અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે 1 ઑગસ્ટથી ભારત પર 25% ટેરિફ લાદવાની જાહેરાત કરીને બંને દેશો વચ્ચેના વેપાર સંબંધોમાં ભારે તણાવ પેદા કર્યો છે. આ ટેરિફ લાદવાનું સ્પષ્ટ સંકેત છે કે ટ્રમ્પ ભારત પર વ્યાપાર નીતિ બદલવા તથા રશિયા સાથેના આર્થિક અને રક્ષણ સંબંધો ઘટાડવા દબાણ બનાવવા ઈચ્છે છે. મોદીની આગેવાનીમાં ભારત સરકારે આ જાહેરાત પર પ્રતિક્રિયા આપતાં કહ્યું છે કે, દેશના હિતોમાં જરૂરી તમામ પગલાં લેવાશે અને નિર્ણયની શક્ય અસરોનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવી રહ્યું છે. જો ટ્રમ્પ આ નિર્ણયમાં યૂ-ટર્ન નહીં લે, તો આ પગલાંના ભારતની અર્થવ્યવસ્થા, નિકાસ ઉદ્યોગો અને દ્વિપક્ષીય સંબંધો પર દૂરસંતેચ અસરો પડી શકે છે.
આ ટેરિફ ખાસ કરીને ફાર્માસ્યુટિકલ્સ, કાપડ, ઈલેક્ટ્રોનિક્સ, સ્ટીલ અને ડાયમંડ જેવા ક્ષેત્રોને અસર કરશે. બ્લૂમબર્ગના અહેવાલ મુજબ, જો ટેરિફ 25% કરતાં વધુ રહેશે તો જુલાઈથી સપ્ટેમ્બર વચ્ચે ભારતીય નિકાસના અંદાજે 10% ભાગ પર તેની અસર થઈ શકે છે. ટેરિફ એ આયાત પર લગાડવામાં આવતો કર હોય છે, જેના કારણે વિદેશી માલ મોંઘો બની જાય છે અને સ્થાનિક ઉદ્યોગો માટે સ્પર્ધામાં ટકવાની તકો વધી જાય છે. ટ્રમ્પે ભારત પર ટેરિફ લગાવવાનું કારણ રૂપે અમેરિકન ઉત્પાદનો પર ભારતના ઊંચા ટેરિફ દરો (સારેરાશ 17%), રશિયા સાથેના વધતા વેપાર સંબંધો અને વ્યાપાર ખાધ (2023માં $83 બિલિયન નિકાસ સામે $54 બિલિયન આયાત) જણાવ્યું છે.
ટેરિફની સીધી અસર એ થાય છે કે ભારતીય ઉત્પાદનોના ભાવ અમેરિકન બજારમાં વધી જશે, જેનાથી નિકાસ ઘટી શકે છે. ખાસ કરીને સ્ટીલ, એલ્યુમિનિયમ અને જનરિક દવાઓની નિકાસ પર અસર પડી શકે છે, જેના પરિણામે નાની અને મધ્યમ ઉદ્યોગોને નુકસાન થઈ શકે છે. ટેરિફની અસરો ખાવાપીવાનું દબાણ પણ ઊભું કરશે, જો ભારત વળતા ટેરિફ લગાવે તો અમેરિકન કૃષિ ઉત્પાદનો (સોયાબીન, બદામ) મોંઘા થઈ જશે. આ ઉપરાંત વેપાર યુદ્ધના જોખમો ઊભા થાય તેવી પણ શક્યતા છે, જેમ 2019માં જોઈ શકાયું હતું.
રાજકીય દૃષ્ટિએ પણ આ પગલાંનો અર્થ તીવ્ર છે. ટ્રમ્પના કહેવા મુજબ, ભારત દ્વારા રશિયા પાસેથી ક્રૂડ ઓઈલ અને લશ્કરી સાધનોની ખરીદી યુક્રેન યુદ્ધ સંદર્ભે અમેરિકાના હિતોને નુકસાન પહોંચાડે છે. ભારત માટે તે પરિસ્થિતિમાં વિદેશ નીતિમાં સંતુલન જાળવી રાખવો પડકારજનક બની શકે છે. ભારતે અગાઉ પણ રશિયાથી સસ્તું ક્રૂડ ખરીદી ઓઈલ ભાવ નિયંત્રિત રાખ્યો હતો, એ પરથી લાગી શકે છે કે મોદી સરકાર જનહિતમાં અમેરિકાના દબાણ સામે ઊભી રહી શકે છે.
ભારતની સંભાવિત જવાબી રણનીતિમાં વળતાં ટેરિફ લગાવવી, નિકાસ માટે વૈવિધ્યપૂર્ણ બજારો શોધવા, WTOમાં વિરોધ દાખલ કરવો, અથવા દ્રિવીપક્ષીય વાટાઘાટો દ્વારા વેપાર સોદાની સંભાવના શોધવી જેવા પગલાં આવી શકે છે. ટ્રમ્પે પણ એવી સંભાવના બતાવી છે કે, જો ભારત વ્યાપાર શરતો સુધારે તો સોદો શક્ય છે.
સંદર્ભરૂપે જોવામાં આવે તો, ભારતનો અમેરિકા સાથેનો કુલ વેપાર 2024માં લગભગ $129 બિલિયન રહ્યો હતો, જેમાંથી $87.4 બિલિયન નિકાસ અને $41.8 બિલિયન આયાત હતી. વેપાર ખાધ ટ્રમ્પ માટે મોટો મુદ્દો રહ્યો છે. અર્થશાસ્ત્રીઓ અનુમાન આપે છે કે આ નવા ટેરિફના પગલે ભારતના GDP વૃદ્ધિ દર પર 0.2%થી 0.5% સુધીનો ઘટાડો થઈ શકે છે, જો વધુ કઠોર નીતિઓ લાગુ થાય તો આ અસર 0.7% સુધી પણ પહોંચી શકે છે.
સારાંશરૂપે, ટ્રમ્પના આ પગલાંથી ભારતના નિકાસ ઉદ્યોગો સામે પડકાર ઉભો થયો છે, અને ભવિષ્યમાં ભારતે આર્થિક, રાજકીય અને વ્યાપારિક સ્તરે સમજૂદારીપૂર્વક પગલાં લેવાની જરૂર પડશે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
