ભારતના ચીફ ઑફ ડિફેન્સ સ્ટાફ (CDS) જનરલ અનિલ ચૌહાણે તાજેતરમાં એક મહત્ત્વના થિંક-ટેન્ક કાર્યક્રમમાં રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા મુદ્દે ઊંડાણપૂર્વક ચિંતાઓ વ્યક્ત કરતાં જણાવ્યું કે ભારત આજે આંતરિક અને બાહ્ય બંને મોરચાઓ પર ગંભીર દબાણનો સામનો કરી રહ્યું છે. જનરલ ચૌહાણે ખાસ કરીને ચીન, પાકિસ્તાન અને બાંગ્લાદેશ વચ્ચે ઉદભવતી વ્યૂહનૈતિક સંભવિત સાંઠગાંઠને ભારત માટે ગંભીર પડકાર ગણાવી. તેમણે ચેતવણી આપી કે આ ત્રણેય દેશો વચ્ચે કોઈપણ પ્રકારનો સહયોગ ભારતના સામરીક અને રાષ્ટ્રીય હિતો વિરુદ્ધ અસંતુલન ઊભું કરી શકે છે, ખાસ કરીને ત્યારે જ્યારે બાંગ્લાદેશમાં રાજકીય અસ્થિરતા વર્તાઈ રહી છે અને ત્યાંના પૂર્વ વડા પ્રધાન શેખ હસીનાએ ભારતમાં શરણ લેવામાં આવતાં દક્ષિણ એશિયાઈ ત્રાસીબળોની સ્થિતિ વધુ સંવેદનશીલ બની છે.
CDS ચૌહાણે વૈશ્વિક સ્તરે ઊભી થયેલી અસ્થિરતાને રેખાંકિત કરતાં કહ્યું કે દુનિયા જૂની સ્થિતિમાંથી નીકળી નવા ભૌગોલિક અને રણનીતિક સંતુલન તરફ આગળ વધી રહી છે. આ પરિવર્તનમાં અમેરિકા જેવી મહાશક્તિની ભૂમિકા પણ ઘણી વખત જટિલ બની રહી છે, જે વિશ્વમાં ઉદભવતા નવા ગઠબંધનો અને દુશ્મનિયતાને વધુ દુર્ધર્ષ બનાવી શકે છે. તેમણે જણાવ્યું કે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માત્ર સેના સુધી સીમિત નથી, પરંતુ મજબૂત અને સ્થિર અર્થવ્યવસ્થા એ કોઈપણ દેશના રાષ્ટ્રીય બળનો પાયો છે. એક લવચીક અર્થતંત્ર માત્ર વિકાસ માટે નહીં પરંતુ રક્ષણ માટે પણ મહત્વપૂર્ણ છે. ચૌહાણે સ્પષ્ટ કર્યું કે બહારના જોખમો સામે રક્ષણ ત્યારે જ અસરકારક બની શકે, જ્યારે દેશની અંદર સામાજિક સમરસતા, આંતરિક સુરક્ષા અને આર્થિક સ્થિરતા મજબૂત રીતે ઊભી હોય.
ભારત જેવી બહોળી વિવિધતા ધરાવતા દેશ માટે સામાજિક એકતા જાળવવી તે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાનું અભિન્ન અંગ હોવું જોઈએ તેવી દૃઢભાવનાથી CDSએ કહ્યું કે બહુજાતીય, બહુધાર્મિક અને બહુભાષી સમાજમાં ફૂટ પાડનારા તત્વો આંતરિક શંકાઓ ઊભી કરીને બાહ્ય દુશ્મનના માટે દ્વાર ખોલી શકે છે. જો દેશમાં આંતરિક રીતે અવ્યવસ્થા ઊભી થાય, તો બહારથી આવતા દબાણો વધુ અસરકારક બની શકે છે. તેમણે વળગી રહીને જણાવ્યું કે દેશની સુરક્ષા રણનીતિક શસ્ત્રો કે સીમા પરના જવાનો સિવાય અંદરના તંત્રની એકતાથી પણ તાય કરાય છે.
જનરલ ચૌહાણે મે 2025માં ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે થયેલા “ઓપરેશન સિંદૂર”નું પણ ઉદાહરણ આપ્યું અને કહ્યું કે આ એ મહત્વની ઘટનામાંથી એક હતી જ્યાં ભારતે પાકિસ્તાનના પરમાણુ ધમકીવાળા ઘાટનો ભયકંપ વિના જવાબ આપ્યો. તેમણે કહ્યું કે, આ ઓપરેશન એ સાબિતી છે કે પરમાણુ શક્તિ ધરાવતું કોઈપણ દેશ હવે પરમાણુ ધમકી આપીને પોતાની દશા છુપાવી નહીં શકે. યુદ્ધ હવે પરંપરાગત ધોરણથી આગળ વધી ગયું છે. આજે યુદ્ધના મોરચા સાઇબર હુમલાઓ, ઇલેક્ટ્રોનિક હથિયારો, ડ્રોન હુમલાઓ, મિસાઇલ અને હાઇપરસોનિક ટેક્નોલોજી સુધી વિસ્તર્યા છે. જે કોઈ દેશ આ બદલાતા મોરચાઓ પર તૈયાર નહીં હોય, એ પાછળ રહી જશે. જનરલ ચૌહાણે ભારપૂર્વક કહ્યું કે ભારતને હવે પોતાની સંરક્ષણ ક્ષમતાઓ દરેક દિશામાં વિસ્તૃત અને આધુનિક બનાવવી જરૂરી છે, કારણ કે વિશ્વમાં હજુ સુધી આવા નવા યુદ્ધમોરચા સામે સંપૂર્ણ સંરક્ષણ પ્રણાલીઓ વિકસિત થઈ નથી.
આ સમગ્ર ભાષણમાં જનરલ ચૌહાણે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે લોહિયાળ સીમાઓ પર તટસ્થતા સાથે સાથે સામાજિક એકતા, આર્થિક સ્થિરતા અને ટેક્નોલોજી ક્ષમતા પર ભાર મૂકીને ભારત માટે ભવિષ્યના રક્ષણ દ્રષ્ટિકોણનું ખાકો રેખાંકિત કર્યો.
