આ વર્ષે રસાયણશાસ્ત્રના ક્ષેત્રમાં અવિસ્મરણીય યોગદાન આપનાર ત્રણ વૈજ્ઞાનિકોને – જાપાનના સુસુમુ કિતાગાવા, અમેરિકાના ઉમર એમ. યાઘી અને ઓસ્ટ્રેલિયાના રિચર્ડ રોબ્સનને – સંયુક્ત રીતે નોબેલ કેમિસ્ટ્રી પુરસ્કાર 2025 એનાયત કરવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. રોયલ સ્વીડિશ એકેડમી ઓફ સાયન્સિસે 8 ઓક્ટોબર 2025ના રોજ આ જાહેરાત કરી હતી. તેમને આ પ્રતિષ્ઠિત સન્માન ‘મેટલ-ઓર્ગેનિક ફ્રેમવર્ક (MOFs)ના વિકાસ’ માટે મળ્યું છે – જે આધુનિક રસાયણશાસ્ત્રમાં એક ક્રાંતિકારી શોધ તરીકે માનવામાં આવે છે.
રિચર્ડ રોબ્સનનો પ્રયોગ: ક્રિસ્ટલ સ્ટ્રક્ચરની નવી દુનિયા
1989માં ઓસ્ટ્રેલિયાના રિચર્ડ રોબ્સને એક અનોખો પ્રયોગ કર્યો હતો જેમાં તેમણે અણુઓના આંતરિક ગુણધર્મોને એક નવી રીતે જોડવાનો પ્રયાસ કર્યો. તેમણે ધન વીજભારિત કોપર આયનોને એક ચતુર્ભુજ અણુ સાથે જોડ્યા, જેમાં દરેક બાજુના અંતે એક રાસાયણિક સમૂહ હતો જે કોપર આયન તરફ આકર્ષિત થતો હતો. જ્યારે આ બધા જોડાયા, ત્યારે તે એક સુવ્યવસ્થિત અને વિશાળ ક્રિસ્ટલ રચનામાં પરિવર્તિત થઈ ગયા. આ રચના હીરા જેવી ઝબૂકતી અને અસંખ્ય પોલાણ (પોરસ સ્પેસ) ધરાવતી હતી, જે પછીના સંશોધનો માટે આધાર બની.
કિતાગાવા અને યાઘીનો વૈજ્ઞાનિક ફાળો
જાપાનના સુસુમુ કિતાગાવાએ આ સંરચનામાં ક્રાંતિકારી ફેરફાર લાવી બતાવ્યું કે વાયુ (ગેસ) આ મેટલ-ઓર્ગેનિક ફ્રેમવર્કની અંદર અને બહાર મુક્તપણે પ્રવેશ કરી શકે છે. તેમણે પ્રથમવાર સૂચવ્યું કે આવા ફ્રેમવર્કને લવચીક (ફ્લેક્સિબલ) બનાવી શકાય છે, જેથી તેનો ઉપયોગ વિવિધ ઉદ્યોગો અને પર્યાવરણલક્ષી ટેકનોલોજીમાં થઈ શકે.
બીજી તરફ, અમેરિકાના ઉમર એમ. યાઘીએ અત્યંત સ્થિર અને ટકાઉ MOF વિકસાવ્યું, જેનું ડિઝાઇન વૈજ્ઞાનિક તર્ક અનુસાર બદલવામાં આવી શકે છે. તેમણે દર્શાવ્યું કે આ ફ્રેમવર્કને કસ્ટમાઇઝ કરીને તેમાં વિવિધ ગેસો, રાસાયણિક તત્વો અથવા અણુઓને સ્ટોર કરી શકાય છે. આ શોધના કારણે આજકાલ MOFs નો ઉપયોગ કાર્બન ડાયોક્સાઇડ કૅપ્ચર, એનર્જી સ્ટોરેજ, અને દવાઓની ડિલિવરી સિસ્ટમ્સ જેવા ક્ષેત્રોમાં થઈ રહ્યો છે.
નોબેલ સિરીઝની શરૂઆત મેડિસિનથી
આ વર્ષે નોબેલ પુરસ્કારની શ્રેણી 6 ઓક્ટોબરથી શરૂ થઈ હતી, જેમાં મેડિસિન ક્ષેત્રમાં મેરી ઈ. બ્રુનકો, ફ્રેડ રામ્સડેલ અને શિમિયોન સકાગુચીને સન્માન મળ્યું. તેમને ‘રેગ્યુલેટરી ટી સેલ્સ’ની શોધ બદલ આ પુરસ્કાર એનાયત કરવામાં આવ્યો છે, જે માનવ શરીરની ઈમ્યુન સિસ્ટમને સંતુલિત રાખવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે અને ઓટોઇમ્યુન રોગોને અટકાવે છે.
આગામી દિવસોમાં સાહિત્ય, શાંતિ અને અર્થશાસ્ત્ર ક્ષેત્રોના નોબેલ વિજેતાઓની જાહેરાત અનુક્રમે 9, 10 અને 13 ઓક્ટોબરે થવાની છે.
આ રીતે, 2025ના નોબેલ પુરસ્કારો વૈજ્ઞાનિક ક્ષેત્રમાં માનવજાતને નવી દિશા બતાવનારા યોગદાનોને ઉજવણી રૂપે ઓળખ આપે છે — ખાસ કરીને મેટલ-ઓર્ગેનિક ફ્રેમવર્ક જેવી શોધો જે ભવિષ્યના ઉર્જા સંકટ અને પર્યાવરણ સમસ્યાઓના ઉકેલમાં પરિવર્તન લાવી શકે છે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
