ભારતના પ્રથમ હાઇ-સ્પીડ રેલ પ્રોજેક્ટ તરીકે વિકસાવવામાં આવી રહેલી મુંબઈ-અમદાવાદ બુલેટ ટ્રેનનું કામ ગુજરાત અને મહારાષ્ટ્રમાં પૂરજોશમાં આગળ વધી રહ્યું છે. દેશના બે મોટા આર્થિક અને ઔદ્યોગિક કેન્દ્ર મુંબઈ તથા અમદાવાદને જોડતો આ કોરિડોર કુલ 508 કિલોમીટર લાંબો છે.
મુંબઈના બાંદ્રા-કુર્લા કોમ્પ્લેક્સથી શરૂ થનારી આ હાઇ-સ્પીડ લાઇન થાણે, વિરાર, બોઇસર, વાપી, બિલીમોરા, સુરત, ભરૂચ, વડોદરા, આણંદ, અમદાવાદ થઈ સાબરમતી સુધી પહોંચશે. સમગ્ર રૂટ પર કુલ 12 આધુનિક સ્ટેશન બનાવવામાં આવી રહ્યાં છે. પ્રોજેક્ટ જાપાનની શિંકાન્સેન ટેક્નોલોજી અને ઓપરેશનલ ધોરણો પર આધારિત છે.
મુંબઈથી અમદાવાદ સુધીનો 508 કિમીનો ઈકોનોમિક કોરિડોર
મુંબઈ-અમદાવાદ હાઇ-સ્પીડ રેલ કોરિડોર મહારાષ્ટ્ર, દાદરા અને નગર હવેલી તથા ગુજરાતમાંથી પસાર થશે. આ રૂટ દેશના સૌથી વધુ ઔદ્યોગિક અને આર્થિક પ્રવૃત્તિ ધરાવતા વિસ્તારોને જોડશે.
મુંબઈ, થાણે, પાલઘર, વાપી, સુરત, ભરૂચ, વડોદરા અને અમદાવાદ જેવા શહેરો ઉત્પાદન, ફાઇનાન્સ, કેમિકલ, ફાર્મા, ટેક્સટાઇલ, હીરા, એન્જિનિયરિંગ અને નિકાસ ઉદ્યોગોના મોટા કેન્દ્રો છે. બુલેટ ટ્રેન શરૂ થયા બાદ આ શહેરો વચ્ચે મુસાફરીનો સમય ઘટવાથી વેપાર, ઉદ્યોગ, રોજગાર અને પ્રવાસનને વેગ મળવાની અપેક્ષા છે.
કુલ 12 સ્ટેશન ક્યાં બનશે?
મુંબઈ-અમદાવાદ બુલેટ ટ્રેન કોરિડોર પર નીચેના 12 સ્ટેશન બનાવવામાં આવી રહ્યાં છે:
મુંબઈ BKC, થાણે, વિરાર, બોઇસર, વાપી, બિલીમોરા, સુરત, ભરૂચ, વડોદરા, આણંદ-નડિયાદ, અમદાવાદ અને સાબરમતી.
દરેક સ્ટેશનની ડિઝાઇન સંબંધિત શહેરની સ્થાનિક ઓળખ અને સંસ્કૃતિથી પ્રેરિત રહેશે. સ્ટેશનોમાં આધુનિક વેઇટિંગ એરિયા, મુસાફર સુવિધાઓ, પાર્કિંગ અને અન્ય પરિવહન સાધનો સાથે કનેક્ટિવિટી આપવામાં આવશે.
જમીનની નીચે બનશે મુંબઈ BKC સ્ટેશન
મુંબઈમાં બુલેટ ટ્રેનની શરૂઆત બાંદ્રા-કુર્લા કોમ્પ્લેક્સ—BKC ખાતે બનનારા અંડરગ્રાઉન્ડ સ્ટેશનથી થશે. આ સ્ટેશન જમીનથી આશરે 24 મીટર નીચે વિકસાવવામાં આવી રહ્યું છે.
સ્ટેશનમાં 16 કોચની હાઇ-સ્પીડ ટ્રેન ઊભી રહી શકે તેવા લાંબા પ્લેટફોર્મ બનાવવામાં આવશે. મુંબઈ જેવા ગીચ શહેરી વિસ્તારમાં જમીનની ઉપર ઓછામાં ઓછી અસર થાય તે રીતે સ્ટેશન અને તેની એપ્રોચ ટનલનું નિર્માણ કરવામાં આવી રહ્યું છે.
BKCથી આગળનો મોટો ભાગ અંડરગ્રાઉન્ડ ટનલ મારફતે પસાર થશે, જેના કારણે શહેરની હાલની ઇમારતો, માર્ગો અને પરિવહન વ્યવસ્થાને ઓછી અસર થશે.
21 કિમીની ટનલ, 7 કિમી સમુદ્રની નીચે
મુંબઈ BKCથી શિલફાટા વચ્ચે આશરે 21 કિલોમીટર લાંબી ટનલ બનાવવામાં આવી રહી છે. આ ટનલનો આશરે 7 કિલોમીટરનો ભાગ થાણે ક્રીકની નીચેથી પસાર થશે. આ ભારતની પ્રથમ અંડર-સી રેલ ટનલ બનશે.
આ ટનલના નિર્માણમાં ટનલ બોરિંગ મશીન—TBM અને ન્યૂ ઑસ્ટ્રિયન ટનલિંગ મેથડ—NATMનો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે. લગભગ 16 કિમી ભાગ TBM દ્વારા અને પાંચ કિમી ભાગ NATM પદ્ધતિથી બનાવવામાં આવશે.
બંને દિશાના ટ્રેક એક જ લગભગ 13.1 મીટર વ્યાસની ટનલ ટ્યુબમાં રહેશે. પ્રોજેક્ટમાં ઉપયોગમાં લેવાતું TBM કટરહેડ લગભગ 13.6 મીટર વ્યાસનું છે, જેને ભારતીય રેલ પ્રોજેક્ટમાં ઉપયોગમાં લેવાયેલા સૌથી મોટા કટરહેડ પૈકીનું એક ગણાવવામાં આવ્યું છે.
અંડર-સી ટનલનું કેટલું કામ પૂર્ણ થયું?
જૂન 2026ના સત્તાવાર અપડેટ મુજબ ઘંસોલી અને શિલફાટા વચ્ચેના ટનલ વિભાગમાં આશરે 4.8 કિલોમીટર ખોદકામ પૂર્ણ થયું હતું.
મુંબઈના વિક્રોલી ખાતે મે 2026માં આશરે 350 ટન વજનનું TBM કટરહેડ શાફ્ટમાં ઉતારવામાં આવ્યું હતું. આ મશીન વિક્રોલીથી BKC તરફ લગભગ છ કિલોમીટર લાંબી ટનલ બનાવશે.
લગભગ 90 ટકા કોરિડોર એલિવેટેડ રહેશે
સમગ્ર મુંબઈ-અમદાવાદ બુલેટ ટ્રેન કોરિડોરનો આશરે 90 ટકા ભાગ જમીનથી ઉપર વાયડક્ટ પર બનાવવામાં આવી રહ્યો છે.
શિલફાટા નજીક ટનલમાંથી બહાર આવ્યા બાદ બુલેટ ટ્રેનનો રૂટ મુખ્યત્વે પિલર પર બનેલા એલિવેટેડ વાયડક્ટ પરથી પસાર થશે. એલિવેટેડ રૂટના કારણે જમીન અધિગ્રહણની જરૂરિયાત, માર્ગ ક્રોસિંગ અને માનવી કે પશુઓના ટ્રેક પર પ્રવેશનું જોખમ ઓછું રહેશે.
વાયડક્ટના નિર્માણ માટે ફુલ સ્પાન લોન્ચિંગ મેથડનો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે. આ ટેક્નિક હેઠળ મોટા કોંક્રિટ ગર્ડરને એક જ ભાગમાં પિલર પર સ્થાપિત કરવામાં આવે છે. સત્તાવાર માહિતી મુજબ આ પદ્ધતિ પરંપરાગત સેગમેન્ટલ પદ્ધતિની સરખામણીએ ઘણી ઝડપી છે.
જાપાની J-Slab બેલાસ્ટલેસ ટ્રેકનો ઉપયોગ
બુલેટ ટ્રેન માટે સામાન્ય રેલવે ટ્રેકની જેમ પાટાની નીચે પથ્થરોનો ઉપયોગ નહીં થાય. તેના બદલે જાપાની શિંકાન્સેન ટેક્નોલોજી આધારિત J-Slab બેલાસ્ટલેસ ટ્રેક લગાવવામાં આવશે.
આ ટ્રેક સિસ્ટમનો ભારતમાં પ્રથમ વખત ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે. પ્રિ-કાસ્ટ કોંક્રિટ ટ્રેક સ્લેબ પર અત્યંત ચોકસાઈ સાથે પાટા સ્થાપિત કરવામાં આવશે, જેથી 320 કિમી પ્રતિ કલાકની ઝડપે પણ ટ્રેન સરળ, સ્થિર અને સુરક્ષિત રીતે દોડી શકે.
25 નદી પુલ અને 28 સ્ટીલ બ્રિજ
જૂન 2026ના PIB અપડેટ મુજબ સમગ્ર કોરિડોરમાં 25 નદી પુલનો સમાવેશ થાય છે. તેમાંથી 21 ગુજરાતમાં અને ચાર મહારાષ્ટ્રમાં છે.
મેશ્વો, વાત્રક, મોહર-શેઢી, વિશ્વામિત્રી, ઢાઢર, કીમ, મીંઢોળા, પૂર્ણા, અંબિકા, વેંગણિયા, કાવેરી, ખરેરા, ઔરંગા, પાર, કોલક, દમણગંગા અને દરોઠા સહિત અનેક નદીઓ પરના પુલનું કામ પૂર્ણ થયું હોવાનું જણાવાયું હતું.
સાબરમતી, નર્મદા, તાપી, જગાણી અને વૈતરણા જેવી મોટી નદીઓ પર કામ આગળ વધી રહ્યું છે. આ ઉપરાંત હાઇવે, રેલવે લાઇન, નહેર અને અન્ય અવરોધો ઉપર કુલ 28 સ્ટીલ બ્રિજ બનાવવાની યોજના છે.
સુરત સ્ટેશનની ડિઝાઇનમાં ડાયમંડ સિટીની ઝલક
સુરત બુલેટ ટ્રેન સ્ટેશનની ડિઝાઇન શહેરની હીરા ઉદ્યોગની ઓળખથી પ્રેરિત છે. સ્ટેશનને મેટ્રો, બસ અને રોડ ટ્રાન્સપોર્ટ સાથે જોડવાની યોજના છે, જેથી મુસાફરો સરળતાથી અલગ-અલગ પરિવહન સેવાઓનો ઉપયોગ કરી શકે.
સુરતમાં બુલેટ ટ્રેન માટે રોલિંગ સ્ટોક ડેપો પણ બનાવવામાં આવી રહ્યો છે. મુંબઈ-અમદાવાદ કોરિડોર માટે કુલ ત્રણ ડેપો સુરત, સાબરમતી અને થાણે ખાતે બનાવવામાં આવી રહ્યા છે.
આ ડેપોમાં ટ્રેનની સફાઈ, નિરીક્ષણ, સામાન્ય મેન્ટેનન્સ અને ઓપરેશનલ તૈયારીની વ્યવસ્થા રહેશે. સાબરમતી ડેપો આશરે 83 હેક્ટર વિસ્તારમાં બનતો સૌથી મોટો ડેપો રહેશે.
વડોદરામાં પરંપરાગત રેલવે સાથે સીધી કનેક્ટિવિટી
વડોદરા બુલેટ ટ્રેન સ્ટેશન હાલના ભારતીય રેલવે સ્ટેશનની નજીક બનાવવામાં આવી રહ્યું છે. આથી મુસાફરોને હાઇ-સ્પીડ ટ્રેન અને પરંપરાગત રેલવે વચ્ચે સરળતાથી ટ્રાન્સફર કરવાની સુવિધા મળશે.
વડોદરામાં હાઇ-સ્પીડ રેલ ટ્રેનિંગ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ પણ વિકસાવવામાં આવ્યું છે. અહીં બુલેટ ટ્રેનના ડ્રાઇવર, એન્જિનિયર, મેન્ટેનન્સ સ્ટાફ અને અન્ય ટેકનિકલ કર્મચારીઓને જાપાની હાઇ-સ્પીડ રેલ ટેક્નોલોજીની તાલીમ આપવામાં આવશે.
અમદાવાદ સ્ટેશન પર જટિલ એન્જિનિયરિંગ કામ
અમદાવાદ બુલેટ ટ્રેન સ્ટેશનનું નિર્માણ હાલના કાલુપુર રેલવે સ્ટેશનના વિસ્તારમાં કરવામાં આવી રહ્યું છે. અહીં બુલેટ ટ્રેન વાયડક્ટને કાર્યરત રેલવે લાઇનો, ફ્લાયઓવર અને શહેરી માર્ગો ઉપરથી પસાર કરવો હોવાથી આ વિભાગને પ્રોજેક્ટના સૌથી જટિલ એન્જિનિયરિંગ ભાગોમાં ગણવામાં આવે છે.
જુલાઈ 2026માં રેલવે મંત્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે અમદાવાદ સ્ટેશનની કામગીરીની સમીક્ષા કરી હતી. સ્ટેશનને પરંપરાગત રેલવે, મેટ્રો અને શહેરની બસ સેવાઓ સાથે જોડાયેલા મલ્ટીમોડલ કેન્દ્ર તરીકે વિકસાવવામાં આવી રહ્યું છે.
અમદાવાદ સ્ટેશનની ડિઝાઇન શહેરની ઓળખ સમાન પતંગથી પ્રેરિત રાખવામાં આવી છે.
સાબરમતી નદી પર ઊંચો હાઇ-સ્પીડ રેલ બ્રિજ
અમદાવાદ-સાબરમતી વિભાગમાં બુલેટ ટ્રેન માટે સાબરમતી નદી ઉપર વિશેષ પુલ બનાવવામાં આવી રહ્યો છે. જૂન 2026 સુધીમાં બ્રિજના સબ-સ્ટ્રક્ચરનું કામ પૂર્ણ થઈ ગયું હતું અને સુપર-સ્ટ્રક્ચરનું નિર્માણ આગળ વધી રહ્યું હતું.
આ બ્રિજનું નિર્માણ નદીના પ્રવાહ અને શહેરની હાલની પરિવહન વ્યવસ્થાને ધ્યાનમાં રાખીને કરવામાં આવી રહ્યું છે.
સાબરમતી મલ્ટીમોડલ ટ્રાન્સપોર્ટ હબ
સાબરમતી આ હાઇ-સ્પીડ રેલ કોરિડોરનું અંતિમ સ્ટેશન હશે. અહીં મોટું મલ્ટીમોડલ ટ્રાન્સપોર્ટ હબ વિકસાવવામાં આવી રહ્યું છે.
આ હબ બુલેટ ટ્રેનને ભારતીય રેલવે, અમદાવાદ મેટ્રો અને BRTS સાથે જોડશે. એક જ સ્થળેથી વિવિધ પરિવહન સેવાઓ ઉપલબ્ધ હોવાથી મુસાફરોને શહેર અને આસપાસના વિસ્તારોમાં આગળની મુસાફરી સરળ બનશે.
આસપાસના વિસ્તારને ટ્રાન્ઝિટ ઓરિએન્ટેડ ડેવલપમેન્ટ મોડલના આધારે વિકસાવવાની પણ યોજના છે.
બુલેટ ટ્રેનની ઝડપ કેટલી હશે?
મુંબઈ-અમદાવાદ બુલેટ ટ્રેનની મહત્તમ ઓપરેટિંગ સ્પીડ 320 કિલોમીટર પ્રતિ કલાક રાખવામાં આવશે.
હાઇ-સ્પીડ રેલ માટે અલગ અને સંપૂર્ણ સુરક્ષિત ટ્રેક, અદ્યતન સિગ્નલિંગ, ઓટોમેટિક ટ્રેન કંટ્રોલ અને ભૂકંપ ચેતવણી સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે. ટ્રેનોની ઝડપ, રૂટ અને સ્ટોપેજના આધારે મુસાફરીનો સમય અલગ રહેશે.
મુંબઈથી અમદાવાદ માત્ર 2 કલાક 7 મિનિટમાં
NHSRCLની સત્તાવાર માહિતી પ્રમાણે મુંબઈથી અમદાવાદ સુધી લિમિટેડ સ્ટોપ સેવા આશરે બે કલાક અને સાત મિનિટમાં મુસાફરી પૂર્ણ કરશે.
આ સેવા સુરત, વડોદરા અને અમદાવાદ ખાતે મર્યાદિત સ્ટોપ સાથે ચાલશે. તમામ 12 સ્ટેશન પર રોકાતી સેવા માટે મુસાફરીનો અંદાજિત સમય બે કલાક અને 58 મિનિટ રહેશે.
100 ટકા જમીન અધિગ્રહણ પૂર્ણ
NHSRCLના સત્તાવાર FAQ મુજબ પ્રોજેક્ટ માટે જરૂરી કુલ 1,390 હેક્ટર જમીનનું 100 ટકા અધિગ્રહણ પૂર્ણ થઈ ગયું છે.
તેમાંથી આશરે 960 હેક્ટર જમીન ગુજરાત અને દાદરા-નગર હવેલીમાં તથા 430 હેક્ટર જમીન મહારાષ્ટ્રમાં આવેલી છે. જમીન અધિગ્રહણ પૂર્ણ થવાથી બાકી સિવિલ, ટ્રેક અને સિસ્ટમ સંબંધિત કામને ઝડપ મળી શકે છે.
2026માં પ્રોજેક્ટે હાંસલ કરેલા મોટા માઇલસ્ટોન
વર્ષ 2026 દરમિયાન પ્રોજેક્ટમાં અનેક મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધિઓ નોંધાઈ છે. અમદાવાદમાં 100 મીટર લાંબો મેક ઇન ઇન્ડિયા સ્ટીલ બ્રિજ પૂર્ણ થયો હતો.
પાલઘર જિલ્લામાં બીજા અને ત્રીજા માઉન્ટેન ટનલ બ્રેકથ્રૂ હાંસલ કરવામાં આવ્યા હતા. અમદાવાદમાં કાર્યરત રેલવે ટ્રેક ઉપર પાંચ મોટા પોર્ટલ બીમ સ્થાપિત કરવામાં આવ્યા હતા.
વિક્રોલી અને સાવલી ખાતે TBM કટરહેડ ઉતારવામાં આવ્યા હતા. ભરૂચ નજીક 130 મીટર લાંબો સ્ટીલ બ્રિજ સ્પાન લોન્ચ કરવામાં આવ્યો હતો અને અમદાવાદના કાલુપુર ફ્લાયઓવર ઉપર 45 મીટર લાંબો સેગમેન્ટલ બ્રિજ પૂર્ણ કરવામાં આવ્યો હતો.
મુસાફરોની સુરક્ષા માટે આધુનિક સિસ્ટમ
બુલેટ ટ્રેન કોરિડોરમાં વરસાદ, ભારે પવન અને ભૂકંપ જેવી કુદરતી પરિસ્થિતિઓ પર દેખરેખ રાખવા અદ્યતન ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે.
રૂટ પર છ ઓટોમેટેડ વરસાદ માપન સ્ટેશન અને ગુજરાત-મહારાષ્ટ્રમાં કુલ 14 પવન માપન ઉપકરણો લગાવવાની યોજના છે.
ભૂકંપની શરૂઆતમાં જ ટ્રેનને ચેતવણી આપી રોકવા માટે 28 સિસ્મોમીટર ધરાવતી અર્લી અર્થક્વેક ડિટેક્શન સિસ્ટમ સ્થાપિત કરવામાં આવશે. ભૂકંપના પ્રાથમિક તરંગો મળતાં વીજ પુરવઠો બંધ કરીને ટ્રેનોમાં ઇમરજન્સી બ્રેક સક્રિય થઈ શકે તેવી વ્યવસ્થા રહેશે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
