ભારતીય રમતગમત જગત માટે ગૌરવપૂર્ણ સમાચાર સામે આવ્યા છે. કેન્દ્ર સરકારના યુવા કાર્યક્રમ અને રમતગમત મંત્રાલયે National Sports Awards 2025ની જાહેરાત કરી છે. વિવિધ રમતોમાં શાનદાર પ્રદર્શન કરનાર કુલ 17 ખેલાડીઓને અર્જુન પુરસ્કાર માટે પસંદ કરવામાં આવ્યા છે. આ ઉપરાંત એક ખેલાડીને અર્જુન એવોર્ડ (લાઇફટાઇમ), ત્રણ કોચને દ્રોણાચાર્ય પુરસ્કાર અને બે કોચને દ્રોણાચાર્ય લાઇફટાઇમ એવોર્ડ માટે પસંદ કરવામાં આવ્યા છે.
આ વર્ષે જોકે દેશના સર્વોચ્ચ રમત સન્માન મેજર ધ્યાનચંદ ખેલ રત્ન પુરસ્કાર માટે કોઈ ખેલાડીની પસંદગી કરવામાં આવી નથી. અગાઉ પસંદગી સમિતિએ હોકી ખેલાડી હાર્દિક સિંહના નામ પર વિચાર કર્યો હતો, પરંતુ અંતિમ સરકારી યાદીમાં કોઈ ખેલાડીને ખેલ રત્ન આપવામાં આવ્યું નથી.
દિવ્યા દેશમુખ અને વિદિત ગુજરાતી સહિત 17 ખેલાડીઓને અર્જુન એવોર્ડ
અર્જુન પુરસ્કાર માટે પસંદ થયેલા ખેલાડીઓમાં ચેસ સ્ટાર દિવ્યા દેશમુખ અને ગ્રાન્ડમાસ્ટર વિદિત સંતોષ ગુજરાતીનો સમાવેશ થાય છે. દિવ્યા દેશમુખે 2025માં FIDE Women’s World Cup જીતીને ઇતિહાસ રચ્યો હતો, જ્યારે વિદિત ગુજરાતી 2024ની ચેસ ઓલિમ્પિયાડમાં ગોલ્ડ મેડલ જીતનારી ભારતીય ટીમનો ભાગ રહ્યા હતા.
એથ્લેટિક્સમાં તેજસ્વિન શંકર, મોહમ્મદ અજમલ વી. અને પ્રિયંકા ગોસ્વામીને અર્જુન એવોર્ડ માટે પસંદ કરવામાં આવ્યા છે. તેજસ્વિન શંકરે ડેકાથલોનમાં આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ભારત માટે ઐતિહાસિક સફળતા મેળવી છે.
ગાયત્રી ગોપીચંદ અને ટ્રીસા જોલીને પણ અર્જુન એવોર્ડ
બેડમિન્ટનમાં ભારતની જાણીતી મહિલા ડબલ્સ જોડી ટ્રીસા જોલી અને ગાયત્રી ગોપીચંદને અર્જુન પુરસ્કાર માટે પસંદ કરવામાં આવી છે. બંને ખેલાડીઓએ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે સતત સારા પ્રદર્શનથી ભારતનું પ્રતિનિધિત્વ કર્યું છે.
બોક્સિંગમાં નરેન્દ્ર, જ્યારે ડેફ શૂટિંગમાં ધનુષ શ્રીકાંતને સન્માન માટે પસંદ કરવામાં આવ્યા છે. હોકીમાં લાલરેમસિયામી અને રાજકુમાર પાલ, જ્યારે કબડ્ડીમાં સુર્જીત અને પૂજાને અર્જુન એવોર્ડ મળશે.
પેરા સ્પોર્ટ્સમાં પણ ખેલાડીઓને મહત્વનું સ્થાન મળ્યું છે. પેરા શૂટિંગમાં રૂદ્રાંશ ખંડેલવાલ અને પેરા એથ્લેટિક્સમાં એકતા ભ્યાનની પસંદગી થઈ છે. આ ઉપરાંત રોઇંગમાં અરવિંદ સિંહ અને શૂટિંગમાં અખિલ શ્યોરાણને પણ અર્જુન પુરસ્કાર આપવામાં આવશે.
અર્જુન એવોર્ડ 2025ના 17 વિજેતાઓ
અર્જુન પુરસ્કાર માટે પસંદ થયેલા ખેલાડીઓમાં તેજસ્વિન શંકર, મોહમ્મદ અજમલ વી., પ્રિયંકા ગોસ્વામી, ટ્રીસા જોલી, ગાયત્રી ગોપીચંદ, નરેન્દ્ર, વિદિત સંતોષ ગુજરાતી, દિવ્યા જિતેન્દ્ર દેશમુખ, ધનુષ શ્રીકાંત, લાલરેમસિયામી, રાજકુમાર પાલ, સુર્જીત, પૂજા, રૂદ્રાંશ ખંડેલવાલ, એકતા ભ્યાન, અરવિંદ સિંહ અને અખિલ શ્યોરાણનો સમાવેશ થાય છે.
અર્જુન એવોર્ડ સામાન્ય રીતે છેલ્લા ચાર વર્ષના આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રદર્શન ઉપરાંત ખેલદિલી, શિસ્ત અને નેતૃત્વ જેવા માપદંડોને ધ્યાનમાં રાખીને આપવામાં આવે છે.
ફૂટબોલના આઈ. અરુમનાયગમને લાઇફટાઇમ અર્જુન એવોર્ડ
ફૂટબોલ ક્ષેત્રે લાંબા સમય સુધી નોંધપાત્ર યોગદાન આપનાર આઈ. અરુમનાયગમને અર્જુન પુરસ્કારની લાઇફટાઇમ શ્રેણી માટે પસંદ કરવામાં આવ્યા છે. તેઓ 1962ની એશિયન ગેમ્સમાં ગોલ્ડ મેડલ જીતનારી ભારતીય ફૂટબોલ ટીમ સાથે જોડાયેલા રહ્યા હતા.
આ લાઇફટાઇમ સન્માન એવા ભૂતપૂર્વ ખેલાડીઓને આપવામાં આવે છે જેમણે પોતાના સક્રિય રમતજીવન ઉપરાંત નિવૃત્તિ બાદ પણ રમતના વિકાસ અને પ્રોત્સાહનમાં યોગદાન આપ્યું હોય.
ત્રણ કોચને દ્રોણાચાર્ય પુરસ્કાર
રમતવીરોને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે સફળતા અપાવવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવનારા કોચને આપવામાં આવતા દ્રોણાચાર્ય પુરસ્કાર માટે પણ નામોની જાહેરાત કરવામાં આવી છે.
નિયમિત શ્રેણીમાં એથ્લેટિક્સના પરવીર સિંહ, બોક્સિંગના છોટે લાલ યાદવ અને શૂટિંગના નેહા નંદકુમાર ચવ્હાણને દ્રોણાચાર્ય પુરસ્કાર માટે પસંદ કરવામાં આવ્યા છે.
દ્રોણાચાર્ય એવોર્ડ એવા કોચને આપવામાં આવે છે જેમના માર્ગદર્શન હેઠળ ખેલાડીઓએ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ઉત્કૃષ્ટ પ્રદર્શન અને નોંધપાત્ર સિદ્ધિઓ મેળવી હોય.
ધર્મેન્દ્ર સિંહ યાદવ અને વીરેન્દ્ર કુમારને લાઇફટાઇમ દ્રોણાચાર્ય
દ્રોણાચાર્ય પુરસ્કારની લાઇફટાઇમ શ્રેણીમાં બોક્સિંગના ધર્મેન્દ્ર સિંહ યાદવ અને કુસ્તીના વીરેન્દ્ર કુમારની પસંદગી કરવામાં આવી છે. બંને કોચે વર્ષો સુધી ખેલાડીઓને તૈયાર કરવામાં અને રમતના વિકાસમાં મહત્વનું યોગદાન આપ્યું છે.
આ રીતે આ વર્ષે કુલ પાંચ કોચને દ્રોણાચાર્ય પુરસ્કારની નિયમિત અને લાઇફટાઇમ શ્રેણીમાં સન્માનિત કરવામાં આવશે.
આર્મી પેરાલિમ્પિક નોડ, પુણેને રાષ્ટ્રીય ખેલ પ્રોત્સાહન પુરસ્કાર
રમતગમતના વિકાસ અને પ્રોત્સાહનમાં મહત્વપૂર્ણ યોગદાન બદલ આર્મી પેરાલિમ્પિક નોડ, પુણેને રાષ્ટ્રીય ખેલ પ્રોત્સાહન પુરસ્કાર માટે પસંદ કરવામાં આવ્યું છે.
આ પુરસ્કાર રમતગમતના વિકાસ, ખેલાડીઓ માટે સુવિધાઓ ઊભી કરવા અને રમતને પ્રોત્સાહન આપવામાં નોંધપાત્ર કામગીરી કરનાર સરકારી, ખાનગી અથવા અન્ય સંસ્થાઓને આપવામાં આવે છે.
આ વર્ષે કેમ કોઈને ખેલ રત્ન નહીં?
ભારત સરકાર દ્વારા જાહેર કરાયેલા National Sports Awards 2025માં આ વખતે એક રસપ્રદ બાબત ચર્ચાનું કેન્દ્ર બની છે. પ્રતિષ્ઠિત અર્જુન એવોર્ડ માટે પસંદ કરવામાં આવેલા 17 ખેલાડીઓમાં એક પણ ક્રિકેટર સામેલ નથી. તેના બદલે ચેસ, એથ્લેટિક્સ, બેડમિન્ટન, બોક્સિંગ, હોકી, કબડ્ડી, શૂટિંગ, પેરા સ્પોર્ટ્સ અને રોઇંગ જેવી વિવિધ રમતોમાં દેશ માટે નોંધપાત્ર પ્રદર્શન કરનારા ખેલાડીઓને સ્થાન મળ્યું છે.
જોકે, આ અર્જુન એવોર્ડના ઇતિહાસમાં પહેલીવાર છે કે એક પણ ક્રિકેટરને એવોર્ડ મળ્યો નથી, એવું કહેવું યોગ્ય નહીં બને. અર્જુન એવોર્ડ દર વર્ષે પ્રદર્શન અને પસંદગીના માપદંડોના આધારે આપવામાં આવે છે અને અગાઉ પણ એવી યાદીઓ રહી છે જેમાં ક્રિકેટર સામેલ નહોતા. તાજેતરમાં અર્જુન એવોર્ડ મેળવનાર ક્રિકેટરોમાં મોહમ્મદ શમીનો સમાવેશ થાય છે, જેમને 2023ના પુરસ્કાર ચક્રમાં સન્માન મળ્યું હતું. એટલે 2025ની યાદીને ‘ઐતિહાસિક રીતે પહેલીવાર’ કહેવાને બદલે ‘આ વખતે એક પણ ક્રિકેટરને સ્થાન નહીં’ કહેવું વધુ તથ્યપૂર્ણ રહેશે.
શું સરકાર ક્રિકેટ સિવાયની રમતોને વધુ પ્રાધાન્ય આપી રહી છે?
અર્જુન એવોર્ડની આ યાદીને સરકાર દ્વારા નોન-ક્રિકેટ સ્પોર્ટ્સને મળતી વ્યાપક માન્યતાના ઉદાહરણ તરીકે જોઈ શકાય છે, પરંતુ માત્ર આ યાદીના આધારે સરકાર ક્રિકેટને ઓછું પ્રાધાન્ય આપી રહી છે એવું તારણ કાઢવું યોગ્ય નહીં બને. અર્જુન એવોર્ડ માટેના સત્તાવાર નિયમોમાં ક્રિકેટનો સ્પષ્ટ સમાવેશ છે. ક્રિકેટ અને ઓલિમ્પિક/એશિયન/કોમનવેલ્થ ગેમ્સમાં ન આવતી કેટલીક સ્વદેશી રમતો માટે પસંદગી સમિતિ યોગ્ય પ્રદર્શનના આધારે ખેલાડીઓની ભલામણ કરી શકે છે.
એટલે આ વખતે ક્રિકેટર ન હોવાનો અર્થ ક્રિકેટની અવગણના નહીં, પરંતુ પસંદગીના સમયગાળા દરમિયાન વિવિધ અન્ય રમતોના ખેલાડીઓના પ્રદર્શનને રાષ્ટ્રીય પુરસ્કારમાં મળેલી માન્યતા તરીકે જોવો વધુ યોગ્ય છે.
અર્જુન એવોર્ડમાં રમત નહીં, પ્રદર્શન મુખ્ય માપદંડ
સરકારની સત્તાવાર યોજના પ્રમાણે અર્જુન એવોર્ડ માટે ખેલાડીના અગાઉના ચાર વર્ષના આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રદર્શનની સાથે નેતૃત્વ, ખેલદિલી અને શિસ્તને પણ ધ્યાનમાં લેવામાં આવે છે. 2025ના એવોર્ડ માટે 1 જાન્યુઆરી, 2021થી 31 ડિસેમ્બર, 2024 સુધીની રમતગમતની સિદ્ધિઓ ધ્યાનમાં લેવામાં આવી હતી.
આ માપદંડને કારણે કોઈ રમતની લોકપ્રિયતા કરતાં ખેલાડીનું પ્રદર્શન મહત્વપૂર્ણ બને છે. તેથી ઓછી વ્યાવસાયિક લોકપ્રિયતા ધરાવતી રમતના ખેલાડીને પણ યોગ્ય પ્રદર્શનના આધારે ક્રિકેટર જેટલું જ પ્રતિષ્ઠિત અર્જુન સન્માન મળી શકે છે.
ક્રિકેટના પ્રભાવ વચ્ચે અન્ય રમતો માટે મોટો સંદેશ
ભારતમાં ક્રિકેટની લોકપ્રિયતા અને વ્યાવસાયિક પહોંચ અન્ય મોટાભાગની રમતો કરતાં ઘણી વધારે છે. આવી સ્થિતિમાં National Sports Awardsની યાદીમાં વિવિધ રમતોના 17 ખેલાડીઓનું સ્થાન મેળવવું એ ક્રિકેટ બહારના ખેલાડીઓ માટે નોંધપાત્ર માન્યતા છે.
અર્જુન એવોર્ડની શરૂઆત 1961માં થઈ હતી અને લાંબા સમયથી તે દેશના મહત્વપૂર્ણ રમત સન્માનોમાં સ્થાન ધરાવે છે. Khel Ratna શરૂ થયા પહેલાં અર્જુન એવોર્ડ ભારતનું સર્વોચ્ચ રમત સન્માન હતું.
આથી “એક પણ ક્રિકેટર નહીં” આ વર્ષની યાદીનું આકર્ષક પાસું જરૂર છે, પરંતુ વધુ મોટી વાત એ છે કે ભારતના રમતગમત ક્ષેત્રમાં વિવિધતા વધી રહી છે અને અલગ-અલગ રમતોમાં વિશ્વસ્તરીય પ્રદર્શન કરનારા ખેલાડીઓને એક જ રાષ્ટ્રીય મંચ પર સન્માન મળી રહ્યું છે.
નિવૃત્ત જસ્ટિસ અરુણ કુમાર મિશ્રાની અધ્યક્ષતામાં થઈ પસંદગી
National Sports Awards માટે મળેલી અરજીઓ અને ખેલાડીઓના પ્રદર્શનનો અભ્યાસ કરવા માટે પસંદગી સમિતિની રચના કરવામાં આવી હતી. આ સમિતિનું અધ્યક્ષપદ સુપ્રીમ કોર્ટના નિવૃત્ત ન્યાયમૂર્તિ અરુણ કુમાર મિશ્રાએ સંભાળ્યું હતું. સમિતિમાં જાણીતા રમતવીરો, રમત પ્રશાસકો અને રમત પત્રકારત્વ સાથે સંકળાયેલા નિષ્ણાતોનો પણ સમાવેશ હતો.
સમિતિની ભલામણો અને ત્યારબાદની સમીક્ષા બાદ કેન્દ્ર સરકારે વિવિધ શ્રેણીમાં અંતિમ પુરસ્કાર વિજેતાઓનાં નામ જાહેર કર્યા છે.
ભારતીય રમતગમત માટે આ જાહેરાત ખાસ મહત્વ ધરાવે છે કારણ કે ચેસ, એથ્લેટિક્સ, બેડમિન્ટન, હોકી, કબડ્ડી, શૂટિંગ, પેરા સ્પોર્ટ્સ અને રોઇંગ સહિત અનેક રમતના ખેલાડીઓને એક જ મંચ પર રાષ્ટ્રીય સન્માન મળી રહ્યું છે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
