સિક્કિમના નામચી જિલ્લામાં નિર્માણાધીન NHPC તીસ્તા સ્ટેજ-VI હાઇડ્રોઇલેક્ટ્રિક પ્રોજેક્ટની ટનલમાં થયેલા ભયાનક વિસ્ફોટ અને ભંગાણ બાદ બચાવ કામગીરી સતત ચાલુ છે. ટનલની અંદર ઝેરી ગેસ, કાટમાળ, પાણી અને ઓક્સિજનની અછતના કારણે બચાવ ટીમોને અત્યંત જોખમી પરિસ્થિતિમાં કામ કરવું પડી રહ્યું છે.
નવીનતમ અહેવાલ પ્રમાણે દુર્ઘટના સમયે કુલ 27 લોકો ટનલની અંદર ફસાયા હતા. તેમાંથી બે લોકો બહાર નીકળવામાં સફળ રહ્યા હતા, જ્યારે 20 લોકોના મૃત્યુની પુષ્ટિ થઈ છે. બાકીના પાંચ લોકોની શોધખોળ માટે બહુવિધ એજન્સીઓનું સંયુક્ત ઑપરેશન ચાલુ છે.
દુર્ઘટનાસ્થળે NDRF, SDRF, સ્થાનિક પોલીસ, ફાયર સર્વિસ, NHPCની ટેક્નિકલ ટીમો અને ખાણ બચાવ નિષ્ણાતો કામગીરી કરી રહ્યા છે. પશ્ચિમ બંગાળથી ઈસ્ટર્ન કોલફીલ્ડ્સ લિમિટેડની વિશેષ માઇનિંગ રેસ્ક્યૂ ટીમને પણ મદદ માટે બોલાવવામાં આવી હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે.
સમરડુંગ ખાતે તીસ્તા સ્ટેજ-VI પ્રોજેક્ટની ટનલમાં દુર્ઘટના
આ દુર્ઘટના સોમવાર, 20 જુલાઈ 2026ના રોજ બપોરના સમયે નામચી જિલ્લાના સમરડુંગ વિસ્તારમાં બની હતી. અહીં NHPCનો 500 મેગાવોટ ક્ષમતાનો તીસ્તા સ્ટેજ-VI હાઇડ્રોઇલેક્ટ્રિક પ્રોજેક્ટ નિર્માણાધીન છે.
પ્રારંભિક માહિતી અનુસાર ટનલમાં કામ ચાલી રહ્યું હતું ત્યારે અંદર અચાનક મોટા ધડાકા જેવો અવાજ સંભળાયો હતો. ત્યારબાદ ટનલનો એક ભાગ ધસી પડ્યો હતો અને ભારે કાટમાળને કારણે બહાર નીકળવાનો માર્ગ અવરોધાઈ ગયો હતો.
NHPCના પ્રારંભિક નિવેદન અનુસાર ભૂગર્ભ પથ્થરોમાં સંગ્રહિત કુદરતી ગેસ અચાનક બહાર આવતાં વિસ્ફોટ થયો હોવાની આશંકા છે. જોકે દુર્ઘટનાનું ચોક્કસ કારણ તપાસ પૂર્ણ થયા બાદ જ સત્તાવાર રીતે સ્પષ્ટ થશે.
20 લોકોના મોત, પાંચ હજુ લાપતા
બચાવ કામગીરી આગળ વધતાં મૃત્યુઆંક સતત વધતો રહ્યો હતો. શરૂઆતમાં સાતથી દસ લોકોના મૃત્યુની માહિતી સામે આવી હતી, પરંતુ કાટમાળમાંથી વધુ મૃતદેહો મળતાં મૃત્યુઆંક 20 સુધી પહોંચી ગયો છે.
નવીનતમ અહેવાલ મુજબ દુર્ઘટનામાં ફસાયેલા 27 લોકોમાંથી બે સુરક્ષિત રીતે બહાર નીકળ્યા હતા. 20 લોકોના મૃતદેહ મળી આવ્યા છે, જ્યારે પાંચ લોકો હજુ લાપતા છે. મૃતકોમાં પશ્ચિમ બંગાળ સહિત દેશના વિવિધ રાજ્યોના પરપ્રાંતિય શ્રમિકો, ટેક્નિકલ કર્મચારીઓ અને પ્રોજેક્ટ સાથે સંકળાયેલા અધિકારીઓનો સમાવેશ થતો હોવાનું જણાવાયું છે.
પરિવારજનોને માહિતી આપવા અને મૃતદેહોની ઓળખ માટે સિક્કિમ પ્રશાસને રંગપો સહિતના વિસ્તારોમાં વિશેષ વ્યવસ્થા ઊભી કરી છે.
મૃતદેહોની ઓળખ માટે DNA અને દસ્તાવેજોની મદદ
વિસ્ફોટ, આગ અને ટનલના ભંગાણને કારણે કેટલાક મૃતદેહોની ઓળખ કરવામાં મુશ્કેલી સર્જાઈ છે. તેથી પ્રશાસન ઓળખપત્રો, કર્મચારીઓના રેકોર્ડ, પરિવારજનોની માહિતી અને જરૂર જણાય તો DNA પરીક્ષણની મદદ લઈ શકે છે.
અલગ-અલગ રાજ્યોમાંથી આવેલા શ્રમિકોના પરિવારોને સિક્કિમ પહોંચવામાં સહાય કરવા માટે સંબંધિત રાજ્ય સરકારો સાથે પણ સંકલન કરવામાં આવી રહ્યું છે. ઓળખ પૂર્ણ થયા બાદ પોસ્ટમોર્ટમ અને અન્ય જરૂરી કાનૂની પ્રક્રિયા પૂરી કરીને મૃતદેહોને પરિવારજનોને સોંપવાની કામગીરી હાથ ધરવામાં આવી રહી છે.
ઝેરી ગેસથી બચાવ કામગીરી મુશ્કેલ
ટનલની અંદર મિથેન, કાર્બન મોનોક્સાઇડ અને હાઇડ્રોજન સલ્ફાઇડ જેવા ઝેરી ગેસનું જોખમી પ્રમાણ નોંધાયું છે. આ કારણે પૂરતા શ્વસન સાધનો વિના ટનલમાં પ્રવેશ કરવો જીવલેણ બની શકે છે.
બચાવકર્મીઓ ઓક્સિજન સિલિન્ડર, ગેસ ડિટેક્ટર, શ્વસન માસ્ક, નાઇટ-વિઝન સાધનો અને અન્ય વિશેષ સુરક્ષા ઉપકરણો સાથે ટનલમાં પ્રવેશ કરી રહ્યા છે. પરિસ્થિતિ એટલી જોખમી હોવાનું જણાવાયું છે કે કેટલાક તબક્કામાં બચાવકર્મીઓ માત્ર લગભગ 15 મિનિટ માટે જ અંદર રહી શકતા હતા. ત્યારબાદ તેમને બહાર આવી નવી ટીમને મોકલવી પડતી હતી.
ઓક્સિજન સપ્લાય જાળવવા વિશેષ વ્યવસ્થા
ટનલમાં બચેલા લોકો હોવાની સંભાવનાને ધ્યાનમાં રાખીને અંદર હવા અને ઓક્સિજન પહોંચાડવાના પ્રયાસો કરવામાં આવી રહ્યા છે.
વેન્ટિલેશન પાઇપ, બ્લોઅર અને અન્ય તકનીકી સાધનો દ્વારા ટનલમાં ગેસનું પ્રમાણ ઘટાડવા તથા ઓક્સિજનનું સ્તર વધારવાની કામગીરી થઈ રહી છે. જોકે ભંગાણ, પાણી ભરાવો અને અસ્થિર પથ્થરોને કારણે બચાવ ટીમોને ધીમે અને અત્યંત સાવચેતીપૂર્વક આગળ વધવું પડી રહ્યું છે.
ECLની વિશેષ માઇનિંગ રેસ્ક્યૂ ટીમ પહોંચી
ખાણ અથવા ટનલમાં ઝેરી ગેસ, આગ અને ભંગાણ જેવી પરિસ્થિતિઓમાં કામ કરવાનો વિશેષ અનુભવ ધરાવતી ઈસ્ટર્ન કોલફીલ્ડ્સ લિમિટેડની માઇનિંગ રેસ્ક્યૂ ટીમને પશ્ચિમ બંગાળથી બોલાવવામાં આવી છે.
આ ટીમ પાસે ભૂગર્ભ બચાવ કામગીરી માટે જરૂરી વિશેષ શ્વસન ઉપકરણો, ગેસ માપવાના સાધનો અને જોખમી ટનલોમાં પ્રવેશ કરવાનો અનુભવ હોય છે. ટીમ સ્થાનિક પ્રશાસન, NHPC, NDRF અને અન્ય ટેક્નિકલ એજન્સીઓ સાથે મળીને લાપતા શ્રમિકો સુધી પહોંચવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે.
બચાવ માટે અનેક એજન્સીઓનું સંયુક્ત ઑપરેશન
ઘટનાસ્થળે NDRF, SDRF, સિક્કિમ પોલીસ, ફાયર વિભાગ, જિલ્લા પ્રશાસન, આરોગ્ય વિભાગ, NHPC અને ખાણ બચાવ ટીમો વચ્ચે સંકલન કરવામાં આવી રહ્યું છે.
ટનલમાં ગેસનું સ્તર, પથ્થરોની સ્થિરતા અને પાણીની સ્થિતિ અંગે ટેક્નિકલ ટીમો સતત માહિતી મેળવી રહી છે. એન્જિનિયરોની મંજૂરી બાદ જ બચાવકર્મીઓને આગળ વધવા દેવામાં આવે છે. ટનલનો વધુ ભાગ ધસી ન પડે તે માટે સપોર્ટ સિસ્ટમ અને સ્ટીલ ફ્રેમ લગાવવાની કામગીરી પણ હાથ ધરવામાં આવી શકે છે.
કેવી રીતે થયો હતો વિસ્ફોટ?
પ્રારંભિક તપાસમાં મિથેન ગેસના અચાનક સ્ફોટને દુર્ઘટનાનું સંભવિત કારણ માનવામાં આવી રહ્યું છે. હિમાલયના કેટલાક ભૂગર્ભ વિસ્તારોમાં પથ્થરોની તિરાડો અથવા કોલસાવાળા સ્તરોમાં કુદરતી ગેસ સંગ્રહિત હોઈ શકે છે.
ડ્રિલિંગ અથવા ખોદકામ દરમિયાન આવી ગેસની થેલી ખુલતાં મિથેન ઝડપથી ટનલમાં ફેલાઈ શકે છે. મિથેન હવા સાથે ચોક્કસ પ્રમાણમાં ભળ્યા બાદ કોઈ ચિંગારી, વીજળીના સાધન અથવા ગરમીના સંપર્કમાં આવે તો ભારે વિસ્ફોટ થઈ શકે છે.
NHPCએ પણ પ્રારંભિક રીતે મિથેન ગેસના સ્ફોટને સંભવિત કારણ ગણાવ્યું છે. જોકે આ તારણ હજુ પ્રાથમિક છે અને તપાસ સમિતિનો અંતિમ અહેવાલ આવવાનો બાકી છે.
કાર્બન મોનોક્સાઇડ અને અન્ય ગેસનો ખતરો
વિસ્ફોટ અને આગ બાદ ટનલમાં કાર્બન મોનોક્સાઇડનું પ્રમાણ વધી શકે છે. આ રંગહીન અને ગંધહીન ગેસ હોવાથી વ્યક્તિને તેની હાજરીનો તરત અંદાજ આવતો નથી. કાર્બન મોનોક્સાઇડ શરીરમાં ઓક્સિજન પહોંચવાની પ્રક્રિયાને અવરોધે છે. વધુ પ્રમાણમાં તેનો સંપર્ક થાય તો બેભાન થવું, શ્વાસ લેવામાં મુશ્કેલી અને મૃત્યુ પણ થઈ શકે છે.
ટનલમાં હાઇડ્રોજન સલ્ફાઇડ પણ મળી આવ્યો હોવાનું બચાવ અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું. તેથી બચાવકર્મીઓની સુરક્ષા જાળવવી સમગ્ર ઑપરેશનનો સૌથી મોટો પડકાર છે.
મુખ્યમંત્રી પ્રેમસિંગ તમાંગે ઘટનાસ્થળની મુલાકાત લીધી
સિક્કિમના મુખ્યમંત્રી પ્રેમસિંગ તમાંગે દુર્ઘટનાસ્થળની મુલાકાત લઈને બચાવ કામગીરીની સમીક્ષા કરી હતી. તેમણે અધિકારીઓને લાપતા લોકોને શોધવા માટે તમામ ઉપલબ્ધ સાધનો અને નિષ્ણાત ટીમોનો ઉપયોગ કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો.
મુખ્યમંત્રીએ મૃતકોના પરિવારજનો પ્રત્યે સંવેદના વ્યક્ત કરી હતી અને ઘાયલોને શ્રેષ્ઠ સારવાર ઉપલબ્ધ કરાવવાની ખાતરી આપી હતી. દુર્ઘટનાને પગલે સિક્કિમ વિધાનસભામાં પણ મૃતકોને શ્રદ્ધાંજલિ આપવા માટે બે મિનિટનું મૌન પાળવામાં આવ્યું હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે.
રાજ્ય સરકાર દ્વારા સહાયની જાહેરાત
સિક્કિમ સરકારે મૃત્યુ પામેલા લોકોના પરિવારજનો માટે ₹4 લાખ અને ઈજાગ્રસ્તોને ₹50,000ની સહાય જાહેર કરી હોવાનું સ્થાનિક અહેવાલોમાં જણાવાયું છે. આર્થિક સહાય ઉપરાંત પરિવારજનોને પ્રવાસ, મૃતદેહોને વતન પહોંચાડવા અને અન્ય વહીવટી પ્રક્રિયામાં મદદ કરવાની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી રહી છે.
સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે બચાવ કામગીરી પૂર્ણ થયા બાદ પણ પીડિત પરિવારજનોને જરૂરી સહયોગ આપવામાં આવશે.
PMNRFમાંથી વધારાની સહાય
વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ દુર્ઘટના અંગે શોક વ્યક્ત કરીને મૃતકોના પરિવારજનોને પ્રધાનમંત્રી રાષ્ટ્રીય રાહત ભંડોળ—PMNRFમાંથી ₹2 લાખની સહાય જાહેર કરી છે. દુર્ઘટનામાં ઈજાગ્રસ્ત થયેલા દરેક વ્યક્તિને PMNRFમાંથી ₹50,000 આપવામાં આવશે. આ સહાય રાજ્ય સરકાર દ્વારા જાહેર કરાયેલી રાહતથી અલગ હશે.
વડા પ્રધાને મુખ્યમંત્રી સાથે વાત કરીને કેન્દ્ર સરકાર તરફથી તમામ શક્ય મદદની ખાતરી આપી હતી.
કેન્દ્ર સરકાર તરફથી તમામ મદદની ખાતરી
કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહે પણ સિક્કિમના મુખ્યમંત્રી સાથે વાત કરીને બચાવ કામગીરી અંગે માહિતી મેળવી હતી. કેન્દ્ર દ્વારા જરૂરી NDRF ટીમો, વિશેષ સાધનો અને ટેક્નિકલ મદદ ઉપલબ્ધ કરાવવાની ખાતરી આપવામાં આવી છે.
લાપતા લોકોને શોધવાની કામગીરીમાં જરૂર જણાય તો અન્ય રાજ્યો અથવા કેન્દ્રીય સંસ્થાઓ પાસેથી વધુ નિષ્ણાત ટીમો મોકલવામાં આવી શકે છે.
હાઇ-લેવલ તપાસ સમિતિની રચના
સિક્કિમ સરકારે દુર્ઘટનાના ચોક્કસ કારણો જાણવા માટે ઉચ્ચસ્તરીય વિશેષ તપાસ સમિતિની રચના કરી છે.
તપાસમાં ટનલની વેન્ટિલેશન વ્યવસ્થા, ગેસ મોનિટરિંગ સિસ્ટમ, ડ્રિલિંગ પ્રક્રિયા, સલામતી પ્રોટોકોલ, ઇમરજન્સી બહાર નીકળવાના માર્ગ અને કર્મચારીઓને આપવામાં આવેલા સુરક્ષા સાધનોની સમીક્ષા કરવામાં આવશે. ગેસની હાજરી અંગે અગાઉ કોઈ ચેતવણી મળી હતી કે નહીં અને સમયસર પગલાં લેવામાં આવ્યા હતા કે નહીં તેની પણ તપાસ થવાની સંભાવના છે.
સુરક્ષા ધોરણો અંગે ગંભીર સવાલ
આ દુર્ઘટના બાદ પર્વતીય વિસ્તારોમાં બની રહેલા મોટા હાઇડ્રોપાવર અને ટનલ પ્રોજેક્ટોની સલામતી અંગે ફરી ગંભીર સવાલો ઊભા થયા છે.
હિમાલયનો ભૂગર્ભ વિસ્તાર ભૌગોલિક રીતે નાજુક અને ભૂકંપપ્રવણ માનવામાં આવે છે. અહીં ખડકોમાં તિરાડો, ભૂગર્ભ પાણી અને ગેસની અચાનક હાજરી જેવા જોખમો રહે છે. આવા પ્રોજેક્ટોમાં સતત ગેસ મોનિટરિંગ, અસરકારક વેન્ટિલેશન, ઇમરજન્સી એક્ઝિટ અને નિયમિત સલામતી તાલીમ અત્યંત જરૂરી છે.
સર્ચ ઑપરેશન યથાવત
હાલ બચાવ ટીમો પાંચ લાપતા વ્યક્તિઓ સુધી પહોંચવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. કાટમાળ હટાવવાની કામગીરી ટનલની સ્થિરતા અને ઝેરી ગેસનું પ્રમાણ ચકાસ્યા બાદ તબક્કાવાર રીતે કરવામાં આવી રહી છે.
દરેક મિનિટ મહત્વપૂર્ણ હોવા છતાં બચાવકર્મીઓની સુરક્ષા જોખમમાં ન મુકાય તેનું પણ ખાસ ધ્યાન રાખવામાં આવી રહ્યું છે. પ્રશાસને લોકો અને પરિવારજનોને અફવાઓથી દૂર રહેવા તથા મૃત્યુઆંક અને બચાવ કામગીરી અંગે માત્ર સત્તાવાર માહિતી પર વિશ્વાસ કરવા અપીલ કરી છે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
