ભારતીય વાયુસેના (IAF) એ 2 અને 3 સપ્ટેમ્બર 2025ના રોજ ગુજરાત અને રાજસ્થાન નજીક અરબી સમુદ્રના સંવેદનશીલ વિસ્તારમાં યુદ્ધાભ્યાસ શરૂ કર્યો છે. આ અભ્યાસનું સ્થાન વ્યૂહાત્મક રીતે અત્યંત મહત્વનું છે, કારણ કે તે પાકિસ્તાનના કરાચી એરબેઝથી ફક્ત 200 નોટિકલ માઈલ (લગભગ 370 કિ.મી.) દૂર આવેલું છે. આવા અભ્યાસો સામાન્ય રીતે દરિયાઈ સુરક્ષા, વાયુમાર્ગ સુરક્ષા અને હવામાં હુમલો કે રક્ષણ કરવા માટેની તૈયારી ચકાસવા માટે યોજાય છે. આ અભ્યાસમાં હવાઈ દળના લડાકૂ વિમાનો, એર-ટુ-એર મિસાઈલ ટ્રાયલ્સ અને હવાઈ ચેતવણી સિસ્ટમોનો ઉપયોગ થવાની સંભાવના છે. ખાસ કરીને પાકિસ્તાનના એરસ્પેસને લગતા વિસ્તારમાં તેની નજીક આ અભ્યાસ ભારતના દ્રઢ સંદેશ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે કે ભારતીય વાયુસેના કોઇપણ પરિસ્થિતિનો સામનો કરવા માટે સંપૂર્ણ તૈયાર છે.
આ અભ્યાસને ધ્યાનમાં રાખીને ભારતીય વાયુસેનાએ NOTAM (Notice to Air Missions) જાહેર કર્યો છે. NOTAM એ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે માન્ય એક સૂચના છે, જે પાયલોટ્સ અને એરલાઈન કંપનીઓને ચેતવણી આપે છે કે નિર્ધારિત સમયગાળા દરમિયાન ચોક્કસ ક્ષેત્રમાં અસામાન્ય હવાઈ પ્રવૃત્તિઓ થઈ શકે છે. જેમ કે મિસાઈલ ટ્રાયલ, લાઈવ ફાયરિંગ, એર કૉમ્બેટ એક્સરસાઈઝ વગેરે. આ NOTAM જાહેર થવાથી નાગરિક વિમાનોને પોતાના માર્ગમાં ફેરફાર કરવો પડે છે. ભારતીય વાયુસેનાએ આ સૂચના ઈન્ટરનેશનલ સિવિલ એવિએશન કન્વેન્શન (CICA) હેઠળ જાહેર કરી છે. અરબી સમુદ્રના આ ક્ષેત્રમાં અગાઉ પણ મિસાઈલ ટ્રાયલ્સ અને નૌકાદળના અભ્યાસ યોજાયા છે, પરંતુ આ વખતેનું અભ્યાસ પાકિસ્તાનની નજીક હોવાથી તેની વ્યૂહાત્મક અસર વધારે જોવા મળી રહી છે.
આ અભ્યાસ ભારતની સ્વતંત્ર સેનાકીય તૈયારીઓ ઉપરાંત વ્યૂહાત્મક સંદેશાવ્યવહારનો ભાગ પણ છે. એક તરફ ભારત પોતાના હવાઈ દળની તાકાત પડોશી દેશને દર્શાવી રહ્યું છે, તો બીજી તરફ આંતરરાષ્ટ્રીય મંચ પર એ બતાવી રહ્યું છે કે ભારતની હવાઈ સુરક્ષા ક્ષમતાઓ દરિયાઈ વિસ્તારથી લઈને સરહદી વિસ્તારમાં પણ મજબૂત છે. આવા અભ્યાસો દ્વારા વાયુસેના પોતાના પાયલોટ્સને લાઈવ સિનેરિયોઝમાં તાલીમ આપે છે, જેથી હવાઈ હુમલા, દરિયાઈ બ્લોકેડ અથવા અચાનક પડકારોનો સામનો કરવાની ક્ષમતા વિકસે.
આ દરમિયાન, ભારત માત્ર પોતાના પ્રદેશમાં જ નહીં, પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તર પર પણ સેનાકીય કસરતોમાં સક્રિય છે. ભારત અને અમેરિકાએ મળીને અલાસ્કામાં અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો યુદ્ધાભ્યાસ શરૂ કર્યો છે. આ યુદ્ધાભ્યાસ 1થી 14 સપ્ટેમ્બર 2025 દરમિયાન ફોર્ટ વેનરાઈટ, અલાસ્કામાં યોજાઈ રહ્યો છે. આ 21મું સંસ્કરણ છે, જેમાં ભારતીય સેનાની ટુકડી યુએસની 11મી એરબોર્ન ડિવિઝન સાથે સંયુક્ત તાલીમ લઈ રહી છે. આ અભ્યાસમાં હેલિબોર્ન ઓપરેશન્સ (હેલિકોપ્ટર દ્વારા હુમલો અને દળ ઉતારવાની ટેકનિક), પર્વતીય યુદ્ધ, UAS/કાઉન્ટર-UAS (ડ્રોન અને એન્ટી-ડ્રોન ઓપરેશન્સ), તેમજ સંયુક્ત વ્યૂહાત્મક યુદ્ધાભ્યાસનો સમાવેશ થાય છે. આ કસરત માત્ર ભારત-અમેરિકા સૈનિક સહકાર જ નહીં, પરંતુ યુનાઈટેડ નેશન્સના પીસકીપિંગ ઓપરેશન્સ (UN PKO) માટેની તૈયારી અને મલ્ટી-ડોમેન યુદ્ધ (જમીન, હવા, દરિયો અને સાયબર ક્ષેત્રમાં એકસાથે કામગીરી કરવાની ક્ષમતા)ને પણ મજબૂત કરે છે.
આ બંને યુદ્ધાભ્યાસો—એક તરફ અરબી સમુદ્રના સંવેદનશીલ ક્ષેત્રમાં અને બીજી તરફ અલાસ્કાના કઠિન પરિસ્થિતિઓમાં—ભારતની વધતી સૈનિક શક્તિ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે તેની રક્ષા-સહકાર નીતિને સ્પષ્ટ રીતે ઉજાગર કરે છે. તે બતાવે છે કે ભારત એક સાથે સરહદ સુરક્ષા, દરિયાઈ સુરક્ષા અને વૈશ્વિક વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી ત્રણેય મોરચે સક્રિય છે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
