વર્ષ 2008ના અમદાવાદ સિરિયલ બ્લાસ્ટ કેસમાં ગુજરાત હાઇકોર્ટે 38 દોષિતોને ફટકારવામાં આવેલી ફાંસીની સજા અને અન્ય 11 દોષિતોની આજીવન કેદની સજા યથાવત રાખી છે. હાઇકોર્ટે પોતાના વિગતવાર ચુકાદામાં નોંધ્યું છે કે હુમલામાં મૃત્યુ પામેલા લોકો હિંદુ હતા તેને માત્ર સંયોગ તરીકે જોઈ શકાય નહીં અને ઉપલબ્ધ પુરાવાઓ પ્રમાણે હુમલાનું ષડ્યંત્ર મુખ્યત્વે હિંદુ તથા બિનમુસ્લિમ વિસ્તારોને નિશાન બનાવવા માટે રચવામાં આવ્યું હતું.
ગુજરાત હાઇકોર્ટે 7 જુલાઈ, 2026ના રોજ વિશેષ ટ્રાયલ કોર્ટના વર્ષ 2022ના ચુકાદાને સમર્થન આપ્યું હતું. હાઇકોર્ટની ડિવિઝન બેન્ચે 38 દોષિતોની મૃત્યુદંડની સજા અને 11 દોષિતોની આજીવન કેદની સજા માન્ય રાખી હતી. 26 જુલાઈ, 2008ના રોજ અમદાવાદમાં થયેલા શ્રેણીબદ્ધ વિસ્ફોટોમાં 56 લોકોનાં મૃત્યુ થયાં હતાં અને 200થી વધુ લોકો ઈજાગ્રસ્ત થયા હતા.
2223 પાનાંના ચુકાદામાં ષડ્યંત્રની વિગતવાર ચર્ચા
ગુજરાત હાઇકોર્ટના 2223 પાનાંના વિગતવાર ચુકાદામાં બ્લાસ્ટનું આયોજન, દોષિતોની ભૂમિકા, તપાસ દરમિયાન એકત્રિત કરવામાં આવેલા પુરાવા, સાક્ષીઓની જુબાની અને મૃત્યુદંડ યથાવત રાખવા પાછળનાં કારણોની વિસ્તૃત ચર્ચા કરવામાં આવી છે.
કોર્ટના અવલોકન પ્રમાણે, અમદાવાદમાં એક પછી એક થયેલા બૉમ્બ વિસ્ફોટો અચાનક કે અલગ-અલગ ઘટનાઓ નહોતા. તે લાંબા સમય સુધી કરવામાં આવેલા આયોજન અને તાલીમ બાદ અમલમાં મૂકવામાં આવેલું સુનિયોજિત આતંકવાદી ષડ્યંત્ર હતું. હાઇકોર્ટે આ હુમલાને દેશની સાર્વભૌમત્વ અને શાંતિપૂર્ણ સામાજિક વ્યવસ્થા પર ગંભીર હુમલો ગણાવ્યો છે.
‘મૃતકો હિંદુ હતા તે માત્ર સંયોગ નહોતો’
હાઇકોર્ટે ચુકાદામાં નોંધ્યું છે કે બ્લાસ્ટ માટેનાં સ્થળોની પસંદગી મનસ્વી રીતે કરવામાં આવી નહોતી. તપાસ અને સાક્ષીઓની જુબાનીના આધારે પ્રોસિક્યુશને રજૂ કર્યું હતું કે હુમલાખોરોનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય હિંદુ અને બિનમુસ્લિમ વિસ્તારોને નિશાન બનાવી મોટા પાયે જાનહાનિ સર્જવાનો હતો.
કોર્ટે નોંધ્યું કે મૃત્યુ પામેલા લોકો હિંદુ હતા તેને માત્ર સંયોગ તરીકે ગણી શકાય નહીં. ચુકાદા પ્રમાણે, ઉપલબ્ધ પુરાવાઓ હુમલાઓ પાછળ ચોક્કસ સમુદાયને આતંકિત કરવાની યોજના તરફ ઈશારો કરે છે.
અમદાવાદ અને સુરતમાં પસંદગીના વિસ્તારોમાં મૂકાયા હતા બૉમ્બ
કોર્ટના જણાવ્યા પ્રમાણે અમદાવાદ અને સુરતમાં બૉમ્બ મૂકવા માટે અગાઉથી સ્થળોની પસંદગી કરવામાં આવી હતી. સાયકલ પર લગાવવામાં આવેલા બૉમ્બ શહેરમાં ગમે ત્યાં મૂકવામાં આવ્યા નહોતા, પરંતુ વસ્તીની ધાર્મિક રચનાને ધ્યાનમાં રાખીને પસંદ કરાયેલા વિસ્તારોમાં મૂકવામાં આવ્યા હતા.
સુરતમાં મૂકવામાં આવેલા અનેક બૉમ્બ ટેક્નિકલ ખામીના કારણે ફાટ્યા નહોતા. અમદાવાદમાં હોસ્પિટલ સહિત અનેક જાહેર સ્થળોને પણ નિશાન બનાવવામાં આવ્યા હતા, જેના કારણે બચાવ કામગીરીમાં જોડાયેલા લોકો અને ઈજાગ્રસ્તોના પરિવારજનો પણ જોખમમાં મુકાયા હતા.
બચાવ પક્ષે દલીલ કરી હતી કે AMTS બસમાં થયેલો એક વિસ્ફોટ મુસ્લિમ બહુમતી ધરાવતા જુહાપુરા વિસ્તારમાં થયો હતો. જોકે પ્રોસિક્યુશનના કેસ પ્રમાણે બસમાં લગાવવામાં આવેલા બૉમ્બના ટાઇમિંગમાં ખામી સર્જાતા વિસ્ફોટ નિર્ધારિત સ્થળને બદલે જુહાપુરામાં થયો હતો.
તાલીમ કેમ્પ અને ‘જેહાદ’ સંબંધિત ચર્ચાઓનો ઉલ્લેખ
ચુકાદામાં પ્રોસિક્યુશન દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલા પુરાવાઓના આધારે પ્રતિબંધિત સંગઠન SIMI સાથે જોડાયેલા સભ્યોની બેઠકો અને તાલીમ કેમ્પોની પણ ચર્ચા કરવામાં આવી છે. તપાસ એજન્સીઓએ દાવો કર્યો હતો કે કેરળ અને પાવાગઢ નજીકના જંગલ વિસ્તારમાં તાલીમ કેમ્પ યોજવામાં આવ્યા હતા, જ્યાં હથિયારો અને વિસ્ફોટકોની તાલીમ આપવામાં આવી હતી.
કોર્ટના જણાવ્યા પ્રમાણે, સાક્ષીઓની જુબાનીમાં ‘જેહાદ’, બદલો અને ભારતમાં ઇસ્લામી શાસન સ્થાપવા જેવી ઉશ્કેરણીજનક ચર્ચાઓનો ઉલ્લેખ થયો હતો. હાઇકોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે આ શબ્દો અને ચર્ચાઓને આરોપીઓ દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાયેલા સંદર્ભમાં સમજવા જરૂરી છે.
કોર્ટે જણાવ્યું કે ઉપલબ્ધ પુરાવાઓ પરથી દોષિતો એક સમાન ગુનાહિત અને આતંકવાદી ઉદ્દેશ્ય માટે એકઠા થયા હોવાનું સાબિત થાય છે.
56 લોકોનાં મૃત્યુ, સેંકડો નાગરિકોના જીવન પર કાયમી અસર
26 જુલાઈ, 2008ના રોજ અમદાવાદમાં અંદાજે 70 મિનિટના સમયગાળામાં 21 જેટલા વિસ્ફોટ થયા હતા. આ હુમલામાં 56 નિર્દોષ લોકોનાં મૃત્યુ થયાં હતાં અને 200થી વધુ લોકો ઈજાગ્રસ્ત થયા હતા. અલગ-અલગ અહેવાલોમાં ઈજાગ્રસ્તોની સંખ્યા 200થી 246 વચ્ચે દર્શાવવામાં આવી છે.
હુમલામાં સરકારી અને ખાનગી સંપત્તિને પણ મોટું નુકસાન થયું હતું. શહેરમાં લાંબા સમય સુધી ભય અને અવ્યવસ્થાનો માહોલ સર્જાયો હતો. કોર્ટે નોંધ્યું કે ગંભીર રીતે ઈજાગ્રસ્ત થયેલા અનેક લોકો અને તેમના પરિવારોને હુમલાની શારીરિક તથા માનસિક પીડા જીવનભર સહન કરવી પડશે.
‘રેરેસ્ટ ઑફ ધ રેર’ કેસ ગણાવ્યો
ભારતીય કાયદા પ્રમાણે મૃત્યુદંડ માત્ર અત્યંત અસાધારણ એટલે કે ‘રેરેસ્ટ ઑફ ધ રેર’ કેસમાં આપવામાં આવે છે. ટ્રાયલ કોર્ટ દ્વારા મૃત્યુદંડ આપવામાં આવ્યા બાદ તેની પુષ્ટિ હાઇકોર્ટ દ્વારા કરવી ફરજિયાત હોય છે.
ગુજરાત હાઇકોર્ટે જણાવ્યું કે અમદાવાદ સિરિયલ બ્લાસ્ટ કેસ નિશ્ચિતપણે ‘રેરેસ્ટ ઑફ ધ રેર’ની શ્રેણીમાં આવે છે. કોર્ટે નોંધ્યું કે હુમલો પૂર્વઆયોજિત હતો, મોટી સંખ્યામાં નિર્દોષ લોકોને મારવાનો હેતુ હતો અને સમગ્ર સમાજ તથા દેશની સુરક્ષાને અસર કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હતો.
હાઇકોર્ટે એ પણ માન્યું કે ટ્રાયલ કોર્ટે મૃત્યુદંડ આપતાં પહેલાં દોષિતોમાં સુધારાની શક્યતા સહિતનાં જરૂરી પાસાં પર વિચાર કર્યો હતો. ઉપલબ્ધ પુરાવાઓના આધારે ટ્રાયલ કોર્ટના તારણમાં હસ્તક્ષેપ કરવા માટે કોઈ પૂરતું કારણ ન હોવાનું હાઇકોર્ટે જણાવ્યું હતું.
38ને ફાંસી, 11ને આજીવન કેદ
અમદાવાદની વિશેષ ટ્રાયલ કોર્ટે ફેબ્રુઆરી 2022માં 49 આરોપીઓને દોષિત જાહેર કર્યા હતા. તેમાંથી 38 દોષિતોને ફાંસી અને 11 દોષિતોને તેમના બાકીના કુદરતી જીવન સુધી આજીવન કેદની સજા ફટકારવામાં આવી હતી.
મૃત્યુદંડની પુષ્ટિ માટે રાજ્ય સરકારે ગુજરાત હાઇકોર્ટમાં અરજી કરી હતી, જ્યારે દોષિતોએ પોતાની દોષસિદ્ધિ અને સજાને પડકારી હતી. લાંબી સુનાવણી બાદ હાઇકોર્ટે દોષિતોની અરજીઓ ફગાવીને ટ્રાયલ કોર્ટની સજા યથાવત રાખી હતી.
દોષિત પક્ષને સુપ્રીમ કોર્ટમાં અપીલ કરવાની તક મળે તે માટે સજાના અમલ પર ત્રણ મહિનાની રોક આપવામાં આવી હોવાનું વિગતવાર ચુકાદાના અહેવાલોમાં જણાવાયું છે.
પીડિત પરિવારોને વળતર ચૂકવવાનો આદેશ
હાઇકોર્ટે રાજ્ય સરકારને પીડિતો અને તેમના પરિવારજનોને વળતર ચૂકવવાનો પણ આદેશ આપ્યો છે.
- મૃત્યુ પામેલા વ્યક્તિના પરિવારને ₹10 લાખ
- ગંભીર રીતે ઈજાગ્રસ્ત થયેલા વ્યક્તિને ₹5 લાખ
- સામાન્ય ઈજા પામેલા વ્યક્તિને ₹1 લાખ
વળતરની આ રકમ 31 માર્ચ, 2027 સુધીમાં ચૂકવવા માટે સમયમર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી હોવાનું ચુકાદા સંબંધિત અહેવાલોમાં જણાવાયું છે. ₹10 લાખ, ₹5 લાખ અને ₹1 લાખના વળતરના આદેશની વિગતો અન્ય અહેવાલોમાં પણ નોંધાઈ છે.
કેસ હવે સુપ્રીમ કોર્ટમાં પહોંચવાની શક્યતા
ગુજરાત હાઇકોર્ટના ચુકાદા બાદ દોષિતો પાસે સુપ્રીમ કોર્ટમાં અપીલ કરવાનો કાયદાકીય વિકલ્પ ઉપલબ્ધ છે. મૃત્યુદંડના કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટમાં અપીલ, રિવ્યૂ પિટિશન, ક્યુરેટિવ પિટિશન અને અંતે દયા અરજી સહિતની બંધારણીય અને કાયદાકીય પ્રક્રિયાઓ ઉપલબ્ધ રહે છે.
ગુજરાત હાઇકોર્ટનો આ ચુકાદો દેશના સૌથી ગંભીર અને લાંબા સમય સુધી ચાલેલા આતંકવાદી કેસોમાંથી એકમાં મહત્વપૂર્ણ ન્યાયિક નિર્ણય માનવામાં આવી રહ્યો છે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક કરો, શેર કરો અને સબસ્ક્રાઈબ કરો
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
