાયું હતું કે ભારત પહેલેથી જ S-400 સિસ્ટમનો વપરાશ કરી રહ્યું છે, પરંતુ હવે તેને વધારાના કન્સાઇનમેન્ટની જરૂરિયાત અંગે ચર્ચા ચાલી રહી છે. આનો અર્થ એ છે કે ભારત પોતાની વાયુરક્ષા ક્ષમતાને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે પહેલેથી જ પ્રાપ્ત કરેલી સિસ્ટમ્સ ઉપરાંત નવા યુનિટ્સ ખરીદવામાં રસ દાખવી રહ્યું છે.
જો પૃષ્ઠભૂમિમાં નજર કરીએ તો, ભારતે 2018માં રશિયા સાથે લગભગ $5.5 બિલિયન (₹40,000 કરોડથી વધુ)નો કરાર કર્યો હતો. આ કરાર હેઠળ રશિયા ભારતને પાંચ S-400 ટ્રાયમ્ફ લોંગ રેન્જ સરફેસ-ટુ-એર મિસાઇલ ડિફેન્સ સિસ્ટમ્સ આપવાનો હતો. આ સિસ્ટમ 400 કિલોમીટર સુધીના અંતરે એકસાથે અનેક એરિયલ ખતરાઓ – જેમ કે બેલિસ્ટિક મિસાઇલ, ક્રૂઝ મિસાઇલ, ફાઇટર જેટ્સ અને ડ્રોન –ને નિશાન બનાવી શકે છે. જોકે કરાર સમયે નક્કી કરેલી સમયસીમા મુજબ ડિલિવરીમાં નોંધપાત્ર વિલંબ થયો હતો.
હાલ સુધી રશિયા ભારતને ત્રણ S-400 સિસ્ટમ્સ સપ્લાય કરી ચૂક્યું છે, જ્યારે બાકી રહેલી બે સિસ્ટમ્સની ડિલિવરી 2026 અને 2027 દરમિયાન થવાની શક્યતા છે. પરંતુ હવે રશિયન પક્ષે જે નવી વાતચીતની પુષ્ટિ કરી છે તે દર્શાવે છે કે ભારત પોતાની વાયુરક્ષા છત્રછાયાને વધારવા માટે લાંબા ગાળાની યોજના પર કામ કરી રહ્યું છે. આ સાથે, ભારતીય વાયુસેના (IAF) ના ઓપરેશનલ પ્લાન્સને પણ મજબૂતી મળશે, ખાસ કરીને પશ્ચિમ સરહદ પર પાકિસ્તાન અને ઉત્તર સરહદ પર ચીન જેવા પડકારોને ધ્યાનમાં રાખીને.
વિશેષજ્ઞોના મતે, નવી ડિલિવરી અંગેની ચર્ચા ભારતની વ્યૂહાત્મક જરૂરિયાતોનું પ્રતિબિંબ છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં પાકિસ્તાન તરફથી બેલિસ્ટિક મિસાઇલ અને ચીન તરફથી અદ્યતન એર સિસ્ટમ્સના વધતા ખતરાને ધ્યાનમાં લેતાં, ભારત માટે મજબૂત એર ડિફેન્સ નેટવર્ક જરૂરી બની ગયું છે. S-400 જેવી સિસ્ટમ્સ માત્ર સરહદ સુરક્ષા માટે જ નહીં પરંતુ મહત્વપૂર્ણ શહેરી વિસ્તારો, સૈનિક ઢાંચાઓ અને વ્યૂહાત્મક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની રક્ષા માટે પણ અગત્યની છે.
એકંદરે જોવામાં આવે તો, SCO સમિટની સાઇડલાઇન પર શરૂ થયેલી આ ચર્ચા ભારત-રશિયા રક્ષા સહકારના નવા તબક્કાની શરૂઆત માનવામાં આવી રહી છે. આવતા મહિનાઓમાં જો આ ચર્ચા કરારમાં રૂપાંતરિત થાય, તો ભારત પાસે વિશ્વની સૌથી મજબૂત એર ડિફેન્સ છત્રછાયા હશે, જે તેને ચીન અને પાકિસ્તાન સામે વ્યૂહાત્મક રીતે વધુ શક્તિશાળી બનાવશે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
