ભરૂચ જિલ્લાની ઐતિહાસિક અને રાષ્ટ્રીય ધરોહર તરીકે ઓળખાતી જુમ્મા (જામા) મસ્જિદ ફરી એકવાર ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવી છે. છેલ્લા કેટલાક મહિનાથી જૈન અને હિન્દુ સંગઠનો દ્વારા આ સ્થળને જૈન સમરી વિહાર તેમજ શ્રી ચક્રધર સ્વામીના જન્મસ્થળ તરીકે જાહેર કરવાની માંગ સાથે આંદોલન ચલાવવામાં આવી રહ્યું હતું. હવે પુરાતત્વ વિભાગ દ્વારા વર્ષોથી બંધ રહેલા ભોંયરાની તપાસ દરમિયાન કેટલાક પ્રાચીન અવશેષો અને પ્રતિમાઓ મળી આવ્યાના દાવા બાદ સમગ્ર વિવાદે નવો વળાંક લીધો છે.
700 વર્ષ જૂના ભોંયરામાંથી જૈન પ્રતિમાઓ મળ્યાનો દાવો
માહિતી અનુસાર, પુરાતત્વ વિભાગે મસ્જિદના વર્ષોથી બંધ રહેલા ભોંયરાનો દરવાજો ખોલીને તપાસ હાથ ધરી હતી. તપાસ દરમિયાન 19મા જૈન તીર્થંકર ભગવાન મલ્લિનાથ સહિત અન્ય જૈન દેવી-દેવતાઓની પ્રાચીન પ્રતિમાઓ મળી આવ્યાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. કેટલાક દાવાઓ અનુસાર આ પ્રતિમાઓ પર સંવત 1213નો ઉલ્લેખ પણ જોવા મળ્યો છે.
આ સમગ્ર પ્રક્રિયાનો વીડિયો દસ્તાવેજ તૈયાર કરીને ઉચ્ચ અધિકારીઓને મોકલવામાં આવ્યો હોવાનું જાણવા મળ્યું છે.
તંત્ર દ્વારા સુરક્ષા અને તપાસની કાર્યવાહી શરૂ
પ્રાચીન અવશેષો મળ્યાના દાવા બાદ તંત્ર દ્વારા સ્થળ પર સુરક્ષા વ્યવસ્થા વધુ મજબૂત બનાવવામાં આવી છે. ભોંયરા તરફ જતો એક મુખ્ય માર્ગ હાલ માટે બંધ કરવામાં આવ્યો છે. સાથે જ પરિસરમાં પુરાતત્વ વિભાગની મંજૂરી વિના ઊભા કરાયેલા માળખાં, વજુખાના તથા અન્ય સુવિધાઓ અંગે પણ તપાસ શરૂ કરવામાં આવી હોવાનું જાણવા મળ્યું છે.
જૈન સમરી વિહાર હોવાનો દાવો, ઇતિહાસને લઈને ચર્ચા
જૈન અને હિન્દુ સંગઠનોનો દાવો છે કે આ સ્થળ મૂળ જૈન સમરી વિહાર હતું અને 13મી સદી દરમિયાન થયેલા આક્રમણો બાદ તેનું સ્વરૂપ બદલાઈ ગયું હતું. તેમના મતે ઇમારતના કેટલાક સ્તંભો અને કોતરણીઓમાં આજે પણ જૈન સ્થાપત્યની ઝાંખી જોવા મળે છે.
આ દાવાને આધારે વિવિધ સંતો અને સંગઠનો લાંબા સમયથી સ્થળના ઐતિહાસિક પુનર્મૂલ્યાંકનની માંગ કરી રહ્યા છે.
મહંત મુક્તાનંદ સ્વામીનો દાવો
ભરૂચના નવચોકી ઓવારા સ્થિત શંકરાચાર્ય મઠના મહંત મુક્તાનંદ સ્વામીએ જણાવ્યું કે વર્ષોથી ચાલી રહેલા આંદોલન અને રજૂઆતોના પરિણામે ભોંયરાની તપાસ થઈ હતી. તેમના જણાવ્યા મુજબ, મળેલી પ્રતિમાઓ અને પ્રાચીન પુરાવાઓ સ્થળના જૈન સમરી વિહાર હોવાના દાવાને મજબૂત બનાવે છે.
તેમણે આ સ્થળને ફરીથી મંદિર તરીકે સ્થાપિત કરવાની માંગ પણ વ્યક્ત કરી છે.
મસ્જિદ ટ્રસ્ટે દાવાઓને નકાર્યા
બીજી તરફ જુમ્મા મસ્જિદ ટ્રસ્ટના પ્રતિનિધિ અબ્દુલ કામઠીએ તમામ આક્ષેપોને ફગાવી દીધા છે. તેમના જણાવ્યા અનુસાર આ ઐતિહાસિક મસ્જિદ વર્ષ 1907થી ભારત સરકારના ગેઝેટમાં નોંધાયેલી છે અને તેનું સંચાલન વક્ફ બોર્ડ હેઠળ નોંધાયેલા ટ્રસ્ટ દ્વારા કરવામાં આવે છે.
તેમણે કહ્યું કે કેટલાક લોકો જાણતા-જોઇતા નવો વિવાદ ઊભો કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. ટ્રસ્ટ દ્વારા આ મામલે કાનૂની સલાહ લેવામાં આવી છે અને જરૂરી હોય તો કોર્ટમાં પોતાનો પક્ષ રજૂ કરવામાં આવશે.
હવે આગળ શું?
ભરૂચની આ ઐતિહાસિક ઇમારતની મૂળ ઓળખ અંગેનો વિવાદ હવે પુરાતત્વીય પુરાવા, વહીવટી તપાસ અને કાનૂની પ્રક્રિયા પર નિર્ભર રહેશે. હાલ બંને પક્ષો પોતાના-પોતાના દાવા કરી રહ્યા છે. અંતિમ નિર્ણય સંબંધિત સત્તાધિકારીઓ અને કોર્ટના આદેશ બાદ જ સ્પષ્ટ થઈ શકશે.
આ મામલો માત્ર ધાર્મિક નહીં પરંતુ ઐતિહાસિક અને વારસાકીય મહત્વ ધરાવતો હોવાથી સમગ્ર રાજ્યની નજર હવે આગામી નિર્ણય પર ટકેલી છે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
