ગુજરાતના સરહદી અને ડુંગરાળ જિલ્લા ડાંગ જિલ્લો, ગુજરાત આજે કૃષિ ક્ષેત્રે એક નવી ઓળખ સાથે ઉભરી આવ્યો છે. પ્રાકૃતિક ખેતી, અનુકૂળ હવામાન અને સરકારની સહાય યોજનાઓના કારણે ડાંગ હવે રાજ્યનું ‘સ્ટ્રોબેરી હબ’ બની રહ્યું છે. ખેડૂતોની આવકમાં વધારો અને ઉત્પાદન ક્ષમતામાં સતત વૃદ્ધિએ આ જિલ્લાને બાગાયત ક્ષેત્રનું સફળ મોડલ બનાવી દીધું છે.
આ પરિવર્તનની શરૂઆત રાજ્યમાં ખેડૂત કેન્દ્રિત નીતિઓ અને આધુનિક કૃષિ ટેક્નોલોજીના પ્રોત્સાહન સાથે થઈ હતી, જેના પરિણામે આજે ડાંગ જિલ્લામાં સ્ટ્રોબેરી ખેતી ઝડપથી વિસ્તરી રહી છે.
3 વર્ષમાં સ્ટ્રોબેરી ઉત્પાદન બમણું થવા તરફ
ડાંગ જિલ્લામાં છેલ્લા ત્રણ વર્ષમાં સ્ટ્રોબેરીના વાવેતર અને ઉત્પાદન બંનેમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. વર્ષ 2022-23માં લગભગ 20 હેક્ટરમાં વાવેતર થતું હતું, જે હવે 2025-26 સુધીમાં અંદાજે 33 હેક્ટર સુધી પહોંચવાની શક્યતા છે.
ઉત્પાદન પણ ઝડપથી વધ્યું છે:
- 2022-23: 140 મેટ્રિક ટન
- 2024-25: 196 મેટ્રિક ટન
- 2025-26 (અંદાજ): 233 મેટ્રિક ટન
આ આંકડા દર્શાવે છે કે ડાંગ જિલ્લો સ્ટ્રોબેરી ઉત્પાદનના ક્ષેત્રે સતત વૃદ્ધિ તરફ આગળ વધી રહ્યો છે.
પ્રાકૃતિક ખેતી અને અનોખું હવામાન: સફળતાનું રહસ્ય
ડાંગ જિલ્લાને રાજ્યનું પ્રથમ સંપૂર્ણ પ્રાકૃતિક ખેતી કરતું જિલ્લો જાહેર કરવામાં આવ્યો છે. અહીંની જમીન અને આબોહવા સ્ટ્રોબેરી માટે અત્યંત અનુકૂળ છે.
મુખ્ય કારણો:
- રેતાળ અને ગોરાડુ જમીન
- પીએચ લેવલ 5.5 થી 7.0
- દિવસમાં 8–12 કલાક સૂર્યપ્રકાશ
- 22°C થી 25°C દિવસનું તાપમાન
- 7°C થી 13°C રાત્રિ તાપમાન
આ પરિસ્થિતિ સ્ટ્રોબેરીને વધુ મીઠી અને ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળી બનાવે છે.
ખેડૂતો માટે લોકપ્રિય જાતો અને ક્લસ્ટર મોડલ
ડાંગમાં ખેડૂતો હાલ 9 જેટલી સ્ટ્રોબેરી જાતોની ખેતી કરે છે, જેમાં:
- વિન્ટર ડૉન (સૌથી લોકપ્રિય)
- સ્વીટ ચાર્લી
- કેમેરોઝા
- નાભિલા
- બેલરૂબી વગેરે
ખાસ કરીને ‘વિન્ટર ડૉન’ જાત ડિસેમ્બરથી માર્ચ સુધી સતત ઉત્પાદન આપે છે, જેના કારણે ખેડૂતોમાં તેની ભારે માંગ છે.
આ ઉપરાંત આહવા અને વઘઈ તાલુકાના અનેક ગામોમાં સ્ટ્રોબેરી ક્લસ્ટર વિકસાવવામાં આવ્યા છે, જેમાં ભૂરાપાણી, ગલકુંડ, કોટમદાર, માલેગાંવ સહિતના વિસ્તારોનો સમાવેશ થાય છે.
સરકારની 55% થી 75% સુધીની મોટી સબસિડી
ખેડૂતોને પ્રોત્સાહન આપવા માટે રાજ્ય અને કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા બાગાયત વિભાગ મારફતે ભારે સહાય આપવામાં આવી રહી છે.
મુખ્ય સહાય:
- 55% થી 75% સુધી સબસિડી
- પ્લાસ્ટિક કવર અને મલ્ચિંગ સામગ્રી પર સહાય
- મિની ટ્રેક્ટર, રોટાવેટર અને અન્ય સાધનો માટે સહાય
- પેકિંગ અને ક્રેટ્સ પર આર્થિક મદદ
આ સહાય યોજનાઓએ નાના અને આદિવાસી ખેડૂતો માટે સ્ટ્રોબેરી ખેતીને વધુ લાભદાયક બનાવી છે.
ખેડૂતો બન્યા ‘લખપતિ’: હેક્ટર દીઠ ₹8 લાખ સુધીની આવક
સ્ટ્રોબેરી ખેતીના કારણે ડાંગના આદિવાસી ખેડૂતોના જીવનમાં મોટો પરિવર્તન આવ્યો છે. અગાઉ જે ખેડૂતો રોજગારી માટે સ્થળાંતર કરતા હતા, તેઓ હવે પોતાના જ ખેતરમાંથી સારી આવક મેળવી રહ્યા છે.
હવે ખેડૂતો:
- હેક્ટર દીઠ ₹7 થી ₹8 લાખ સુધીની ચોખ્ખી આવક મેળવી રહ્યા છે
- પરંપરાગત પાકોની તુલનામાં અનેક ગણો વધુ નફો મેળવી રહ્યા છે
લોકલથી ગ્લોબલ માર્કેટ સુધી પહોંચ
ડાંગની ઓર્ગેનિક સ્ટ્રોબેરી હવે માત્ર સ્થાનિક બજારો પૂરતી સીમિત નથી. શરૂઆતમાં સાપુતારા અને આહવા જેવા પ્રવાસન વિસ્તારોમાં વેચાતી આ સ્ટ્રોબેરી હવે અમદાવાદ, સુરત અને ભરૂચ જેવા મોટા શહેરોમાં પ્રીમિયમ ભાવે પહોંચી રહી છે.
આથી સ્થાનિક સ્તરે નવા રોજગાર અવસરો પણ ઉભા થયા છે અને આદિવાસી ખેડૂતોને બજારમાં મજબૂત સ્થાન મળ્યું છે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
