અમદાવાદમાં થયેલી એર ઈન્ડિયા ફ્લાઇટ AI-171ની ભયાનક વિમાન દુર્ઘટનાની તપાસને લઈને સુપ્રીમ કોર્ટે મહત્વપૂર્ણ સુનાવણી હાથ ધરી છે. કેન્દ્ર સરકારે કોર્ટને જણાવ્યું છે કે એરક્રાફ્ટ એક્સિડન્ટ ઇન્વેસ્ટિગેશન બ્યુરો—AAIB દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવી રહેલો ડ્રાફ્ટ અંતિમ તપાસ રિપોર્ટ ઓક્ટોબર 2026ના પ્રથમ સપ્તાહમાં સીલબંધ કવરમાં સુપ્રીમ કોર્ટ સમક્ષ રજૂ કરવામાં આવશે.
સુપ્રીમ કોર્ટે સમગ્ર તપાસ પ્રક્રિયાની ગોપનીયતા જળવાઈ રહે અને તપાસ દરમિયાન એકત્ર કરવામાં આવેલી સંવેદનશીલ માહિતી જાહેર ન થાય તે માટે રિપોર્ટ સીલબંધ કવરમાં રજૂ કરવા જણાવ્યું છે. આ કેસમાં હવે આગામી સુનાવણી 13 ઓક્ટોબર 2026ના રોજ હાથ ધરવામાં આવશે.
શું છે સમગ્ર મામલો?
12 જૂન 2025ના રોજ અમદાવાદના સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટ પરથી લંડનના ગેટવિક એરપોર્ટ માટે ઉડાન ભરનાર એર ઈન્ડિયાની ફ્લાઇટ AI-171 ટેકઓફના થોડા સમય બાદ દુર્ઘટનાગ્રસ્ત થઈ હતી.
બોઇંગ 787-8 ડ્રીમલાઇનર વિમાન અમદાવાદના મેઘાણીનગર વિસ્તારમાં આવેલા મેડિકલ કોલેજ સંકુલ નજીક તૂટી પડ્યું હતું. આ દુર્ઘટનામાં વિમાનમાં સવાર મુસાફરો અને ક્રૂ સભ્યો ઉપરાંત જમીન પર રહેલા લોકો સહિત કુલ 260 લોકોનાં મૃત્યુ થયાં હતાં.
આ દુર્ઘટનાની તપાસ AAIB દ્વારા કરવામાં આવી રહી છે. AAIBની સત્તાવાર વેબસાઇટ પર આ ઘટનાનો પ્રાથમિક તપાસ રિપોર્ટ ઉપલબ્ધ છે, જ્યારે અંતિમ તપાસ હજુ પૂર્ણ થવાની બાકી છે.
મૃત પાયલટના પિતાએ દાખલ કરી છે અરજી
આ મામલે ફ્લાઇટના પાયલટ-ઇન-કમાન્ડ કેપ્ટન સુમીત સભરવાલના પિતા પુષ્કર રાજ સભરવાલે સુપ્રીમ કોર્ટમાં અરજી દાખલ કરી છે.
અરજીમાં દુર્ઘટનાની સ્વતંત્ર અને કોર્ટની દેખરેખ હેઠળ તપાસ કરવાની માગ કરવામાં આવી છે. અરજદાર તરફથી એવી ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે કે પ્રાથમિક રિપોર્ટ અને કેટલાક મીડિયા અહેવાલોના કારણે દુર્ઘટના માટે પાયલટને જવાબદાર ઠેરવવાનું વાતાવરણ ઊભું થયું છે, જ્યારે અંતિમ તપાસ રિપોર્ટ હજુ પ્રકાશિત થયો નથી.
AAIBએ પણ પોતાના સોગંદનામામાં જણાવ્યું છે કે પાયલટને જવાબદાર ઠેરવતા અટકળભર્યા મીડિયા અહેવાલોને કારણે કેટલાક સાક્ષીઓ તપાસ દરમિયાન મર્યાદિત અથવા અસહયોગી વલણ અપનાવી રહ્યા છે. AAIBના જણાવ્યા મુજબ દુર્ઘટનાનું સાચું કારણ માત્ર અંતિમ રિપોર્ટથી જ સ્પષ્ટ થઈ શકશે.
સિમ્યુલેટર ટેસ્ટની કરવામાં આવી હતી માગ
સુનાવણી દરમિયાન અરજદાર તરફથી હાજર વરિષ્ઠ વકીલ ગોપાલ શંકરનારાયણે દુર્ઘટનાના વાસ્તવિક કારણો જાણવા માટે ફ્લાઇટની પરિસ્થિતિઓનું સિમ્યુલેટર પરીક્ષણ કરાવવાની માગ કરી હતી.
અરજદાર તરફથી દલીલ કરવામાં આવી હતી કે વિમાનના ટેકઓફ, એન્જિનની સ્થિતિ, કોકપિટની પ્રક્રિયા અને દુર્ઘટના પહેલાની પરિસ્થિતિઓને સિમ્યુલેટરમાં ફરી સર્જવાથી તપાસમાં મહત્વપૂર્ણ માહિતી મળી શકે છે.
કેન્દ્ર સરકારે કહ્યું—ચાર સિમ્યુલેશન ટેસ્ટ થઈ ચૂક્યા છે
કેન્દ્ર સરકાર તરફથી હાજર સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતાએ સુપ્રીમ કોર્ટને જણાવ્યું હતું કે અરજદાર દ્વારા માગવામાં આવેલા સિમ્યુલેશન ટેસ્ટ પહેલાથી જ કરવામાં આવ્યા છે.
સરકારના જણાવ્યા મુજબ તપાસના ભાગરૂપે કુલ ચાર સિમ્યુલેશન ટેસ્ટ પૂર્ણ કરવામાં આવ્યા છે. આ ટેસ્ટમાં વિમાનની સંભવિત પરિસ્થિતિઓ અને ટેકનિકલ પાસાઓની તપાસ કરવામાં આવી હોવાનું જણાવાયું છે.
આ સિમ્યુલેશન ટેસ્ટના પરિણામો AAIBના અંતિમ તપાસ રિપોર્ટનો ભાગ બની શકે છે. જોકે પરીક્ષણનાં વિગતવાર તારણો હજુ જાહેર કરવામાં આવ્યા નથી.
ઓક્ટોબરના પ્રથમ સપ્તાહમાં આવશે ડ્રાફ્ટ અંતિમ રિપોર્ટ
કેન્દ્ર સરકારે સુપ્રીમ કોર્ટને જણાવ્યું કે AAIBનો તપાસ રિપોર્ટ ઓક્ટોબર 2026ના પ્રથમ સપ્તાહમાં તૈયાર થઈ શકે છે.
અગાઉ AAIBએ કોર્ટમાં દાખલ કરેલા સોગંદનામામાં જણાવ્યું હતું કે તપાસનું મુખ્ય તથ્ય-શોધ તબક્કું પૂર્ણ થવામાં અંદાજે છ અઠવાડિયાનો સમય લાગી શકે છે અને ડ્રાફ્ટ અંતિમ રિપોર્ટ ઓક્ટોબર 2026માં તૈયાર થવાની શક્યતા છે.
તેથી રિપોર્ટ સપ્ટેમ્બર મહિનામાં તૈયાર થવાના દાવાની જગ્યાએ તાજા કોર્ટ અહેવાલો મુજબ ઓક્ટોબરનો સમયગાળો વધુ સચોટ છે.
રિપોર્ટ સીલબંધ કવરમાં કેમ રજૂ થશે?
વિમાન દુર્ઘટનાની તપાસમાં કોકપિટ વોઇસ રેકોર્ડિંગ, ફ્લાઇટ ડેટા રેકોર્ડર, ટેકનિકલ વિશ્લેષણ, એન્જિનના ભાગો, ક્રૂની તાલીમ, મેન્ટેનન્સ રેકોર્ડ અને સાક્ષીઓનાં નિવેદનો જેવી અત્યંત સંવેદનશીલ માહિતીનો સમાવેશ થાય છે.
AAIBએ કોર્ટને જણાવ્યું છે કે કોકપિટ વોઇસ રેકોર્ડિંગ અને એરબોર્ન ઇમેજ રેકોર્ડિંગને જાહેર કરવા અથવા કોઈ બહારની સમિતિ સાથે વહેંચવા સામે કાયદાકીય પ્રતિબંધ છે.
આ કારણે ડ્રાફ્ટ અંતિમ રિપોર્ટ સીલબંધ કવરમાં કોર્ટને સોંપવામાં આવશે, જેથી તપાસની ગોપનીયતા અને કાયદાકીય જોગવાઈઓનું પાલન થઈ શકે.
પાઇલટ ફેડરેશનનો રિપોર્ટ પણ AAIBને આપવા સૂચન
સુપ્રીમ કોર્ટના મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંતની અધ્યક્ષતાવાળી બેન્ચે ફેડરેશન ઓફ ઇન્ડિયન પાઇલટ્સ દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલા સૂચનો અને રિપોર્ટને પણ AAIB સમક્ષ રજૂ કરવાની વાત સ્વીકારી છે.
સોલિસિટર જનરલે કોર્ટને જણાવ્યું કે પાઇલટ ફેડરેશન પોતાના ઇનપુટ અને ટેકનિકલ સૂચનો AAIBને આપી શકે છે. AAIB તપાસ માટે જરૂરી ગણશે તો આ સૂચનો અને રિપોર્ટનું મૂલ્યાંકન કરી શકશે.
આ પગલાથી અનુભવી પાઇલટો અને ઉડ્ડયન નિષ્ણાતોની ટેકનિકલ સમજ પણ તપાસમાં સામેલ થઈ શકે છે.
AAIBની તપાસમાં કયા પાસાઓની તપાસ થઈ રહી છે?
AAIBના સોગંદનામા અનુસાર તપાસ ટીમ વિમાન દુર્ઘટના સાથે જોડાયેલા અનેક ટેકનિકલ અને માનવીય પાસાઓનું વિશ્લેષણ કરી રહી છે.
તપાસમાં ફ્લાઇટ ડેટા અને કોકપિટ વોઇસ રેકોર્ડરનું ડિકોડિંગ, એર ટ્રાફિક કન્ટ્રોલ સાથેનો સંવાદ, હવામાનની સ્થિતિ, વિમાનના મેન્ટેનન્સ રેકોર્ડ, એન્જિન અને વિમાનના માળખાકીય ભાગોની તપાસ, એવિઓનિક્સ અને સોફ્ટવેર ફોરેન્સિક વિશ્લેષણનો સમાવેશ થાય છે.
તપાસ ટીમે એર ઈન્ડિયાના બોઇંગ 787 પાઇલટો, અકસ્માતગ્રસ્ત ફ્લાઇટના પાઇલટો સાથે અગાઉ ઉડાન ભરેલા ક્રૂ સભ્યો, એરક્રાફ્ટ ટેકનિકલ સ્ટાફ, ATC કર્મચારીઓ અને અન્ય નિષ્ણાતોની પૂછપરછ પણ કરી છે.
પ્રાથમિક રિપોર્ટ અંતિમ નિષ્કર્ષ નથી
AAIBએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે અગાઉ રજૂ કરવામાં આવેલો પ્રાથમિક તપાસ રિપોર્ટ દુર્ઘટનાના અંતિમ કારણો નક્કી કરતો નથી.
પ્રાથમિક રિપોર્ટનો હેતુ તપાસ દરમિયાન અત્યાર સુધી મળેલી માહિતી રજૂ કરવાનો હોય છે. દુર્ઘટના શું કારણસર બની, તે કેવી રીતે બની અને તેના માટે કયા ટેકનિકલ અથવા માનવીય પરિબળો જવાબદાર હતા, તેનો અંતિમ જવાબ પૂર્ણ તપાસ રિપોર્ટમાં જ મળશે.
આથી પાયલટ, વિમાનના ઉપકરણો અથવા અન્ય કોઈ પરિબળને અંતિમ રિપોર્ટ પહેલાં દુર્ઘટના માટે જવાબદાર માનવું યોગ્ય નહીં ગણાય.
સ્વતંત્ર તપાસ અંગે નિર્ણય રિપોર્ટ બાદ શક્ય
અરજદારો દ્વારા સ્વતંત્ર અને કોર્ટની દેખરેખ હેઠળ તપાસની માગ કરવામાં આવી છે. જોકે સુપ્રીમ કોર્ટ AAIBનો અંતિમ રિપોર્ટ જોયા બાદ આ માગ પર આગળનો નિર્ણય લઈ શકે છે.
રિપોર્ટનું મૂલ્યાંકન કર્યા બાદ કોર્ટ તપાસ પ્રક્રિયામાં કોઈ ખામી રહી છે કે નહીં, કોઈ વધારાની તપાસની જરૂર છે કે નહીં અને પાઇલટ ફેડરેશન અથવા અન્ય નિષ્ણાતોના અભિપ્રાય પર વિચાર કરવાની જરૂર છે કે નહીં તે નક્કી કરી શકે છે.
13 ઓક્ટોબરે આગામી સુનાવણી
સુપ્રીમ કોર્ટે આ કેસની આગામી સુનાવણી 13 ઓક્ટોબર 2026ના રોજ નક્કી કરી છે.
ઓક્ટોબરના પ્રથમ સપ્તાહમાં AAIB દ્વારા ડ્રાફ્ટ અંતિમ રિપોર્ટ સીલબંધ કવરમાં રજૂ થયા બાદ કોર્ટ રિપોર્ટનું અવલોકન કરશે. ત્યારબાદ દુર્ઘટનાની તપાસ અને અરજદારોની માગ અંગે વધુ મહત્વપૂર્ણ નિર્દેશો આપવામાં આવી શકે છે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
