વિશ્વભરમાં વધી રહેલા જીઓ-પોલિટિકલ તણાવના પડઘા તરીકે દેશો પોતપોતાની સુરક્ષા નીતિઓને વધુ આધુનિક અને આગ્રેસિવ બનાવી રહ્યા છે. અમેરિકા, રશિયા અને ચીન જેવા દેશો પહેલેથી જ હાયપરસોનિક ટેક્નોલોજીમાં ખૂબ આગળ છે. હવે ભારત પણ આ ટેક્નોલોજીના દૌરમાં અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ પહેલ સાથે પગલાં ભરી રહ્યું છે. હાયપરસોનિક હથિયારો એવા ઉન્નત હથિયાર તંત્ર છે, જે ધ્વનિની ઝડપ કરતાં પાંચગણા (Mach 5+) અને વધુ ગતિએ ટાર્ગેટને ભેદી શકે છે. એવા યુદ્ધકાળીન પરિપ્રેક્ષ્યમાં, જ્યાં સેકંડોમાં વિજયો કે હાર નક્કી થાય, ભારતે સમયસર ટેક્નોલોજી અપનાવીને પોતાની વ્યૂહાત્મક ક્ષમતા અસાધારણ રીતે મજબૂત બનાવવાનું ધ્યેય રાખ્યું છે.
Hypersonic Technology Demonstrator Vehicle (HSTDV) એ ભારતની આ દિશામાં પ્રથમ અને મહત્ત્વપૂર્ણ છલાંગ છે. DRDO દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલું HSTDV Scramjet એન્જિન પર આધારિત છે, જે હવામાંથી ઑક્સિજન ખેંચીને ઉડાન ભરે છે અને ઈંધણ બચાવે છે. 2020માં તેના સફળ પ્રારંભિક ઉડાન પરીક્ષણે ભારતને હાયપરસોનિક ક્લબમાં સ્થાન આપ્યું. 20 સેકન્ડ સુધી Mach 6ની ઝડપે ઉડાન માટે সক্ষম રહેલું HSTDV હવે સંપૂર્ણ મિસાઇલ તંત્રમાં રૂપાંતર પામવાનું છે અને અપેક્ષા છે કે 2026 સુધીમાં ભારત પાસે પોતાની પ્રથમ ઓપરેશનલ હાયપરસોનિક મિસાઇલ હશે.
બ્રહ્મોસ-II ભારત-રશિયાની ભાગીદારી હેઠળ વિકસાવવામાં આવી રહેલી હાયપરસોનિક ક્રૂઝ મિસાઇલ છે, જે સુપરસોનિક બ્રહ્મોસની સિદ્ધ સફળતાને આગળ ધપાવશે. Mach 7 સુધીની ટાર્ગેટ સ્પીડ અને જમીન, હવા તથા સમુદ્રમાંથી લોન્ચ કરવાની ક્ષમતા ધરાવતી આ મિસાઇલ ટૂંક સમયમાં ભારતને વૈશ્વિક સ્ટ્રાઇક પાવરવાળા દેશોની પંક્તિમાં લઈ જશે. તેના પ્રથમ પરીક્ષણ માટે 2026નું લક્ષ્ય રાખવામાં આવ્યું છે.
Solid Fuel Ducted Ramjet (SFDR) ટેક્નોલોજી પર આધારિત મિસાઇલ સિસ્ટમ, વિશેષ કરીને લાંબા અંતરની એર-ટુ-એર મિસાઇલો માટે વિકસાવવામાં આવી રહી છે. Mach 6 સુધીની ઝડપ અને વધુ સિદ્ધ ટાર્ગેટ એક્ઝેક્યુશન ક્ષમતા ધરાવતી આ ટેક્નોલોજી ‘અસ્ટ્રા Mk3’ જેવી ભારતીય મિસાઇલોને નવી ઊંચાઈ આપી રહી છે. SFDR હવે શસ્ત્રીકરણના અંતિમ તબક્કામાં છે અને તેને 2025-26 સુધીમાં સેવામાં મુકવાની તૈયારી છે.
શૌર્ય મિસાઇલ ભારતની પહેલેથી કાર્યરત વ્યૂહાત્મક મિસાઇલ છે, પરંતુ હવે તેનું હાયપરસોનિક વર્ઝન ભારતને સ્થલ આધારિત મિસાઇલ સ્ટ્રાઈક ક્ષમતા વધારે આપશે. Mach 7.5 સુધીની ઝડપે ગ્લાઇડ કરનાર આ મિસાઇલ કોઈપણ બેલિસ્ટિક ટ્રેક પર જઈને એન્ટરસેપ્ટ થવાની શક્યતાઓ ઘટાડી દે છે. આથી તે દુશ્મન માટે અત્યંત મુશ્કેલ લક્ષ્ય બની રહે છે.
Hypersonic Glide Vehicle (HGV) ભારતનું સૌથી રહસ્યમય, છતાં સૌથી વધારે રણનૈતિક મહત્વ ધરાવતું પ્રોજેક્ટ છે. જોકે તેની તફસીલ જાહેર કરવામાં આવી નથી, એવી શકયતાઓ વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે કે HGV Mach 10થી પણ વધુ ઝડપે દુશ્મનના લક્ષ્યો પર હુમલો કરી શકે છે. એ બેલિસ્ટિક મિસાઇલ દ્વારા લોન્ચ થશે અને વાતાવરણમાં ઊંચા સ્તરે ગ્લાઇડ થવાથી દુશ્મનની રડાર સિસ્ટમોને ચકમો આપી શકશે. તેનું ઓપરેશનલ વર્ઝન 2028-30 સુધીમાં ભારતીય સેનામાં સામેલ થવાની શક્યતા છે.
આ બધું દર્શાવે છે કે ભારત હવે ફક્ત ડિફેન્સ ટેક્નોલોજીનો આયાતકર્તા દેશ રહ્યો નથી, પણ એક વૈશ્વિક સ્તરે હથિયાર નિર્માતા શક્તિ તરીકે ઉભરી રહ્યો છે. DRDOનું વાર્ષિક બજેટ ₹23,000થી ₹25,000 કરોડ છે, જેમાંથી ₹3,000થી ₹5,000 કરોડ હાયપરસોનિક અને મિસાઇલ વિકાસ માટે ખર્ચવામાં આવે છે. આમાં pribvate players જેમ કે Adani Defence, L&T, Bharat Dynamics, અને HAL જેવી કંપનીઓની પણ નોંધપાત્ર ભાગીદારી છે.
આ પ્રગતિ માત્ર ટેક્નોલોજી મોરચે નહીં, પરંતુ રાષ્ટ્રની રક્ષા, ભવિષ્યની યુદ્ધની તૈયારી અને વૈશ્વિક ગ્લોબલ સાઉથમાં એક શક્તિશાળી અવાજ તરીકે ભારતના ઉદયનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
