આવકવેરા વિભાગે નાણાકીય વર્ષ 2023-24 માટે ઈનકમ ટેક્સ રિટર્ન (ITR) ફાઈલ કરવાની છેલ્લી તારીખ લંબાવીને હવે 15 સપ્ટેમ્બર 2025 રાખી છે. આ નિર્ણયનો મુખ્ય ઉદ્દેશ એવો છે કે કરદાતા આતુરતામાં નહીં પરંતુ શાંતિથી અને સમજૂતીપૂર્વક તેમના તમામ આવક અને કપાત સંબંધિત દસ્તાવેજોની ચકાસણી કરીને સાચી માહિતી સાથે રિટર્ન ફાઈલ કરી શકે. આવકવેરા વિભાગે ચેતવણી આપી છે કે જો કોઈ કરદાતા ભૂલથી કે જાણી જોઈને ખોટી માહિતી આપે છે, નકલી કપાતનો દાવો કરે છે કે ટેક્સ ચોરી કરે છે તો તેને ભારે પેનલ્ટીનો સામનો કરવો પડી શકે છે.
આવકવેરા વિભાગ હવે ટેક્સ રિટર્નમાં આપેલી માહિતીની સચોટતા તપાસવા માટે એઆઈ (Artificial Intelligence) અને ડેટા એનાલિટિક્સના સાધનોનો વ્યાપક ઉપયોગ કરી રહ્યો છે. ખાસ કરીને TDS ડેટા, બેન્ક રેકોર્ડ્સ અને અન્ય તૃતીય પક્ષ સ્ત્રોતોની મદદથી ક્લેમોની સરખામણી કરીને ખોટા દાવાઓ ઝડપવામાં આવી રહ્યાં છે. આવકવેરા અધિનિયમની કલમ 10(13A) હેઠળ આપવામાં આવતું HRA (હાઉસ રેન્ટ એલાઉન્સ), કલમ 80G હેઠળ દાનના દાવા અને 80C, 80D વગેરે જેવી અનેક છૂટની કલમોનો નકલી ઉપયોગ થતા કેટલાય કેસો પકડાયાં છે. કેટલાક ટેક્સ એજન્ટ “ગેરેન્ટીડ રિફંડ”નો દાવો કરીને લોકો પાસેથી નકલી ડોક્યુમેન્ટ બનાવી આવી છૂટ મેળવાવે છે, જે હવે તાત્કાલિક રીતે એઆઈ દ્વારા શોધાઈ જાય છે.
જો કોઈ વ્યક્તિ આવા ખોટા દાવાઓ કરે છે અને એઆઈ ટેક્નોલોજી દ્વારા ઝડપાઈ જાય છે, તો તેને આવકવેરા અધિનિયમ હેઠળ બે સ્તરે કડક પગલાંનો સામનો કરવો પડે છે – પેનલ્ટી અને સજા. પેનલ્ટી તરીકે, ખોટા કપાત ક્લેમ પર મૂળ ટેક્સના 200% સુધી દંડ ફટકારવામાં આવે છે અને ઉપરાંત 24% વાર્ષિક વ્યાજ પણ લાગુ થાય છે. વધુમાં, ટેક્સ ચોરીને લઈને કલમ 276C હેઠળ કેસ પણ ચાલે શકે છે, જેમાં 7 વર્ષની જેલસજાની જોગવાઈ છે.
આવકવેરા વિભાગે કરદાતાઓને આગ્રહપૂર્વક સલાહ આપી છે કે તે કોઈ એજન્ટ કે બોગસ કન્સલ્ટન્ટના વચન પર આધાર ન રાખે, ભલે તે “સાવ નક્કી રિફંડ મળશે” એવું કહેતો હોય. હવે માત્ર રિટર્ન ફાઈલ કરવી પૂરતી નથી, દરેક કપાત કે છૂટના દાવાને પૂરતો દસ્તાવેજી આધાર પણ હોવો ફરજિયાત છે, કારણ કે એઆઈ ટૂલ્સ માત્ર જણાવેલી આવક જ નહીં પણ AIS (Annual Information Statement), ફોર્મ 26AS અને પાન આધારિત અન્ય સ્ત્રોતો સાથે માહિતીની તુલના કરીને તરત વિસંગતિઓ પકડી શકે છે.
જો ભૂલથી કોઈ ખોટો ક્લેમ દાખલ થયો હોય, તો કરદાતાઓ માટે રાહતરૂપ વિકલ્પ તરીકે ITR-U (Updated Return) ઉપલબ્ધ છે. આ ફોર્મ દ્વારા તમે પહેલાં ફાઈલ કરેલ રિટર્નમાં સુધારણા કરી શકો છો અને પોતાની ભૂલ માનીને સુધારેલી માહિતી રજૂ કરીને પેનલ્ટી અને કેસ જેવી જટિલતાઓથી બચી શકો છો.
કુલ મળીને આવકવેરા વિભાગ ટેક્નોલોજી પર આધારિત એક ઝડપી અને શક્તિશાળી વ્યવસ્થા ઊભી કરી રહ્યો છે જેથી ટેક્સ નીતિમાં પારદર્શિતા અને ઈમાનદારી સુનિશ્ચિત થાય.
