બનાસકાંઠાના ડુંગરાળ અને વેરાન વિસ્તારોને ફરી હરિયાળા બનાવવાના ઉમદા સંકલ્પ સાથે બનાસ ડેરી દ્વારા ‘અરાવલી ગ્રીન વોલ’ અભિયાનનો પ્રારંભ કરવામાં આવ્યો છે. અંબાજી નજીક આવેલા પાન્છા વિસ્તારમાં વિધાનસભાના અધ્યક્ષ અને બનાસ ડેરીના ચેરમેન શંકરભાઈ ચૌધરીની વિશેષ ઉપસ્થિતિમાં સતત છઠ્ઠા વર્ષે આ હરિત અભિયાન હાથ ધરવામાં આવ્યું છે.
ત્રણ દિવસ સુધી ચાલનારા આ અભિયાન અંતર્ગત અંબાજી અને આસપાસના પર્વતીય તથા જંગલ વિસ્તારોમાં મોટા પ્રમાણમાં સીડ બોલનું વિતરણ કરવામાં આવી રહ્યું છે. ખાસ કરીને માનવી માટે પહોંચવું મુશ્કેલ હોય તેવા દુર્ગમ વિસ્તારોમાં ડ્રોન ટેકનોલોજીથી બીજ પહોંચાડવાનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે.
પાન્છા ખાતે સતત છઠ્ઠા વર્ષે હરિત યજ્ઞ
બનાસ ડેરી દ્વારા છેલ્લા છ વર્ષથી અરાવલી પર્વતમાળાના બનાસકાંઠા વિસ્તારમાં હરિયાળી વધારવા માટે આ અભિયાન ચલાવવામાં આવી રહ્યું છે. આ વર્ષે પણ પાન્છા ખાતે ત્રણ દિવસીય કાર્યક્રમની શરૂઆત કરવામાં આવી છે.
અભિયાનમાં બનાસ ડેરી સાથે સંકળાયેલી વિવિધ દૂધ ઉત્પાદક સહકારી મંડળીઓના સભ્યો, કર્મચારીઓ અને સ્થાનિક લોકોએ ઉત્સાહપૂર્વક ભાગ લીધો હતો. તમામ સહભાગીઓએ ડુંગરાળ વિસ્તારોમાં સીડ બોલ પહોંચાડીને પર્યાવરણ સંરક્ષણમાં પોતાનું યોગદાન આપ્યું હતું.
પર્વતીય વિસ્તાર માટે બનાવવામાં આવી 8 વિશેષ ટીમો
અભિયાનને અસરકારક બનાવવા બનાસ ડેરી દ્વારા આઠ અલગ-અલગ ટીમોની રચના કરવામાં આવી છે. દરેક ટીમને પાન્છા, અંબાજી અને આસપાસના ચોક્કસ ડુંગરાળ તથા જંગલ વિસ્તારની જવાબદારી સોંપવામાં આવી છે.
ટીમોના સભ્યો પગપાળા ડુંગરોમાં જઈ યોગ્ય સ્થળોએ સીડ બોલ મૂકી રહ્યા છે. કામગીરી દરમિયાન વરસાદી પાણીનો પ્રવાહ, જમીનની સ્થિતિ, ભેજ અને કુદરતી રીતે અંકુરણની શક્યતા જેવા પરિબળોને પણ ધ્યાનમાં રાખવામાં આવી રહ્યા છે.
દુર્ગમ ડુંગરોમાં ડ્રોનથી પહોંચાડાયા સીડ બોલ
‘અરાવલી ગ્રીન વોલ’ અભિયાનની સૌથી મોટી વિશેષતા ટેકનોલોજી અને પરંપરાગત પર્યાવરણ સંરક્ષણ પદ્ધતિનો સમન્વય છે. ઊંડી ખીણો, ઢોળાવવાળા પર્વતો અને માનવી માટે પહોંચવું મુશ્કેલ હોય તેવા વિસ્તારોમાં ડ્રોનની મદદથી સીડ બોલનું વિતરણ કરવામાં આવી રહ્યું છે.
ડ્રોન ટેકનોલોજીના ઉપયોગથી ઓછા સમયમાં વિશાળ અને દુર્ગમ વિસ્તારમાં બીજ પહોંચાડી શકાય છે. આ પદ્ધતિથી પર્વતોના એવા ભાગોમાં પણ વાવેતર શક્ય બનશે, જ્યાં પરંપરાગત રીતે વૃક્ષારોપણ કરવું મુશ્કેલ છે.
સીડ બોલ શું છે અને કેવી રીતે કામ કરે છે?
સીડ બોલ એ માટી, છાણ અને કુદરતી પોષક તત્વોથી બનાવવામાં આવતો નાનો દડો છે. તેની અંદર સ્થાનિક વાતાવરણને અનુરૂપ વિવિધ વૃક્ષો અને વનસ્પતિનાં બીજ મૂકવામાં આવે છે.
આ સીડ બોલને ખુલ્લી જમીન અથવા પર્વતીય વિસ્તારમાં મૂકવામાં આવે છે. વરસાદ પડતાં બોલની બહારની સપાટી ધીમે-ધીમે ભીની થઈને તૂટે છે અને અંદર રહેલાં બીજને અંકુરિત થવા માટે જરૂરી ભેજ તથા પોષક તત્વો મળે છે.
આ પદ્ધતિમાં ખાડો ખોદવાની કે દરેક બીજને અલગથી વાવવાની જરૂર પડતી નથી. તેથી મોટા અને દુર્ગમ વિસ્તારમાં કુદરતી વાવેતર માટે સીડ બોલને અસરકારક માધ્યમ માનવામાં આવે છે.
સ્થાનિક જાતનાં વૃક્ષોને પ્રાથમિકતા
અરાવલીના પર્વતીય વિસ્તારની ભૌગોલિક અને હવામાનની પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને સ્થાનિક વાતાવરણમાં સરળતાથી વિકસી શકે તેવી વૃક્ષ અને વનસ્પતિની જાતોનાં બીજ પસંદ કરવામાં આવ્યા છે.
સ્થાનિક જાતનાં વૃક્ષો ઓછા પાણીમાં પણ ટકી શકે છે અને તે વિસ્તારની જૈવવિવિધતાને મજબૂત બનાવવામાં મદદરૂપ થાય છે. તેનાથી પશુ-પક્ષીઓને ખોરાક અને આશ્રય મળવા ઉપરાંત જમીનના ધોવાણને રોકવામાં પણ મદદ મળી શકે છે.
વરસાદી સિઝનને ધ્યાનમાં રાખીને ખાસ આયોજન
ચોમાસાની શરૂઆત સાથે જમીનમાં પૂરતો ભેજ રહેતો હોવાથી સીડ બોલના અંકુરણ માટે આ સમયને સૌથી યોગ્ય માનવામાં આવે છે. તેથી વરસાદી સિઝનને ધ્યાનમાં રાખીને અભિયાનનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે.
વરસાદના પાણીથી સીડ બોલમાં રહેલાં બીજ કુદરતી રીતે અંકુરિત થશે અને અનુકૂળ પરિસ્થિતિમાં નવા છોડ તરીકે વિકસશે. અભિયાન સફળ રહેશે તો આગામી વર્ષોમાં અંબાજી અને આસપાસના વેરાન ડુંગરોમાં નોંધપાત્ર હરિયાળી જોવા મળી શકે છે.
જમીનનું ધોવાણ અને ગરમી ઘટાડવામાં મળશે મદદ
ડુંગરાળ વિસ્તારોમાં વૃક્ષો અને છોડનું પ્રમાણ વધવાથી જમીનનું ધોવાણ અટકાવવામાં મદદ મળે છે. વૃક્ષોના મૂળ જમીનને મજબૂત રીતે પકડી રાખે છે અને વરસાદી પાણી સાથે ઉપજાઉ માટી વહી જતી અટકાવે છે.
વૃક્ષો વધવાથી આસપાસના વિસ્તારનું તાપમાન નિયંત્રિત કરવામાં, ભૂગર્ભ જળસ્તર સુધારવામાં અને વરસાદી પાણી જમીનમાં ઉતારવામાં પણ મદદ મળી શકે છે. હરિયાળી વધવાથી સમગ્ર અંબાજી પંથકના કુદરતી સૌંદર્યમાં પણ વધારો થશે.
વન્યજીવન અને જૈવવિવિધતા માટે લાભદાયી
અરાવલી પર્વતમાળામાં અનેક પ્રકારનાં પક્ષીઓ, નાના પ્રાણીઓ, જીવજંતુઓ અને વનસ્પતિ જોવા મળે છે. વન વિસ્તાર ઘટવાથી તેમના કુદરતી નિવાસસ્થાન પર અસર પડે છે.
સીડ બોલ અભિયાનથી ઊભી થતી હરિયાળી સ્થાનિક વન્યજીવન માટે આશ્રય અને ખોરાકનું સાધન બની શકે છે. આ રીતે અભિયાન માત્ર વૃક્ષારોપણ પૂરતું મર્યાદિત ન રહીને સમગ્ર પર્યાવરણીય વ્યવસ્થાને મજબૂત બનાવવામાં ઉપયોગી બની શકે છે.
સહકારી ક્ષેત્રની પર્યાવરણ પ્રત્યે જવાબદારી
બનાસ ડેરીનું ‘અરાવલી ગ્રીન વોલ’ અભિયાન સહકારી ક્ષેત્ર દ્વારા સામાજિક અને પર્યાવરણીય જવાબદારી નિભાવવાનું મહત્વપૂર્ણ ઉદાહરણ છે. દૂધ ઉત્પાદક મંડળીઓ અને સ્થાનિક લોકોને અભિયાનમાં જોડવાથી પર્યાવરણ સંરક્ષણ પ્રત્યે જનજાગૃતિ પણ વધે છે.
શંકરભાઈ ચૌધરીના માર્ગદર્શન હેઠળ ચાલતું આ અભિયાન ભવિષ્યની પેઢીઓને હરિયાળું અને સ્વસ્થ પર્યાવરણ આપવાના સંકલ્પ સાથે આગળ વધી રહ્યું છે.
હરિયાળી વિરાસત તરફ બનાસકાંઠાનું મહત્વપૂર્ણ પગલું
અરાવલીના ડુંગરોને ફરીથી હરિયાળા બનાવવા માટે સતત છ વર્ષથી કરવામાં આવતા પ્રયાસો પર્યાવરણ સંરક્ષણની લાંબા ગાળાની દૃષ્ટિ દર્શાવે છે.
ડ્રોન ટેકનોલોજી, સીડ બોલ પદ્ધતિ અને સ્થાનિક સહભાગિતાના સમન્વયથી હાથ ધરાયેલું આ અભિયાન સફળ રહેશે તો બનાસકાંઠાના પર્વતીય વિસ્તારોમાં ગ્રીન કવર વધારવાની સાથે સમગ્ર ગુજરાત માટે એક પ્રેરણાદાયી મોડલ બની શકે છે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક કરો, શેર કરો અને સબસ્ક્રાઈબ કરો
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
