સુરત શહેર સાયબર ક્રાઈમ પોલીસે નકલી બેંકિંગ અને સરકારી એપ્લિકેશન મારફતે દેશભરમાં લોકોને નિશાન બનાવતા એક મોટા આંતરરાજ્ય સાયબર ફ્રોડ નેટવર્કનો પર્દાફાશ કર્યો છે. પોલીસે ઉત્તર પ્રદેશના રહેવાસી 18 વર્ષીય રોહિત વિરેન્દ્રસિંહ શાક્યની કાનપુરની એક હોટેલમાંથી ધરપકડ કરી છે.
પોલીસના દાવા પ્રમાણે આરોપીએ ધોરણ-11 સુધી અભ્યાસ કર્યા બાદ યુટ્યુબ, ટેલિગ્રામ અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ આધારિત સાધનોની મદદથી કોડિંગ શીખ્યું હતું. ત્યારબાદ તેણે અસલ બેંકિંગ, સરકારી અને ખાનગી કંપનીઓની એપ જેવી દેખાતી વાયરસયુક્ત APK ફાઇલો બનાવી સાયબર ગુનેગારોને પૂરી પાડવાનું શરૂ કર્યું હતું. આરોપી પાસેથી બે મોબાઇલ ફોન અને એક લેપટોપ જપ્ત કરીને તેનો ડિજિટલ ફોરેન્સિક અભ્યાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
સુરતના વૃદ્ધ વેપારીના ખાતામાંથી ₹5 લાખ ગાયબ
આ સમગ્ર નેટવર્કનો ખુલાસો સુરતના અડાજણ વિસ્તારમાં રહેતા એક વૃદ્ધ વેપારી સાથે થયેલી સાયબર છેતરપિંડીની તપાસ દરમિયાન થયો હતો.
ફરિયાદી વેપારીને વોટ્સએપ મારફતે ‘PNB One.apk’ નામની ફાઇલ મોકલવામાં આવી હતી. ફાઇલનું નામ અને તેમાં ઉપયોગમાં લેવાયેલો લોગો અસલ PNB One બેંકિંગ એપ જેવો દેખાતો હોવાથી વેપારીએ તેને સાચી એપ સમજી મોબાઇલમાં ઇન્સ્ટોલ કરી હતી.
આ APK ઇન્સ્ટોલ થયા બાદ ફરિયાદીનો મોબાઇલ કથિત રીતે સાયબર ગુનેગારોના નિયંત્રણમાં ચાલ્યો ગયો હતો. ત્યારબાદ તેમના પ્રાઇમ કો-ઓપરેટિવ બેંક ખાતામાંથી અંદાજે ₹5 લાખના અનધિકૃત ટ્રાન્ઝેક્શન થયા હોવાનો પોલીસનો દાવો છે.
વેપારીએ નેશનલ સાયબર ક્રાઇમ હેલ્પલાઇન નંબર 1930 પર ફરિયાદ નોંધાવ્યા બાદ સુરત સાયબર ક્રાઈમ પોલીસે મોબાઇલ ડેટા, બેંક ટ્રાન્ઝેક્શન, IP એડ્રેસ અને અન્ય ટેક્નિકલ પુરાવાના આધારે તપાસ શરૂ કરી હતી.
કાનપુરની હોટેલમાંથી આરોપીની ધરપકડ
ટેક્નિકલ તપાસ દરમિયાન પોલીસને APK ફાઇલ બનાવનાર આરોપી ઉત્તર પ્રદેશમાં હોવાની માહિતી મળી હતી. ત્યારબાદ સુરત પોલીસની ટીમ ઉત્તર પ્રદેશ પહોંચી હતી અને રોહિત શાક્યને કાનપુરની એક હોટેલમાંથી ઝડપી પાડ્યો હતો.
આરોપી મૂળ ઉત્તર પ્રદેશના કાસગંજ વિસ્તારનો હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે. સુરત લાવ્યા બાદ તેની પૂછપરછ અને તેના ઇલેક્ટ્રોનિક ઉપકરણોની તપાસ શરૂ કરવામાં આવી છે. પોલીસ હવે આરોપીએ કોને-કોને નકલી એપ આપી હતી, તે કયા ટેલિગ્રામ ગ્રુપ સાથે જોડાયેલો હતો અને ઠગાઈમાંથી તેને કેટલું કમિશન મળ્યું હતું તેની માહિતી મેળવી રહી છે.
AI અને YouTubeથી શીખ્યું કોડિંગ
પોલીસ તપાસ મુજબ રોહિત શાક્યએ કોઈ મોટી ટેક્નિકલ ડિગ્રી કે સત્તાવાર સોફ્ટવેર એન્જિનિયરિંગ તાલીમ લીધી નહોતી. તેણે ઓનલાઇન વીડિયો, AI ટૂલ્સ અને ટેલિગ્રામ ચેનલોની મદદથી એપ્લિકેશન ડેવલપમેન્ટ અને કોડિંગ શીખ્યું હતું.
આરોપી સામાન્ય એપ્લિકેશનના કોડમાં ફેરફાર કરીને તેમાં માલવેર અથવા રિમોટ એક્સેસની સુવિધા ઉમેરતો હતો. ત્યારબાદ અસલ બ્રાન્ડનો લોગો, નામ અને ડિઝાઇન લગાવીને તેને નકલી બેંકિંગ કે સરકારી એપનું સ્વરૂપ આપતો હતો. પોલીસનો આરોપ છે કે આ નકલી એપ્સ એટલી સમાન દેખાતી હતી કે સામાન્ય મોબાઇલ યુઝર તેને અસલ એપ માનીને ઇન્સ્ટોલ કરી દેતા હતા.
‘વિક્ટિમ એપ’ અને ‘એડમિન એપ’થી ચાલતું નેટવર્ક
પોલીસની પ્રાથમિક તપાસ પ્રમાણે આરોપીએ બે પ્રકારની એપ્લિકેશનો તૈયાર કરી હતી—‘વિક્ટિમ એપ’ અને ‘એડમિન એપ’.
વિક્ટિમ એપ એવી APK ફાઇલ હતી, જે બેંક, RTO, આધાર, PM કિસાન અથવા અન્ય જાણીતી સેવાની અસલ એપ જેવી દેખાતી હતી. આ એપ પીડિતના મોબાઇલમાં ઇન્સ્ટોલ થતાં જ જરૂરી પરવાનગીઓ મેળવી લેતી હતી.
બીજી તરફ એડમિન એપનો ઉપયોગ સાયબર ગુનેગારો કરતા હતા. પોલીસના દાવા મુજબ તેની મદદથી પીડિતના મોબાઇલ પર આવતા SMS, OTP, બેંકિંગ માહિતી, સંપર્ક નંબર અને અન્ય ડેટા જોઈ શકાય તેમ હતું. આ રીતે સાયબર ગુનેગારો પીડિતના બેંક ખાતામાં પ્રવેશ મેળવી રકમ અલગ-અલગ મ્યુલ બેંક એકાઉન્ટમાં ટ્રાન્સફર કરતા હતા.
121 નકલી APK એપ બનાવવાનો આરોપ
સુરત પોલીસની તપાસમાં આરોપી દ્વારા કુલ 121 જેટલી નકલી અને માલવેરયુક્ત APK ફાઇલો બનાવવામાં આવી હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. આ નકલી એપ્સમાં SBI, PNB, ICICI Bank અને Axis Bank જેવી બેંકોની એપ્લિકેશનની નકલનો સમાવેશ થતો હતો.
આ ઉપરાંત RTO ચલણ, PM કિસાન, આધાર અને અન્ય સરકારી સેવાઓ સાથે સંકળાયેલા નામ અને લોગોનો પણ કથિત રીતે ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો.
કેટલીક એપ્સને બિગ બાસ્કેટ અને ઝેપ્ટો જેવી ખાનગી ડિલિવરી સેવાઓની અસલ એપ જેવી બનાવવામાં આવી હતી. પોલીસ હવે તમામ APK ફાઇલોના સોર્સ કોડ અને તેમાં રહેલા માલવેરની તપાસ કરી રહી છે.
21,672 મોબાઇલમાં એપ ઇન્સ્ટોલ થયાનો દાવો
પોલીસના પ્રાથમિક વિશ્લેષણ મુજબ આરોપીએ બનાવેલી નકલી APK ફાઇલો દેશભરના 21,672થી વધુ મોબાઇલ ફોનમાં ડાઉનલોડ અથવા ઇન્સ્ટોલ થઈ હતી.
તેમાંથી 2,928 જેટલા ઉપકરણો કથિત રીતે સંપૂર્ણ રીતે હેક અથવા કોમ્પ્રોમાઇઝ થયા હતા. આ ઉપકરણોના વપરાશકર્તાઓના SMS, OTP અને બેંકિંગ ડેટાનો ગેરકાયદેસર રીતે ઉપયોગ થયો હોવાની તપાસ ચાલી રહી છે. પોલીસના જણાવ્યા પ્રમાણે આ APK નેટવર્ક સાથે જોડાયેલા સાયબર ગુનેગારોએ 54,094થી વધુ શંકાસ્પદ અથવા બોગસ ટ્રાન્ઝેક્શન કર્યા હતા.
આ ટ્રાન્ઝેક્શનમાં કુલ ₹64.38 કરોડથી વધુની છેતરપિંડી થયાનો પ્રાથમિક અંદાજ છે. આ આંકડા આરોપીના ઇલેક્ટ્રોનિક ઉપકરણો અને પોલીસના ટેક્નિકલ વિશ્લેષણ પરથી સામે આવ્યા હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે.
એક નકલી RTO ચલણ એપથી ₹27.82 કરોડની ઠગાઈ
તપાસમાં સૌથી વધુ સાયબર ફ્રોડ નકલી RTO ચલણ એપના માધ્યમથી થયો હોવાનો દાવો સામે આવ્યો છે.
લોકોને ટ્રાફિક ચલણ ભરવાનું બાકી હોવાનું જણાવી વોટ્સએપ પર નકલી APK મોકલવામાં આવતી હતી. એપ ઇન્સ્ટોલ કર્યા બાદ મોબાઇલમાં રહેલા સંવેદનશીલ ડેટા અને OTP સુધી ગુનેગારોની પહોંચ થઈ જતી હતી. પોલીસના પ્રાથમિક આંકડા પ્રમાણે માત્ર નકલી RTO ચલણ એપ સાથે સંકળાયેલા કેસોમાં ₹27.82 કરોડથી વધુની છેતરપિંડી કરવામાં આવી હતી.
અગાઉ પણ નકલી RTO ચલણ APK દ્વારા લોકોના મોબાઇલ હેક કરી રકમ ઉપાડતી જામતારા આધારિત ગેંગ સામે સુરત પોલીસે કાર્યવાહી કરી હતી. આવા APK ઇન્સ્ટોલ થયા બાદ ગુનેગારો SMS વાંચી, OTP મેળવી અને ઇન્ટરનેટ બેંકિંગ સુધી પહોંચતા હોવાનું પોલીસે જણાવ્યું હતું.
SBI અને PNBના નામે પણ કરોડોની ઠગાઈ
પોલીસની તપાસમાં નકલી બેંકિંગ APKનો વ્યાપક ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હોવાનું સામે આવ્યું છે. PNBના નામે બનાવવામાં આવેલી નકલી એપ મારફતે આશરે ₹7.16 કરોડની ઠગાઈ થઈ હોવાનો પોલીસનો દાવો છે. SBI જેવી દેખાતી નકલી એપ મારફતે આશરે ₹14.34 કરોડથી વધુ રકમની છેતરપિંડી કરવામાં આવી હોવાનું તપાસમાં સામે આવ્યું છે.
પોલીસ તમામ બેંકિંગ ટ્રાન્ઝેક્શનની વિગતો સંબંધિત બેંકો અને નેશનલ સાયબર ક્રાઇમ રિપોર્ટિંગ પોર્ટલ પાસેથી મેળવી રહી છે.
દર મહિને ₹10 હજારથી ₹15 હજારનું સબ્સ્ક્રિપ્શન
આરોપી નકલી APK ફાઇલો એક વખત વેચવાને બદલે સબ્સ્ક્રિપ્શન મોડેલ પર સાયબર ગેંગને આપતો હોવાનો પોલીસનો આરોપ છે.
સાયબર ગુનેગારો પાસેથી દર મહિને આશરે ₹10,000થી ₹15,000 વસૂલવામાં આવતા હતા. તેના બદલામાં તેમને નવી APK, અપડેટ, એડમિન પેનલ અને ટેક્નિકલ સપોર્ટ આપવામાં આવતો હતો.
આ સબ્સ્ક્રિપ્શન મોડેલથી અલગ-અલગ રાજ્યોની ગેંગ એક જ માલવેર સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરીને મોટી સંખ્યામાં લોકોને નિશાન બનાવી શકતી હતી. પોલીસ આરોપીના બેંક ખાતા, UPI વ્યવહારો, ક્રિપ્ટોકરન્સી વૉલેટ અને અન્ય ચુકવણી માધ્યમોની તપાસ કરી રહી છે.
જામતારા, હરિયાણા અને રાજસ્થાનની ગેંગ સાથે કથિત જોડાણ
તપાસ દરમિયાન આરોપી ઝારખંડના જામતારા, હરિયાણા અને રાજસ્થાનમાં સક્રિય સાયબર ગેંગને નકલી APK પૂરી પાડતો હોવાની માહિતી સામે આવી છે.
જામતારા ગેંગના સાગરીતો આ એપ્સને વોટ્સએપ અને ટેલિગ્રામ મારફતે મોટા પ્રમાણમાં મોકલતા હતા. તેઓ પોતાના સભ્યોને લોકોને કેવી રીતે વિશ્વાસમાં લેવા અને એપ ઇન્સ્ટોલ કરાવવી તેની તાલીમ પણ આપતા હોવાનો પોલીસનો દાવો છે.
કેટલાક કિસ્સામાં પીડિતને બેંક કર્મચારી, પોલીસ અધિકારી, RTO કર્મચારી અથવા સરકારી વિભાગના પ્રતિનિધિ તરીકે ફોન કરવામાં આવતો હતો. ત્યારબાદ KYC અપડેટ, ટ્રાફિક ચલણ, આધાર સુધારા, PM કિસાન સહાય અથવા બેંક ખાતું બંધ થવાની ચેતવણી આપીને APK ઇન્સ્ટોલ કરાવવામાં આવતી હતી.
મ્યુલ એકાઉન્ટ અને CDMથી નાણાં ઉપાડાતાં
સાયબર ગુનેગારો પીડિતોના ખાતામાંથી ચોરેલી રકમ સીધી પોતાના ખાતામાં લેતા નહોતા. તેના બદલે તેઓ કમિશન આપીને અન્ય લોકોના બેંક ખાતાનો ઉપયોગ કરતા હતા. આવા ખાતાને સાયબર ક્રાઇમની ભાષામાં ‘મ્યુલ એકાઉન્ટ’ કહેવામાં આવે છે.
ચોરી કરેલી રકમને અલગ-અલગ મ્યુલ ખાતામાં નાના ભાગોમાં ટ્રાન્સફર કરવામાં આવતી હતી. ત્યારબાદ ATM, ચેક અથવા કેશ ડિપોઝિટ મશીન—CDM મારફતે રોકડ વ્યવહાર કરવામાં આવતો હતો. પોલીસ હવે આવા મ્યુલ ખાતાધારકો, રોકડ ઉપાડનારાઓ અને ગેંગના મુખ્ય સંચાલકોને શોધી રહી છે.
આરોપી એકલો કે મોટા નેટવર્કનો ભાગ?
રોહિત શાક્ય નકલી એપ્લિકેશનનો માત્ર ડેવલપર હતો કે તે સમગ્ર સાયબર ઠગાઈ નેટવર્કના સંચાલનમાં પણ સામેલ હતો તે અંગે તપાસ ચાલી રહી છે. પોલીસ તેના મોબાઇલ અને લેપટોપમાંથી મળેલા ટેલિગ્રામ ચેટ, કોડ ફાઇલો, ઇમેઇલ, સંપર્ક નંબર અને પેમેન્ટ રેકોર્ડનું વિશ્લેષણ કરી રહી છે.
તપાસ એજન્સીને આશંકા છે કે આ કેસમાં દેશના અલગ-અલગ રાજ્યોના અનેક સાયબર ગુનેગારો, મ્યુલ એકાઉન્ટ સપ્લાયરો અને રોકડ ઉપાડનારાઓ સંડોવાયેલા હોઈ શકે છે.
₹1.63 કરોડની ગોલ્ડ માઇનિંગ ઠગાઈમાં ત્રણ ઝડપાયા
આ કાર્યવાહી ઉપરાંત સુરત સાયબર ક્રાઈમ પોલીસે ગોલ્ડ માઇનિંગ અથવા સોનાની ખાણમાં રોકાણના નામે ₹1.63 કરોડની કથિત છેતરપિંડી કરનાર ગેંગના ત્રણ આરોપીઓની ઉત્તરાખંડના કાશીપુરથી ધરપકડ કરી છે. આ કેસમાં સુરતના 62 વર્ષીય બિઝનેસ કન્સલ્ટન્ટને ફેસબુક પર ‘અંજલિ મોદી’ નામની મહિલાની બોગસ પ્રોફાઇલ મારફતે સંપર્ક કરવામાં આવ્યો હતો.
પોલીસના જણાવ્યા પ્રમાણે આરોપીઓએ વધારે નફો આપતી વિદેશી ગોલ્ડ માઇનિંગ યોજનામાં રોકાણ કરવાનું કહી ફરિયાદીને અલગ-અલગ ટ્રાન્ઝેક્શન દ્વારા ₹1.63 કરોડ જમા કરાવ્યા હતા.
જ્યારે ફરિયાદીએ રકમ પરત માગી ત્યારે માર્જિન મની, ઓડિટ ફી અને ઇન્ટરનેશનલ ટ્રાન્સફર ચાર્જના નામે વધુ નાણાં માગવામાં આવ્યા હતા. ત્યારબાદ ફરિયાદીને પોતાની સાથે છેતરપિંડી થઈ હોવાનો ખ્યાલ આવ્યો હતો.
સિંગાપોર સ્થિત નકલી સર્વરનો ઉપયોગ
ગોલ્ડ માઇનિંગ કૌભાંડમાં આરોપીઓએ વિદેશી કંપની જેવી દેખાતી નકલી વેબસાઇટ અથવા ટ્રેડિંગ પ્લેટફોર્મનો ઉપયોગ કર્યો હોવાનો પોલીસનો દાવો છે.
વેબસાઇટ પર ફરિયાદીને તેના રોકાણ સામે મોટા પ્રમાણમાં નફો દેખાડવામાં આવતો હતો. જોકે આ રકમ માત્ર ડિજિટલ ડેશબોર્ડ પર દેખાતી હતી અને તેને વાસ્તવમાં ઉપાડી શકાતી નહોતી. પોલીસ વેબસાઇટના સર્વર, ડોમેન રજિસ્ટ્રેશન, IP એડ્રેસ અને વિદેશી કનેક્શનની તપાસ કરી રહી છે.
સુરત પોલીસે નાગરિકોને આપી ચેતવણી
સુરત સાયબર ક્રાઈમ પોલીસે નાગરિકોને વોટ્સએપ, SMS, ટેલિગ્રામ કે ઇમેઇલ મારફતે આવતી અજાણી APK ફાઇલો ડાઉનલોડ ન કરવાની અપીલ કરી છે. બેંક, RTO, આધાર, વીજ કંપની કે અન્ય સરકારી વિભાગ સામાન્ય રીતે વોટ્સએપ મારફતે APK ફાઇલ મોકલી તેને ઇન્સ્ટોલ કરવા કહેતા નથી.
કોઈ અજાણી એપ ઇન્સ્ટોલ કર્યા બાદ SMS, કોન્ટેક્ટ, નોટિફિકેશન, સ્ક્રીન રેકોર્ડિંગ અથવા Accessibility Serviceની પરવાનગી માગવામાં આવે તો તે ગંભીર જોખમનો સંકેત હોઈ શકે છે.
સાયબર ફ્રોડ થાય તો નાગરિકોએ તાત્કાલિક 1930 પર ફોન કરી અથવા નેશનલ સાયબર ક્રાઇમ રિપોર્ટિંગ પોર્ટલ પર ફરિયાદ નોંધાવવી જોઈએ. સમયસર ફરિયાદ કરવાથી ચોરાયેલી રકમ રોકવાની કે ફ્રીઝ કરવાની શક્યતા વધી શકે છે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
