ગુજરાતમાં એશિયાટિક સિંહોની વધતી સંખ્યા રાજ્ય માટે ગૌરવની બાબત છે, પરંતુ હવે આ સફળતા સાથે નવા પડકારો પણ સામે આવી રહ્યા છે. તાજેતરમાં અમરેલી જિલ્લામાં સિંહના હુમલામાં માનવીના મોતની બે ગંભીર ઘટનાઓએ માનવ અને વન્યજીવ વચ્ચેના સહઅસ્તિત્વ અંગે ચર્ચા તેજ કરી છે.
તાજેતરની ગણતરી મુજબ ગુજરાતમાં સિંહોની સંખ્યા 891 સુધી પહોંચી છે. ખાસ ચિંતાજનક બાબત એ છે કે તેમાંના 507થી વધુ સિંહો હવે ગીરના જંગલ વિસ્તારની બહાર ગામડાં, ખેતી વિસ્તાર અને દરિયાકાંઠાના પટ્ટામાં વસવાટ કરી રહ્યા છે. પરિણામે માનવ વસાહતો અને સિંહોના રહેણાંક વિસ્તાર વચ્ચેનું અંતર સતત ઘટી રહ્યું છે.
સંરક્ષણની સફળતા હવે નવા પડકારો ઉભા કરી રહી છે
એક સમય એવો હતો જ્યારે એશિયાટિક સિંહોના અસ્તિત્વ પર ખતરો હતો. સરકાર અને વન વિભાગે શિકાર પર પ્રતિબંધ સહિતના અનેક સંરક્ષણાત્મક પગલાં લીધા, જેના કારણે દર પાંચ વર્ષે સિંહોની સંખ્યામાં આશરે 30 ટકા જેટલો વધારો નોંધાયો.
પરંતુ હવે વધતી વસ્તીના કારણે ગીર અને આસપાસના વિસ્તારોમાં બફર ઝોન સંકોચાઈ રહ્યો છે. પરિણામે સિંહો વધુ પ્રમાણમાં માનવ વસાહતો તરફ આગળ વધી રહ્યા છે, જેના કારણે સંઘર્ષની ઘટનાઓ વધી રહી છે.
છેલ્લા એક વર્ષમાં હુમલાની અનેક ગંભીર ઘટનાઓ
વન વિભાગના આંકડા અને સ્થાનિક અહેવાલો મુજબ છેલ્લા એક વર્ષ દરમિયાન અમરેલી અને ગીર સોમનાથ જિલ્લામાં અનેક ગંભીર હુમલાઓ નોંધાયા છે.
છેલ્લા એક વર્ષમાં નોંધાયેલી મુખ્ય ઘટનાઓ
- જૂન 2025 – થોરડી (અમરેલી): 5 વર્ષના બાળકનું મોત
- નવેમ્બર 2025 – પીચવી, કોડીનાર: 2 વર્ષની બાળકીનું મોત
- નવેમ્બર 2025 – ગીદરડી (અમરેલી): ખેડૂત ગંભીર રીતે ઘાયલ
- ડિસેમ્બર 2025 – વિઠ્ઠલપુર (અમરેલી): ખેતમજૂર પર હુમલો
- જૂન 2026 – કોવાયા (અમરેલી): યુવકનું મોત
આ પાંચ મોટી ઘટનાઓમાંથી ચાર માત્ર અમરેલી જિલ્લામાં બની હોવાનું સામે આવ્યું છે, જે ચિંતાનો વિષય બન્યું છે.
વન્યજીવ નિષ્ણાતો શું કહે છે?
વન્યજીવ નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે સિંહોને સીધા “માનવભક્ષી” કહેવું યોગ્ય નથી. સામાન્ય રીતે એશિયાટિક સિંહો માનવ સંપર્ક ટાળવાનો પ્રયાસ કરે છે. પરંતુ જ્યારે તેમના રહેણાંક વિસ્તાર અને માનવ પ્રવૃત્તિઓ વચ્ચેનું અંતર ઘટે છે ત્યારે અણધાર્યા સંજોગોમાં હુમલાની શક્યતા વધી જાય છે.
નિષ્ણાતોના મતે આગામી દાયકામાં ગીર બહારના વિસ્તારો માટે અલગ મેનેજમેન્ટ મોડલ, અર્લી વોર્નિંગ સિસ્ટમ, આધુનિક ટ્રેકિંગ ટેક્નોલોજી અને ઝડપી રેસ્ક્યૂ ટીમોની જરૂર પડશે.
વનમંત્રી અર્જુન મોઢવાડિયાનું નિવેદન
ગુજરાતના વન અને પર્યાવરણ મંત્રી Arjun Modhwadia એ જણાવ્યું કે રાજુલા પંથકમાં બનેલી દુઃખદ ઘટનાને ગંભીરતાથી લેવામાં આવી છે.
તેમણે જણાવ્યું કે હુમલા સાથે સંકળાયેલા સિંહ પરિવારને સુરક્ષિત રીતે રેસ્ક્યૂ કરીને પાંજરે પૂરવામાં આવ્યો છે. સાથે જ સમગ્ર વિસ્તારમાં ટ્રેકરોની સંખ્યા વધારવા, 24 કલાક મોનિટરિંગ અને પેટ્રોલિંગ સઘન બનાવવા સૂચનાઓ આપવામાં આવી છે.
વનમંત્રીના જણાવ્યા અનુસાર માનવજીવનની સુરક્ષા અને વન્યજીવોના સંરક્ષણ વચ્ચે યોગ્ય સંતુલન જળવાઈ રહે તે માટે તમામ જરૂરી પગલાં લેવામાં આવશે.
ચિંતાજનક ચાર સંકેતો
- 507 સિંહો હવે ગીરની બહાર વસવાટ કરે છે
- માનવ વસાહતોની નજીક સિંહોની હાજરી સતત વધી રહી છે
- છેલ્લા એક વર્ષમાં જીવલેણ હુમલાની ઘટનાઓમાં વધારો
- રેવન્યુ વિસ્તારોમાં સિંહોની અવરજવર સામાન્ય બની રહી છે
સૌથી મોટો સવાલ: શું વર્તમાન માળખું પૂરતું છે?
સિંહોની વધતી સંખ્યા ગુજરાતની સંરક્ષણ સફળતાનું પ્રતિક છે, પરંતુ 891 સિંહો અને લાખો લોકો વચ્ચે સુરક્ષિત સહઅસ્તિત્વ જાળવવા માટે વર્તમાન વ્યવસ્થા પૂરતી છે કે નહીં તે હવે મોટો પ્રશ્ન બની ગયો છે.
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે સ્થાનિક લોકોની ભાગીદારી, ટેક્નોલોજી આધારિત મોનિટરિંગ, અર્લી વોર્નિંગ સિસ્ટમ અને ઝડપી પ્રતિસાદ વ્યવસ્થા વિના માનવ-સિંહ સંઘર્ષ ઘટાડવો આગામી વર્ષોમાં વધુ મુશ્કેલ બની શકે છે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક કરો, શેર કરો અને સબસ્ક્રાઈબ કરો
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
