બિહારમાં મતદાર યાદી (વોટર્સ લિસ્ટ)ના વિશિષ્ટ અને તીવ્ર પુનરીક્ષણ (Special Intensive Revision – SIR) માટે ચૂંટણી પંચ દ્વારા લેવામાં આવેલા નિર્ણય સામે એસોસિએશન ફોર ડેમોક્રેટિક રિફોર્મ્સ (ADR) દ્વારા સુપ્રીમ કોર્ટમાં અરજી દાખલ કરવામાં આવી છે. આ અરજીમાં ચૂંટણી પંચના આદેશને ગેરબંધારણીય, મનસ્વી અને મતદારોના અધિકારનો ભંગ કરતો ગણાવવામાં આવ્યો છે. અરજીતજોયું છે કે, આ નિર્ણયને અમલમાં લાવવાથી બિહારમાં લાખો નહીં પણ કરોડો લોકો પોતાના મતાધિકારથી વંચિત થઈ શકે છે, જે ભારતના લોકશાહી તંત્રના મૌલિક તત્વોને હાનિ પહોંચાડે છે.
ADRના દાવા મુજબ, ચૂંટણી પંચે 24 જૂન, 2025ના રોજ જારી કરેલા આદેશ મુજબ મતદાર યાદીમાં નામ દાખલ કરવા માટે નાગરિકોને પોતાની ઓળખ અને પિતૃ ઓળખ પુષ્ટિ કરવા માટે અનેક દસ્તાવેજો રજૂ કરવા ફરજિયાત કર્યા છે. એમાં આધાર કાર્ડ કે રેશન કાર્ડ જેવા સામાન્ય દસ્તાવેજો માન્ય નહીં ગણાતા, પિતાનું જન્મ પ્રમાણપત્ર, માતા-પિતાનું પુરાવા વગેરે જેવી વિગતો માંગવામાં આવી છે – જે ઘણીવાર ગરીબ, અનાથ, યાત્રિક અથવા અનુસૂચિત વર્ગના લોકો માટે ઉપલબ્ધ હોતી નથી.
ADRએ અરજીમાં ઉલ્લેખ કર્યો છે કે ચૂંટણી પંચના આદેશથી દેશના બંધારણના અનુચ્છેદ 14 (સમાનતા), 19 (અઝાદી), 21 (જીવનનો અધિકાર), 325-326 (મતાધિકારની સમાનતા) અને રિપ્રેઝન્ટેશન ઓફ ધ પિપલ એક્ટ તેમજ રજીસ્ટ્રેશન ઓફ ઇલેક્ટર્સ રૂલ્સ-1960ના નિયમોનો ઉલ્લંઘન થાય છે. ખાસ કરીને જ્યારે સરકારે મતદારોને પુરાવા આપવાનું દાયિત્વ નાગરિકોના ખભે મૂકી દીધું છે ત્યારે તે લોકશાહીથી વિરોધાભાસી છે.
અરજીતરફથી એ પણ જણાવાયું છે કે, બિહારમાં નોંધપાત્ર પ્રમાણમાં ગરીબ, અનુસૂચિત જાતિ/જાતિના લોકો તેમજ પ્રવાસી મજૂર વર્ગ (migrant labourers) વસે છે – જેમણે પોતાના માતા-પિતાની ઓળખના દસ્તાવેજો ક્યારેય ન મેળવે હોય. આ લોકો માટે થોડા સમયના અંદર આવશ્યક દસ્તાવેજ એકત્ર કરવી અને તેનું પ્રમાણ આપી મતદાર યાદીમાં પોતાનું નામ દાખલ કરાવવું અમલમાં અશક્ય છે. જો કે ચૂંટણી પંચે આ માટે અપેલી સમયમર્યાદા પણ અમલાતમ અયોગ્ય હોવાનું જણાવાયું છે.
ADRએ ચેતવણી આપી છે કે જો આ આદેશને રદ કરવામાં નહીં આવે તો બિહારમાં લગભગ 3 કરોડ નાગરિકો મતાધિકાર ગુમાવવાની શક્યતા છે, જેમાં મોટા ભાગના લોકો સમાજના નબળા વર્ગમાંથી આવે છે – જેમણે 2003ની વોટર્સ લિસ્ટમાં નામ ન ધરાવ્યું હોવાના કારણે હાલમાં પણ નોંધણી માટે યોગ્ય દસ્તાવેજો નથી.
અરજીમાં વધુમાં વધુ જણાવ્યું છે કે, ચૂંટણી પંચે આ રિવિઝન પ્રક્રિયા બિહારમાં નવી મતદાર યાદી તૈયાર કરવા માટે તત્કાળ શરૂ કરી છે – જેણે આગામી નવેમ્બર 2025માં યોજાનારી વિધાનસભાની ચૂંટણીથી થતીRajકીય અસરને વધુ સંવેદનશીલ બનાવી દીધી છે. વિપક્ષી દળોએ પણ આ નિર્ણય સામે પોતાનો વિરોધ વ્યક્ત કર્યો છે અને કહ્યુ છે કે આ એક ઘૂંઘટાદાર પ્રયત્ન છે જે મતદારોને પસંદગીના હકથી વંચિત કરવાનું કામ કરશે.
હવે સુપ્રીમ કોર્ટ આ અરજી પર ક્યારે સુનવણી કરે છે અને ચૂંટણી પંચને શું સ્પષ્ટીકરણ આપવાનું કહે છે, તે વધુ મહત્વપૂર્ણ બની રહેશે – ખાસ કરીને જ્યારે એક તરફ ચૂંટણીની તૈયારી છે અને બીજી તરફ લાખો નાગરિકોના મતાધિકારનું ભવિષ્ય દાવ પર છે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
