બિહારમાં હાલ ચાલી રહેલા ચૂંટણી પંચના Special Intensive Revision (SIR) અભિયાન દરમિયાન મોટો અને ચોંકાવનારો ખુલાસો થયો છે. બૂથ લેવલ ઓફિસર્સ (BLOs) દ્વારા ઘર-ઘર જઈને કરાયેલી તપાસમાં સામે આવ્યું છે કે બાંગ્લાદેશ, નેપાળ અને મ્યાનમારના વિદેશી નાગરિકો બિહારમાં ગેરકાયદેસર રીતે રહે છે અને તેમના નામો વિધાનસભાની મતદાર યાદીમાં નોંધાયેલા છે. આ ઘટના દેશમાં મતદાર ઓળખ અને નાગરિકતાની ચકાસણી અંગે ગંભીર પ્રશ્નો ઊભા કરે છે. ચૂંટણી પંચના આંતરિક સૂત્રો અનુસાર, આ વિદેશી નાગરિકોની નાગરિકતા માટે ચકાસણીની પ્રક્રિયા 1 ઑગસ્ટ, 2025થી શરૂ થશે અને અંતિમ મતદાર યાદી 30 સપ્ટેમ્બર, 2025ના રોજ જાહેર થશે, જેમાં યોગ્યતા ન ધરાવતા લોકોના નામો કાઢી નાખવામાં આવશે.
ચૂંટણી પંચે 24 જૂન, 2025ના રોજ આ અભિયાનનો આદેશ આપ્યો હતો, જે 25 જૂનથી 25 જુલાઈ સુધી ચાલશે. સમગ્ર અભિયાન હેઠળ 77,000થી વધુ BLOs, સરકારી કર્મચારીઓ અને રાજકીય પક્ષોના પ્રતિનિધિઓ દ્વારા બિહારના અંદાજે 7.8 કરોડ મતદારોની ઓળખ અને પાત્રતા ચકાસાઈ રહી છે. 12 જુલાઈ સુધીમાં, લગભગ 80.11 ટકા મતદારો, એટલે કે 6.32 કરોડ લોકોએ તેમના ગણના ફોર્મ (Electoral Forms – EFs) જમા કરાવ્યા છે અને જેમાંથી 4.66 કરોડ ફોર્મ ECINet સૉફ્ટવેરમાં અપલોડ થઈ ચૂક્યા છે.
આ સમગ્ર પ્રક્રિયાને લઈને વિપક્ષી દળોએ શંકા વ્યક્ત કરી હતી. TMCના મહુઆ મોઈત્રા, RJDના મનોજ ઝા, કોંગ્રેસના કેસી વેણુગોપાલ અને NCPની સુપ્રિયા સુલે સહિતના નેતાઓએ સુપ્રીમ કોર્ટે અરજી દાખલ કરીને આ અભિયાનને પડકારવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. તેમનો આક્ષેપ હતો કે ચૂંટણી પંચ દ્વારા યોજાતી આ કાર્યવાહી મતદારોને બિનજરૂરી રીતે પરેશાન કરે છે અને રાજકીય રીતે પ્રેરિત છે. જોકે સુપ્રીમ કોર્ટે ચૂંટણી પંચના અભિયાનને મંજૂરી આપી હતી અને સ્પષ્ટ જણાવ્યું હતું કે, જાહેર સૂચિમાંથી ગેરલાયક નામો દૂર કરવા માટે આવું અભિયાન યોગ્ય છે.
આ સાથે, સુપ્રીમ કોર્ટે ચૂંટણી પંચને જણાવ્યું હતું કે તે ચકાસણી દરમ્યાન 11 પ્રકારના ઓળખ દસ્તાવેજો, જેમ કે આધાર કાર્ડ, ચૂંટણી કાર્ડ, રેશન કાર્ડ વગેરેની માહિતી ઉપર ધ્યાન આપે, પરંતુ એ દસ્તાવેજો માત્ર ઓળખ માટે પૂરતા છે – નાગરિકતા માટે નહીં. પંચે પણ સ્પષ્ટ કહ્યું છે કે આ દસ્તાવેજો ચૂંટણીમાં પાત્રતા પૂરવાર નહીં કરે અને માત્ર ભારતીય નાગરિકો જ મતદાર તરીકે યોગ્ય ગણાશે.
ચૂંટણી પંચે આગાહી કરી છે કે, બિહાર પછી આ જ પ્રકારનું અભિયાન પશ્ચિમ બંગાળ, આસામ, કેરળ, તમિલનાડુ અને પોંડિચેરીમાં પણ શરૂ કરવામાં આવશે. આ અંતર્ગત તમામ રાજ્યોમાં મતદાર યાદીઓમાં પારદર્શિતા અને નાગરિક પાત્રતાના આધારે સુધારા કરાશે.
ભાજપના IT સેલના વડા અમિત માલવિયાએ પણ આ મુદ્દા પર વિપક્ષ પર આકરા પ્રહારો કર્યા છે. તેમણે આક્ષેપ કર્યો કે, વિપક્ષી પક્ષો જાણજોઈને વિદેશી નાગરિકોના નામ મતદાર યાદીમાં ઉમેરાવવાનું કાવતરૂ રચી રહ્યા છે જેથી તેમનું વોટબેંક રાજકારણ ટકાવી રાખી શકાય. તેઓએ દાવો કર્યો કે આવા વિદેશી નાગરિકોના નામ ખાસ કરીને બાંગ્લાદેશ, નેપાળ અને મ્યાનમાર જેવા દેશોના રહેવાસી તરીકે ઓળખાતા લોકોના છે, જેમણે ભારતીય નાગરિકત્વ લીધા વિના જ મતદાર તરીકે નોંધણી કરાવી છે.
આ સમગ્ર મામલે વિપક્ષ અને સત્તાધારી પક્ષ વચ્ચે રાજકીય તાપમાન વધી રહ્યું છે, જ્યારે ચૂંટણી પંચ દેશવ્યાપી સ્તરે મતદાર યાદીમાં નાગરિકતા આધારિત યોગ્યતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે પગલાં લઈ રહ્યું છે. આગામી દિવસોમાં આ તપાસના દાયરા વિસ્તરે તેવી શક્યતા છે, જે દેશના મતદાતા પંચની પવિત્રતા માટે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
